...Улар концертда эди. Бу гуруҳнинг шаҳарга гастроль билан келиши узоқ кутилганди. Номида Death сўзи бўлишига қарамай, бэнд аллақаёқдаги инди-рок ижро этар, мана шу Death’нинг ўзиёқ индилар, готлар, эмолар, ўлим ва худкушликка ружу қўйган ўсмирларни оҳанрабодай тортарди.
У ашаддий мухлис эмас, ҳатто соч ҳам ўстирмаган. Шунинг учун бўлса керак, залда бирорта танишини учратмади, ёлғизлиги боис ёввойи мусиқа оҳангидан жазавага туша олмади. Атрофдагилардан фарқли ўлароқ, отишма пайтида ақли ҳушёр эди...
...Бошланиб кетган қасар-қусурнинг ўқ овози эканлигини кўплар фаҳмламай қолди. Тўғри-да, бу АК-74нинг жангари фильмлардаги тириллашига мутлақо ўхшамайди. Терлаб-пишиб тактларни уриб чиқараётган басчи ўтирган жойида дўмбиралар устига ўлик бошини ташлади. Ритм-гитарачи аллақандай ноинсоний куч билан саҳна ташқарисига ҳаккалади, гитарани кўксидан юлқиб ташлашга ҳам улгурмади, уни автоматик қуролдай қўшқўллаб бағрига босган кўйи тик турган мухлислар оломонида ғойиб бўлди. Нималар бўлаётганидан бехабар яккахон фронтмен бўғиқ овоз билан хириллашда давом этарди.
Шоша-пиша ҳар томонга қадам ташлаб, реалликни иккига айириб юбораётган оёқлардан бошқа ҳеч нарса йўқ. Чиқиш йўқ. Оёқлар остидаги таналар тирикникими, ўликними, номаълум. Йўқликда чиқиш қидираркан, унинг ўзи ҳам кўра-била туриб оёқости бир танани ғирчиллатиб босиб ўтди. Пошналари остида мўрт қовурғалар қирсиллаганини эшитди. Кейинги лаҳзада унга терс қочаётган темирдай елкага урилиб, чўккалаб қолди. Пешонасига таҳ-батаҳ тепки едирган тиззалар охирги сергак хаёлларни тўзғитиб юборди.
Бир амаллаб, ўрмалаб, судралиб ахийри ташқарига чиқди. Чиқиш қаердан топилақолганидан ўзи ҳам ҳайратда. Нима бўлганда ҳам, қоп-қоронғу кўча бироз сокинлик бағишлади. У ҳаракатдан тўхтади. Ярим туннинг зим-зиё қалқони ҳавони вишиллатиб кесаётган қўрғошин бўлакларидан ҳимоя қила оладигандек. Қўллари билан ерга такя қилганча оёқларига қалқишга чираниб кўрди, куч-мадори бутунлай соб бўлганини ўшанда тушунди. Бўшашиб, ерга қорни билан узала тушди. Қор-ёмғирнинг намини шимиб олган асфальтнинг маст қилувчи иси бурнига ёпирилишга улгурмай кўзлари юмилди. Танасини оғушига олган қоронғулик ақлини ҳам қоплай бошлади. Залнинг қонга ювилган ерида қолган саксон тўққиз кишидан фарқли равишда, бир неча дақиқадан сўнг у яна кўзини очади...
...Интернетда концерт залидаги қатағон узоқ вақт топ мавзу бўлиб турди. Ўн миллионлаган одам бадбахт залдан минглаб чақирим нарида ўтириб “қонли 13 жумаси” даҳшатларини муҳокама қилар, воқеа юзасидан охирги янгиликларга оч бўридай ташланарди. Маиший ташвишларга ўралашиб, қиёфасини йўқотиб бораётган индивидларда инсонийликнинг охирги аломатлари уйғониб, ҳалок бўлганлар ва жабр чекканларга астойдил ҳамдардлик билдиришарди. Интернет, матбуот, телеэфир оҳ-воҳларга тўлиб-тошиб кетди. “Чуқур таъзиямизни билдирамиз, жиноятчиларни жазолашга чақирамиз, террорнинг ҳар қандай шаклига ва урушга қаршимиз!”, – бу мантра ўн миллионлар даҳанидан тўхтовсиз оқди, ахборот каналларидан юз миллионлар қулоғига қуйилди. Одамлар жунбушга келиб, кўчаларга чиқишди, транспарантларга яна шу шиор туширилган... Нотижорат ташкилотлар, жамоат ташкилотлари, хайрия жамғармалари бутун жаҳон бўйлаб азият чекканлар ва қурбон бўлганларнинг оилаларига эҳсон тўплай бошлади. Ўнлаб журналистлар ўз фаолиятини “қонли 13 жумаси” тафсилотларини тафтиш қилишга, тирик қолган гувоҳлар ва ҳибсга олинган жиноятчилардан интервью олишга бағишлаб, танилиб кетди. Ижтимоий тармоқларда ҳамдард фойдаланувчиларнинг аватарлари мотам рангларига бўялди. Телебошловчилар турфа ранг-тусдаги экспертлар билан мудҳиш ҳодисани муҳокама қилишдан чарчамас, сиёсатчилар баландпарвоз баёнотлар билан чиқиб, терактларга қарши ягона панацея сифатида ўзларини кўрсатишарди. Мода уйлари триколорга бўялган либос коллекцияларини намойиш эта бошлади. Шеърлар, марсиялар, ҳикоя ва романлар ёзилди. Happy Films аллақачон сценарий тайёрлатиб, фожиани экранлаштириш ҳуқуқини сотиб олди, картинада энг машҳур ва кассабоп актёрлар қатнашиши ваъда қилинди.
Театрдан эсон-омон қутулганлар эфир ёки шахсий блоглари орқали йиғи-сиғи қилар, кўрсатилган мислсиз кўмак ва рағбатдан юрак-бағирлари эзилганини айтиб, эзгулик ёвузликни енгиши ҳақидаги гапларни тўтиқушдай такрорларди. Фақат у эмас. У ўзини четга олди. Бирор марта ОАВда чиқмади, бирор марта унинг номи тилга олинмади. У тирик қолганидан хурсанд эмасди, эзгулик куйчисига айланишни ҳам истамасди. У ғазабда эди.
Трендга бўйсуниб, хўжакўрсинга ҳамдардлик билдираётганларнинг кўзлари ва сўзларидаги сохталикдан ғазабда эди. Жабрдийдаларга самимий ғамхўрлик қилаётганларнинг кўзлари ва сўзларидаги самимийликдан ғазабда эди. Қонли театрга бош суқмай туриб, у ердаги ваҳшатга ўзларини шерик кўрсатаётганлардан ғазабда эди.
...Террорчи ўқлардан қочишга ер тополмай ҳар тарафга бош ураётган оёқлар ўрмонида адашиб қолди. Ўзи бехабар, нега, тиргак қидирибми, таналар жипслигидан йўл ёриб очиш учунми, қўлларини кўтарди. Шу он визиллаб келган дайди ўқ унинг тўғрисида олазарак бўлиб, қайси тирқишга беркинишни билмай турган ёшгина қизнинг чаккасига қадалди. Ўсмир миянинг қатиғини сочиб юборишдан олдин заҳарли қўрғошин унинг бармоғини ўроқдай кесиб ўтди. Илон чаққандай оғриқ вужудини титратиб юборди. Ўнг қўлининг кўрсаткич бармоғи...
Ўлгани яхши эди. У чинакам ногиронга айланиб қолди, яшашидан маъно-мазмун қолмади. Одамларга ўхшаб нон, қошиқ ушлолмайди, гитара чалолмайди. Ўнг қўлининг кўрсаткич бармоғи йўқ энди! У одам эмас, тўрт бармоқли маҳлуқ! У ҳеч кимга керак эмас. Ҳар сафар ўнг қўлига қараганда, азобли эсдаликлар жонланади. Саксон тўққиз киши кўзини юмди-да, қоронғуликка чўмди. У эса қоронғуликка ҳар кун шўнғийди, қоронғуликда яшайди.
“Нега қўлимни кўтардим ахир?”, деган хаёл тинчлик бермайди. Биргина ҳаракат... Қўлини кўтармаганида эди...
Қизлар билан мулоқот қила олмайди. Лаънати ўнг қўлидаги нуқсонни кўрганлар ичида муҳаббат эмас, ачиниш ё жирканишни туяди.
Тар-тар овозлар эшитила бошлангандаги тушунарсизлик, дамини ичига тушириб юборган қўрқинч, оломон пала-партиш қочаётгандаги саросима, имконсизлик, бармоғи чирт узилгандаги чидаб бўлмас оғриқ, ҳушсизлик чегарасидаги ҳушёрлик, қутулиш илинжи, ниҳоят, вужудини занжирбанд қилган чарчоқ, мудроқ... Кейинги ҳиссиёт суякларигача етиб борган совуқ бўлди. Асфальтдан бош кўтарар-кўтармас дағ-дағ қалтираётганини англади. Қўрқувга зах ернинг музлатувчи аёзи, бармоғидан ибтидо олиб, танасини чулғаётган азоб қўшилиб кетди.
Зим-зиё борлиққа аланглар экан, атрофида ҳеч ким йўқлигини кўрди. Ёки сезди. Одамлар бошқа эшиклардан ташқарига қочган, афтидан. Бу ерда ҳеч ким йўқ. Ўрнидан бир амаллаб туриб, лат еган оёғини судраганича бинони айланиб ўтди. Девор бурчакларида гуруҳ-гуруҳ одамлар беркинар, чиқишларга ҳар замонда қараб қўйишарди. Улар ҳам дағ-дағ титрамоқда. Кимлардир яраланган ёки ўлган яқинларини опичлаб олиб, яхмалак ерда ўтирибди. Бошқалар деворга суяниб олган. Кимдир ўтириб олган, кимдир дод солиб ўкирмоқда. Ўзини йўқотмаганлар бошқаларга ёрдам кўрсатишга, йиғлаётганларни тинчлаштиришга уринмоқда.
Асосий эшик олдида қалашиб кетган полиция машиналаридан қуролли одамлар сочилиб чиқиб, ичкаридаги қуроллиларга қарши ҳаракатларни бошлади. Жабрланувчилар панага олиб ўтилди, ҳайқириқ овозларда қотиллар таслим бўлишга чақирилди. Музокаралар ўқларга уланиб кетди. Аёвсиз отишма бошланди. Ўқлар саси ақлини йўқотаёзган бир қизни баттар ваҳимага туширар, ҳар қарсиллаган товушдан сўнг унинг қичқириқлари янада баландроқ эшитиларди.
Мана шунақа узуқ-юлуқ хотиралар. Айрим гувоҳлар кўрсатмаларида, журналистларга берган интервьюларида воқеалар кетма-кетлигини тўлиқ тиклаб беришди. Лекин уларга ишонмайди. Масалан, у ҳам гувоҳ, у ҳам жабрланувчи, лекин нима бўлганини аниқ-тиниқ эслолмайди. Концерт, отишма, қочиш, йиғи-сиғи, дод-вой, қон, ўликлар... Ўликлар оёқости бўлди. Унинг бармоғи ҳам оёқости бўлиб, зал ичкарисида қолиб кетди. Чироқларини вивиллатиб етишган тез ёрдам машиналари ярадорларга шошилинч ёрдам кўрсата бошлади. Бор-йўғи битта бармоғи узилиб тушган одам жиддий ярадор деб ҳисобланмади, шекилли, тиббий ходимлар уни тезда унутишди, бошқаларга қарашди: қорни йиртилиб кетган эмо қиз ёки ўғил бола, елкасидан вишиллаб қон оқаётган семиз қора йигит, оёғини синдириб олган ритм-гитарачи, ҳаммаёғи қон эканидан қаери яралангани белгисиз, ўлимолди талвасада танасидан титроқ тўлқинлар ўтаётган, ҳўнграётган бир қизнинг қўйнида жон бераётган сариқсоч бола...
Залга кириб, ўликлар ва ярадорлар ичидан унинг бармоғини топиб чиқиш ҳақидаги илтижоларга ҳеч ким қулоқ солмади. Тиббий ходимлар унга ғамхўрлик қилишни биридан бирига ўтказиб, ўз наздларида жиддийроқ жароҳат олганлар олдига ошиқарди. Энг жиддий жароҳат унга етказилганини ҳеч ким тушунмади. “Бармоғим! Бармоғим! Ичкарида! Уни олиб чиқиш керак!”... Бу сўзларни у ақл-ҳуши жойидалигида, билиб айтди. Лекин буни алахсиш деб ҳисоблашди, тинчлантиришга уринишди, седативлар эмлашди, бармоғининг ўрнини бойлаб қўйишди. Алалоқибат ўзи ҳам тинчланди. Шифокорлар “жиддий” ярадорлар билан, полиция ҳужумчиларни тутиш ва одамларни эвакуация қилиш билан машғуллигида у бир оёқда судрала-судрала уйига равона бўлди. Қалтироқ босилди. Қўрқув чекинмади, лекин тўхташни, ўзини полиция ҳимояси оғушига ташлашни эп кўрмади. Кетаверди, кетаверди, бир умр юргандай бўлса ҳам, уйига етиб бормади. Бузуқ роботдай бир оёқлаб йўл босаверди ва бир жойда думалаб қолди. Эрталаб уйғонганида кўчаларни тўлдириб кетаётган одамлар унга жабрланувчига эмас, уйсиз гадога қарагандай қарашарди. Ҳеч нарса ўзгармагандай. Ҳамма ишга, уйга, учрашувга, таътилга ошиқмоқда. Қиёфалар бефарқ, кеккайган, хаёлга чўмган, қувончли, хўмрайган. Кир-чир жандада ўнг қўлини чангаллаб, оломонни ёриб ўтаётган одамга башанг кийинган йигитлар, мафтункор қизлар ижирғаниб разм солади, бақувватроқлари туртиб-суртиб четга чиқаришга чиранади. Сўқирлар, кеча ҳаёт тугаганини, вақт тўхтаганини билмайди булар!
Жангарилар қўлидан қутқарилмаган тутқунлар, шифохонада жони узилганлар билан қурбонлар сони юз ўн иккига етди...
Ҳамдардликлар айтилиб, ўликлар кўмилиб бўлгач, бирдам-ҳамжиҳат инсоният қутбларга бўлиниб, қизғин баҳсларга киришиб кетди. Энди жабрланганларнинг ўзини ҳам айблашаётган эди. Ахир концертдагилар нормал одамлар эмас, эмолар, готлар, индилар, яна алламбалолар. Уларнинг ораларида битта нормал одам борлигини/бўлиши мумкинлигини ҳеч ким ўйлаб кўрмади.
“Бу субмаданиятлар ўсмирларни ўлим билан ўйнашишга ўргатади. Мана, ниятларига етишди!”.
Аслида ўша кеча ўлим билан эмолар эмас, ўзларини дин ва ахлоқ ҳимоячиси деб эълон қилган қуролли одамлар ўйнашди. Ўз қонида бўғилиб ўлишни орзу қилаётган 18 яшар қизалоқлар бу орзу ушалаётганидан завқланиб, кўзларини юмиб, қуш мисоли қўлқанотларини ёзиб, ҳаёт бандилигидан ўлим эркинлигига калла ташлашни истамади; жон аччиғида ўзларини нажот тирқишига урди. Эмо, гот – булар қуруқ ном, қуруқ ўйин экани, улар остида реалликдан яширинаётган одамлар эса шунчаки оддий одамлар экани, улар ҳам ҳаётни севишлари, яшашни хоҳлашлари маълум бўлди.
Қотилларни ёқлаганлар ҳам кам бўлмади. Ахир улар дин учун, ахлоқ учун ҳаракат қилишган! Бунинг ҳақиқий дин ва ахлоқ эмаслигини айтганлар ҳам бўлди, кўпчилик бу фикрга қўшилди. У эса ҳеч кимнинг фикрига қўшилмади. Ижтимоий тармоқларда виртуал томоғи йиртилгунича бақириб, жабрдийдаларни ҳимоя қилганларнинг ҳам, қотилларни ёқлаганларнинг ҳам – ҳамма-ҳамманинг юзига тупургиси келди. Уларнинг фикрлари битта бармоғига арзимайди! Бармоғимни қайтаринг!
Ваҳшат тушлар кўрарди. Ҳар кеча бир хил саҳналар онгини безовта қиларди. Реалликдан фарқли, тушидаги қотил ишини якунига етказарди. Ҳаётда босқинчилар орқа-кетига қарамай, қимирлаган ҳар нарсани ўққа тутган бўлса, рўёсида юзи соядан чиқмайдиган қуролли шахс айнан уни кўзлайди. Ғала-ғовур орасидан уни осонликча топа олади ва яқинлаша бошлайди. У оёқлар орасидан эмаклаб чиқишга, қочиб кетишга интиларкан, унинг кетидан азроили ҳам келаверади. Шошмай қадам ташлайди. Оломон орасидан енгиллик билан ўтади, ҳеч ким унинг йўлини тўсмайди. Ниҳоят, полда бесамар ўралашаётган қурбонига яқинлашиб, қуролни пешонасига тўғирлайди. Юзи кўринмаса ҳам, мийиғида ғолибона табассум тургани тайин. Кўрсаткич бармоғини тепкига олиб боради. Шу он ўнг қўлнинг тепкини босажак кўрсаткич бармоғи йўқлигини кўради ва даҳшатдан қичқириб юборади. Туш узилади.
Тажжуб, шу тўс-тўполонни тасвирга туширишга ҳам улгуришибди. Тармоққа ҳодисалар батафсил кўрсатилган видеолар жойлаштирилди. Фойдаланувчиларнинг тасаввурлари янада жонланди. Баҳслар қизигандан қизиди.
Ижтимоий тармоқлар ва ОАВ бир ёқламаликда айбланди. Театрдаги оммавий қирғин кенг ёритилгани, бошқа қонли актлар диққат марказидан четда қолгани эътирозларга сабаб бўлди. “Иккиюзламачилар, Қоирда, Ёсирда юз минглаб одамлар ваҳшийларча ўлдирилганида қаерда эдингиз?! Нега ўшанда ҳамдардлик билдирмадингиз, кўчаларга чиқмадингиз, аватарга тегишли байроқларни ўрнатмадингиз?”. Бу эътирозларнинг одатий формуласи. Улар бир-бирини баъзи одамлар ҳаётини бошқаларнинг ҳаётидан устун қўйишда айблашади. Барчани тенг кўришга чақиришади. Машъум кечада ажал театрида бўлмаган, ўлим ва ҳаёт нималигини билмайдиган тирранчалар тириклик ҳақида саноқсиз ҳарфлар ва сўзлар ёзишади. Хавфсиз ва иссиқ уйларида, компьютер қаршисида ўтириб ғайратларини монитор ва клавиатурага тўкиб солишади. Террорнинг юзини кўрмаган билағонлар!
Сиёсатчилар ҳам мудрамаяпти. Харизмаси қирғоқлардан тошиб кетай деётган бир арбоб катта саҳнага чиқди. Қирғин қурбонларини миллий қаҳрамонлар, сабр-матонат рамзи деб эълон қилди. Мотам кунлари тайинланди, хотира хиёбони барпо этилди, рағбат маршлари ўтказилди. Лекин у миллий қаҳрамон бўлишни, рамз бўлишни истамайди. У рамз эмас, инсон! Қаҳрамонлик ҳам, миллат ҳам, ватанпарварлик ҳам ёлғон. Унинг бармоғи, ҳаёти, бахти, қувончи ҳақиқат эди! Ҳақиқат театр деворлари орасида отиб ташланди.
Сиёсий ва диний етакчилар тарғиботни зўр бериб олиб боришди; аргументация “қонли 13 жумаси” атрофига қурилди. Юз ўн икки қурбон мисолида бутун дунё хавф остида қолгани айтилди, барча огоҳ бўлишга, ҳуқуқ-тартибот органлари билан ҳамкорлик қилиб, террорчилик хавфини бартараф этишга чақирилди. “Бундай ҳодиса менинг давлатимда бошқа такрорланмайди!”, – баландпарвоз ваъда берди янги етакчи. Чегаралар мустаҳкамланди, метрода, автобусда, поездларда, аэропортда назорат кучайтирилди; юклар ва одамлар синчиклаб текшириладиган бўлди; ТВ, газета ва интернет назорат остига олинди. Террорчилик тарғиботида айбланган минглаб одамлар жавобгарликка тортилди. Унча-мунча нарсани ёзиш, гапириш мумкин бўлмай қолди. Барчадан бирдамлик ва собитлик талаб қилинди. Интернет ва сўз эркинлиги борасидаги муҳокамалар тинмади. Эркинликни ёқлаганлар сотқин ва террорчиларга йўйилди, эркинликка қарши чиққанлар эса иккиюзламачиликда айбланди. Конспирологларнинг фикрича, бу қотилликларни радикаллар, маньяклар, қўшни давлатлар, маҳаллий сиёсатчиларнинг ўзлари, яна аллақандай кучлар уюштирган бўлиши мумкин. Айбдорлар ушланди, лекин улар шунчаки кўринмас куч қўлидаги қурол деб иддао этилди. Баҳслар ниҳоясига етмади, қарашлар ва нуқтаи назарлар урчиди. Ҳақиқатнинг боши-кети кўринмай қолди. Ҳақиқат театр деворлари орасида отиб ташланди...
Қўшни давлатлар улардан ўрнак олишди: хавфсизлик чоралари кучайтирилди, интернетга фильтр қўйилди, хавфсизлик олий даражадаги қадриятга айлантирилди, ҳар қаерда “қонли 13 жумаси” мисол қилиб келтирилди. Ярамаслар! Унинг шахсий фожиасини миллий фожиага айлантириб олишди!
Кичик бир воқеа дунёни ўзгартириб юборгани, янги тартиб ўрнатилгани, пировардида одамларнинг тинчлиги таъминлангани таъкидланди. Ёлғон! Театрдаги хунрезлик ҳеч кимга дахлдор эмас, ҳеч нарсани ўзгартирмади. Одамлар ўзгармади, қаллоблар қаллоб, қашшоқлар қашшоқ, бойлар бой бўлиб қолаверди. Сиёсатчилар сайловчиларга, журналистлар ва таҳлилчилар мавқега, илмий ходимлар докторликка, ижтимоий тармоқлар, мода уйлари ва кинокомпаниялар рекламага эга бўлди. Жамоат арбоблари театр воқеасини ялов қилиб кўтариб, ўз сафларини тўлдириб олди. Унинг қони ортидан!
...Қариндошлари унга қарашгандай бўлишди. Бир муддат ғамхўрлик қилишди, шифокор ёллашди. Ишхонаси даволаниши ва ақлни пешлаб олиши учун таътил ва нафақа тайинлади. Хайрия жамғармалари ва савобталабларнинг эҳсонлари талайгина маблағни ташкил этди. Ишхонасидан ҳам мўмайгина бадал ажратилди. Йиғилган пуллар бир неча йил тирикчилик қилишга етади. Ишдан бўшашга қарор қилди. Котибанинг сўзларини қоғозга кўчираркан, “Реабилитация босқичини ўташим учун мўлжаллаганимдан кўра кўпроқ вақт талаб қилиниши аниқланди”, деб ёзди. Раҳбарият у истаган пайтда ўз лавозимига тикланишини ваъда қилди. Лекин у идорага бошқа қайтмаслигини биларди. Лаш-лушларини йиғиштириб, ҳамкасбларининг, кутилганидек, ҳамдард нигоҳлари остида хонани тарк этаркан, қулоғига “Ўша кеча готлар маконида нима қилаётган экан?”, деган шивир-шивир чалинди.
Энди у куни билан уйда ўтирарди. Телевизор кўриш ҳам жонига тегди. Интернетга кирса, фақат ўша гап. Хотираларни тезроқ унут қилиш мақсадида китоб ўқиди. Бу ҳам бадига урди. Секин-аста кўчага чиқа бошлади. Кўчаларни соатлаб кезар, ҳеч кимга, ҳеч нарсага диққат қилмасди.
Ҳар сафар совуқ терга ботиб уйғониб кетганида тақдир ҳазили уни яна қоп-қора қонга ботган концерт залига ташламадимикан, деган хавотирда ҳаммаёқни текширади. Йўқ, ўз хонасида. Қоп-қоронғу. Хавф йўқ.
Террор моҳиятан одамларни қўрқитиш демакдир. Айрим гуруҳлар қўрқитиш йўли билан сиёсий, иқтисодий, мафкуравий ва бошқа мақсадларига эришишга интилади. Одамлар қўрқувда яшай бошлайди, қўрқувга сиғинилади, қўрқув ҳамиша диққат марказида бўлади. Тиқ этган товушдан сапчиб тушасан, гапингни гапириш, амалингни бажариш олдидан чандон ўйлаб кўрасан. Террорнинг мақсади шу – сени ҳамиша таҳликада тутиш, гапиришингга йўл қўймаслик, токи ўрнингга ўзи гапиради. Ёки қўрқувинг гапиради...
Бир йил давом этган суддан сўнг қотилларнинг ўлим жазосига ҳукм қилиниши нодавлат ташкилотлар томонидан улкан тантана билан қарши олинди. Ҳуқуқ ҳимоячилари ва адвокатлар эса ҳукмни жуда қаттиққўл деб баҳолаб, ҳокимиятни инсонпарварлик принципларига таянишга чақирди. Жамоатчилик фаоллари адвокатлар ва ҳуқуқ ҳимоячиларини ортиқча юмшоқликда гумонлади, яна юз ўн икки ёдга олинди...
Террор қурбонларсиз бўлмайди. Улар томонларнинг асосий далилига, мисолига, рамзига, диққат объектига айланади.
Ваҳоланки, уни террор қурбони деб билишмайди. Атиги битта бармоғидан айрилган, лекин ҳаётини сақлаб қолган...
Тўғри, энди унга террор қўрқинчли эмас. Унинг қиёфасини кўрди. Бор бўй-бастича кўрди. Кўрмаганлар эса фалсафа сўқишда, унинг ўрнига хулоса қилишда, оқлашда ва қоралашда, баҳслашишда давом этяпти.
...Ҳаммаси майда шўхликлардан бошланди. Биринчи дафъа камбағал кварталнинг кимсасиз кўчаларидан бирида, қўлбола гулхан атрофида бир-бирига суйкалишганича иссиқлик тафтидан баҳра олаётган ёшларни қўрқитиб қўйишга жазм қилди. Кўримсиз бинонинг қоронғу бурчагидан туриб отилган петарда тўғри гулхан ичига тушди. Пақиллаган товуш ёшларни чумчуқ галасидай тўзғитиб юборди. Қизларнинг қулоқтешар ингичка чинқириғи сукунатни қамчилади. Ҳозиргина қизларни бағрига босиб турган йигитчалар ҳар нарсани унутиб гулхандан беш-олти қадам нари қочишди, бир сониядан сўнг ёрларини ёдга олиб, уларни яна бағирларига тортишди. Қанчалар ношудмиз-а!
Нега бундай ишга қўл ураётганини ўзига тушунтиришга ҳаракат қилар, кўрсатилаётган важ-карсонларнинг ишончсизлигидан ҳафсаласи пир бўларди. У кўрилаётган чораларнинг нотўғрилигини, террор таҳдиди бартараф қилинмаганини, одамлар хавф остида яшаб келаётганини кўрсатиб қўймоқчи. Оғриқ, азоб нималигини кўрмай-билмай туриб, интернетда, сиёсий тадбирларда ва ОАВда бонг ураётганларни зўравонлик билан таништирмоқчи. Йўқ, бунинг бари сафсата! Ўзи ҳам билмайди нимагалигини. Балки ақлида тўпланиб қолган салбий таассуротлар, оғриқ ва қаҳрни чиқариб юборишга эҳтиёж сезаётгандир? Бу ҳам бўлиши мумкин. Ҳозирча аниқ жавоби йўқ.
Бора-бора петарда улоқтиришдан қониқмай қолди. Ўлжалар майда портлашлардан бир сесканиб тушар, сўнг бу арзимас кўнгилсизликни осонликча унутар эди. Каттароқ нарса керак. Бу пайтга келиб интернет аллақачон назорат остига олинган, шунинг учун портловчи моддалар тайёрлаш ҳақидаги билимларни халқаро тўрдан олиб бўлмайди. Букинистга мурожаат қилди. Керакли китоблар ҳам топила қолди. Қўллари билан ясалган биринчи портловчи ускунани метро бекатида қолдириб кетди. Ичига бор-йўғи бир чой қошиғича тротил солган. Портлади. Ҳеч ким ўлмади. Жароҳатланганлар бўлмади. Ажабо, бу ўқувлар деб эълон қилинди! Фуқароларнинг огоҳлиги текширувдан ўтказилган эмиш!
Кейинги портлаш учун гавжумроқ жой танланди. Дўкон. Харидлар айни авжига чиққанида портлаш зарби емиш терилган расталарни бурдалаб ташлади. Одамлар тумтарақай бўлди. Қурбонлар йўқ. Лекин кўчада уймалашиб олган мижозларни титроқ босди. Бу ҳам натижа! Портлаш кучсиз чиқди, одамларга эски воқеаларни эслатиб юборди. Бу эса ростакам қўрқувни келтириб чиқарди.
Бу гал кўз юмиб бўлмайди. ТВ, газеталар, интернет, кафелар, кўчалар, парламент даҳанаки жанг минбарига айланди. “Муштумзўрлар яна бош кўтара бошлади, чеклов чоралари самара бермади”. Фуқаролик жамияти фаоллари пикетлар уюштирди. Майдонлар “Тинчлигимизни қайтариб беринг!” шиорларига бурканди. Одамлар ақлини таниб олмагани даъво қилинди, юз ўн икки ёдга олинди, юз ўн икки жон бежизга қурбон қилингани айтилди. Яна ўша юз ўн икки...
Юз ўн икки тамғаси дунёни қачонгача таъқиб қилади? Уларни тинч қўйиш пайти келмадимикан? Ўликларни тинч қўйинг!
Кўпроқ нарса керак. Кўпроқ! Қон! Ажал шарпаси. Ажал ҳақида камроқ гапирилса, у ўз уйқусидан озроқ бош кўтаришини етказиш керак.
Бу сафар у қўлларига ишонди. Қўли майиб бўлса ҳам. Унинг ўзидай. Руҳидай. Тун оғушида тасодифий йўловчини кута бошлади. Ой асфальт кўчага номаълум кишининг узун кўланкасини тўшади. Вазмин қадамлар ўлим нуқтасига яқинлашарди. Китобларда ёзилишича, биринчи галда ўлжанинг унини ўчириш лозим.
Қоп-қора гавда девор бурчагидан чиқиб келиши билан у ўлжасига ташланди. Рақибининг қўлларини ҳаракатсизлантирди, чўнтагидаги паккисини чиқариб, биқинига санчди. Бўғиқ ўкирик акс-садоси қулоқларини тешиб юборди. Кўча ҳамон ҳаракатсиз, кимсасиз эди.
Ўлжа бир қоп ўтиндай гурсиллаб ерга йиқилди. У масалани қандай ҳал қилиш борасида фикр юритарди. Ҳозир қотилга айланади. Айни пайтда эса қурбонининг хўжаси. Қўрқувдан ақл-ҳуши бошидан учган бу бир уюм гўшт ва суякни хоҳлаганича ўйинчоқ қилиши мумкин. Бир тийинга қиммат ҳаётини сақлаб қолиш учун у ҳар нарсага тайёр. Мана зўравонлик ва қўрқувнинг қудрати!
Одамдан садо чиқмасди. Шляпа четларидан тушаётган соя юзини тўсарди. Қотили ва хўжайинидан шафқат сўраган мисол қўлларини кўтарди. Кафтини “Йўқ!” маъносида хўжайинига қаратди. Ўнг қўлида кўрсаткич бармоқ йўқ эди.
Унинг ичидан титроқ ўтиб кетди. Ўша кунгидай. Чўчиб тушди. Бўшашган қўлидан тушиб кетган пакки тиғи ой ёруғида ялтир-юлтур ўйнади. Орқа-кетига қарамай қоча бошлади.
Улкан қадамлар ташларди. Ҳар бир одимида гўё битта шаҳар устидан сакраб ўтарди. Ўпкаси томоғидан отилиб чиқиб кетай деяпти, оёқ мушаклари бўйсунмаяпти, шамол борган сайин кўпроқ куч билан кўксидан итариб, тиндиришга ҳаракат қиляпти.
Дарё бўйида югуришдан тўхтади. Жилоланиб, кўзни олаётган, мавжланиб шилдираётган сув ҳовурини босди. Нигоҳидаги жаҳл сўнди. Дарё шаббодаси қизиб кетган жуссасига совуқлик улашди. Кўз олди чарақлаб кетди. Мудҳиш тушдан тургандай бўлди.
Ахир ўша кеча фақат юз ўн икки киши ўлмади! Унинг бармоғини ҳам ўлдиришди! Бармоғига қўшиб унинг ўзини ҳам ўлдиришди. Унинг ҳаёти биологик факт, холос. Унга қўшиб дунёни ҳам ўлдиришди. Ўша куни унинг учун дунё ўлди.
Зўравонлик осойишталикка кўниккан турмуш тарзига кириб келар экан, унинг қўли тезда баланд бўлади. Замонавий қурол-яроғ шарт эмас, қилич, пичоқ, найзанинг ўзи кифоя. Бу ҳам бўлмаса, таёқ бор. Тош бор. Тош ҳам йўқ бўлса, қўллари билан бўғади. Зўравонлик қилишга йўл ва имкон топилади. Ажал биров учун охирги нуқта, бошқа биров учун фожиа, яна ким учундир куч-қудрат манбаидир.
Юз ўн иккининг танаси ўлди. Мингларнинг руҳи ўлди. Журналистлар газеталарининг ададини миллионга етказди, ижтимоий тармоқлар бойиди, жамоатчилар мухлисларини оширгандан тоширди. Ижтимоий онг банди этилди, оломон иродасини бой берди. Унинг фожиаси бошқаларнинг байрамига айланди. У-чи, у нима қиляпти? Ўз қўли билан ўзини ўлдиряпти! Байрам давом этиши учун. Таслим бўляпти, бировнинг қўлидаги қуролга айланяпти.
Террор моҳиятан одамларни қўрқитиш демакдир. Айрим гуруҳлар қўрқитиш йўли билан сиёсий, иқтисодий, мафкуравий ва бошқа мақсадларига эришишга интилади. Одамлар қўрқувда яшай бошлайди, қўрқувга сиғинилади, қўрқув ҳамиша диққат марказида бўлади. Тиқ этган товушдан сапчиб тушасан, гапингни гапириш, амалингни бажариш олдидан чандон ўйлаб кўрасан. Террорнинг мақсади шу – сени ҳамиша таҳликада тутиш, гапиришингга йўл қўймаслик, токи ўрнингга ўзи гапиради. Ёки қўрқувинг гапиради...
Террор доим ҳам ижрочисига хизмат қилмайди. Рақиблар ундан унумли фойдаланиб қолиши, одамларни хавфсизлик чақириқлари остида бирлаштириши, умумийга айлантирилган душманга қарши сафарбар этиши мумкин. Хавфсизликни таъминлашнинг ҳам ўзига яраша шартлари бор, албатта. Кузатувга, ҳарбий ҳолатга кўникишга мажбурсан. Қайси томонга жонингни ишониб топширма, қўрқувда, сиқиқликда, чекловларда яшашга маҳкумсан. Гапиришдан, ёзишдан, фикрлашдан, саёҳат қилишдан, ишонишдан, севиш ва севилишдан, куй чалишдан, расм чизишдан, қўшиқ куйлашдан маҳрум қилинасан.
Бор-е ҳамманг, ўзимга хон, ўзимга бекман, де? Унда хавфсизлигингга ҳеч ким жавоб бермайди. Зўравонлик ва террор таҳдиди шунчаки мудҳиш эртак, уйдирма, деб ўйласанг, янглишасан. Ҳар лаҳзада жонингни олишга тайёр бирор-бир одам дунёнинг исталган бурчагида топилади. Ҳаёт ўлимлардан иборат. Ҳар куни минглаб одамлар ўлади ёки ўлдирилади, уларнинг аксарияти ҳақида ҳеч қачон эшитмайсан. Ўз ҳаётинг учун курашишда давом этасан. Ким қачон нимадан ажалини топишини билмайсан. Сени нимага ўлдиришади, қизиқ? Тилинг бошқа бўлгани учун. Дининг бошқа бўлгани учун. Дининг йўқлиги учун. Ирқинг туфайли. Этник ўзлигинг ёки фуқаролигинг боис. Миллатинг ёқмаслиги мумкин. Аёл бўлганинг учун. Эркак бўлганинг учун. Муҳожир ёки маҳаллий бўлганинг учун. Фоҳиша ёки роҳиб бўлганинг учун. Ҳар нарсага аралашганинг учун. Ҳеч нарсага аралашмаганинг учун. Ғояларинг учун. Ҳаёт тарзинг учун. Чўнтагингдаги озгина пул учун. Ошиб-тошиб кетган бой бўлганинг учун. Ҳимоясиз қашшоқ бўлганинг учун. Бегона бўлганинг учун. Жаҳлдор ғоя тарафдори, рашкчи эр ёки маст ҳайдовчининг йўлидан чиқиб қолганинг учун. Ҳартугул, шунчаки инсон эканлигинг учун ўлдиришмайди.
Ўлимга сабаб ва баҳона кўп. Аммо буларсиз ҳаёт ҳам йўқ. Ўлим ва ҳаёт, ҳаёт ва ўлим ўртасида бир ўпка нафас бор.