۞ ԱՅԲ ԲԵՆ ԳԻՄ ԴԱ ۞

Սիամանթո ՄԱՀՈՒԱՆ ՏԵՍԻԼՔ Կոտորա՜ծ, կոտորա՜ծ, կոտորա՜ծ… Քաղաքներուն մէջ եւ քաղ աքներէն դո՛ւրս, Եւ բարբարոսներն արիւններով կը դառնան, Մեռելներուն ու ոգեվարներուն վրայէն, Ագռաւներու բազմութիւններ կ՚անցնին վերերէն, Արիւնոտ բերաններով ու գինովի քրքիջներով… Ցամաքահով մը կիսամեռները զայրոյթով կը խեղդէ, Ու պառաւներու անձայն կարաւաններ Շտապով կը փախչին լայն ճամբաներէն…։ Գիշերին մէջէն արիւններուն ալիքը կը բարձրանայ, Ծառերուն հետ շատրուաններ ուրուագծելով, Ու ամէն կողմէ սոսկումով կը սուրան հալածուած՝ Նախիրները հրդեհուող ցորեաններուն մէջէն… Փողոցներուն մէջ մորթուած սերունդներ կը տեսնեմ Եւ ամբոխներ անպատմելի սրածութենէ դարձող, Արեւադարձային տաքութիւն մը կը բարձրանայ Հրդեհի տրուած ազնուական քաղաքներէն… Ու մարմարի ծանրութիւնով իջնող ձիւնին տակ Աւերակներուն եւ մեռելներուն մենութիւնը կը մսի. Օ՜, մտիկ ըրէ՜ք սա սայլերուն ճռնչիւնն ահաւոր, Իրենց վրայ դիգուած դիակներուն տակ, Ու սգաւոր մարդերուն աղօթքներն արցունքոտ, Որ կածանէ մը դէպի համայնափոսերը կ՚երկարին. Մտիկ ըրէ՜ք հոգեվարքներուն ձայները վերջին, Հովին հարուածներուն մէջ, որ ծառերը կը ջարդէ, Օ՜, մի՛ մօտենաք, մի՛ մօտենաք, մի՛ մօտենաք, Չըլլայ որ մօտենաք գերեզմանոցներուն եւ ծովուն, Կարմիր ջուրերուն վրայ նաւեր կը նշմարեմ հեռուն, Մեռելներու կուտակումներ անոնց մէջ կան, Ու ցաւէն գալարուող ալիքներուն վրայ Գանկեր ու սրունքներ ինծի կ՚երեւան… Մտիկ ըրէ՜ք, մտիկ ըրէ՜ք, մտիկ ըրէ՜ք Փոթորիկին գոչը ծովուն ալիքներուն մէջ, Կոտորա՜ծ, կոտորա՜ծ, կոտորա՜ծ… Մտիկ ըրէ՜ք, մտիկ ըրէ՜ք, մտիկ ըրէ՜ք Մահաձայն ոռնումը զարհուրեալ շուներուն, Հովիտներէն ու գերեզմաններէն ինծի հասնող, Օ՜, պատուհանները փակեցէ՛ք ու աչքերնիդ ալ, Կոտորա՜ծ, կոտորա՜ծ, կոտորա՜ծ…։

Հովհաննես ԹումանյանԱՆՀԱՂԹ ԱՔԼՈՐԸ Լինում է, չի լինում՝ մի աքլո՛ր է լինում։ Էս աքլորը քուջուջ անելիս մի ոսկի է գտնում։ Կտուրն է բարձրանում, ձեն է տալի. — Ծուղրուղո՜ւ, փող եմ գտե՜լ... Թագավորը լսում է, իր նազիր-վեզիրին հրամայում է՝ գնան խլեն բերեն։ Նազիր-վեզիրը գնում են՝ խլում բերում։ Աքլորը կանչում է. — Ծուղրուղո՛ւ, թագավորն ինձանով ապրե՜ց... Թագավորը ոսկին ետ տալիս է իր նազիր-վեզիրին, ասում է. — Ետ տարեք իրեն տվեք, թե չէ աշխարհքովը մին կխայտառակի մեզ էդ անպիտանը... Նազիր-վեզիրը ոսկին տանում են ետ տալիս աքլորին։ Աքլորն էլ կտուրն է բարձրանում. — Ծուղրուղո՛ւ, թագավորն ինձանից վախե՜ց... Թագավորը բարկանում է, իր նազիր-վեզիրին հրամայում է — Գնացե՛ք,— ասում է,— բռնեցեք էդ սրիկային, գլուխը կտրեցեք, եփեցեք, բերեք ուտեմ, պրծնեմ դրանից։ Նազիր-վեզիրը գնում են աքլորին բռնում, որ տանեն։ Տանելիս կանչում է. — Ծուղրուղո՛ւ, թագավորն ինձ հյուր է կանչե՛լ... Տանում են մորթում, պղինձն են կոխում, որ եփեն, ձեն է տալի. — Ծուղրուղո՜ւ, թագավորն ինձ տաք-տաք բաղնիք է ղրկե՛լ... Եփում են բերում թագավորի առաջն են դնում, կանչում է. — Թագավորի հետ սեղան եմ նստե՜լ, ծուղրուղո՜ւ... Թագավորը շտապով վերցնում է կուլ տալի։ Կոկորդով գնալիս կանչում է. — Նեդ-նեղ փողոցներով անց եմ կենում, ծուղրուղո՛ւ... Թագավորը որ տեսնում է՝ կուլ տվեց, էլ չի ձենը կտրում, իր նազիր-վեզիրին հրամայում է թուրները հանած պատրաստ կենան, որ մին էլ ձեն ածի՝ զարկեն։ Նազիր-վեզիրը թրերը հանած՝ պատրաստ կանգնում են մինը էս կողմը, մյուսը էն։ Աքլորը որ թագավորի փորն է հասնում, ձեն է տալի. — Լույս աշխարհքումն էի, մութ տեղն եմ ընկել, ծուղրուղո՜ւ... — Զարկե՛ք...— հրամայում է թագավորը։ Նազիր-վեզիրը զարկում են, տալիս են թագավորի փորը պատռում։ Աքլորը դուրս է պրծնում, փախչում է, կտեր ծերին կանգնում ձեն տալի. — Ծուղրուղո՜ւ...

Ներսես Շնորհալի ՀԱՆԵԼՈՒԿՆԵՐ * * * Ծնվում է ու մեծանում, Հենց նույն օրն էլ` մահանում, Հետո նորից կյանք առած Պայծառ շորեր է հագնում: (Արև) * * * Ամբողջ օրը տանը մնում, Բեհեզ բարձի վրա քնում, Հենց որ մուկ է տեսնում հանկարծ, Բազեի պես որս է անում: (Կատու) * * * Հողն է մտնում, մահանում, Հետո նորից կյանք առնում, Աչքը հառած երկնքին, Տարածվում է, շատանում: (Ցորեն) * * * Չորս ոտք ունի, բայց շուն չի, Զու է ածում, թռչուն չի, Խոտ է ուտում կովի պես, Պատյան ունի, բայց տուն չի: (Կրիա) * * * Տուն է սպիտակ, լայնատարած, Սև հավիկներ մեջը թառած, Խոսում են ու զրույց անում՝ Մարդու նման լեզու առած: (Գիրք) * * * Ամբողջ օրը քուն չունի, Լայն դաշտերում տուն չունի, Ծաղկից ծաղիկ է թռչում, Փեթակ ունի, բուն չունի: (Մեղու) * * * Արքա չունեն, սակայն արագ Կազմում են մեծ, ահեղ բանակ, Հենց մտնում են արտը հասած՝ Բերքն են հնձում առանց դանակ: (Մորեխ) * * * Գիշերով է նա լույս տալիս, Եվ ապրում է ճիշտ մեկ ամիս, Կիսվում է նախ և նորանում, Կլոր դեմքով՝ աշխարհ գալիս: (Լուսին) * * * Տեսա իմ հոգու հոգին Հողում թաղվեց, մահացավ, Շատ չարչարվեց ու կրկին Ծիլ արձակեց, բարձրացավ, Սրի բերան նա ընկավ, Քարով ճզմվեց, փշրվեց, Հետո բոցում այրվեց, Նոր կյանք առած՝ ետ եկավ: (Ցորեն) * * * Հսկայական փռում թխած Մի գաթա կա սիրուն, գլոր, Թխողն ինչքան ծայրից պոկում, Նորից է նա դառնում կլոր: (Լուսին) * * * Նա որսորդ է չար ու անգութ, Հագին մուշտակ՝ սիրուն, պուտ-պուտ, Ժանիքը սուր, ագին բարակ, Եվ աչքերն են մի-մի ճրագ: (Հովազ) * * * Ճարտարագետ և իմաստուն, Ծաղկի փոշուց շինում է տուն, Լեզուն՝ քաղցր, ինքը բարի, Չունի դադար, հանգիստ ու քուն: (Մեղու) * * * Մի օձ կա մեծ, գույնը կապույտ, Հա գնում է պտույտ-պտույտ, Նրանով են սնվում անվերջ Ծառ ու ծաղիկ, խոտ ու առվույտ: (Գետ) * * * Մանուկն եկավ՝ պայծառ, անգին, Կանաչ շորեր ունի հագին, Թողեց հետքեր նա ամենուր, Ծաղկով լցրեց դաշտն ու այգին: (Գարուն) * * * Մի տախտակ կա քառանկյուն, Առանց դրա չկա տուն, Մինչև ամուր չփակես Դու չես մտնի հանգիստ քուն: (Դուռ) * * * Նա ապրում է շարժուն տան մեջ, Ծտի նման խայտում անվերջ, Առավոտից մինչ իրիկուն Չունի հանգիստ ու չունի քուն: (Ձուկ) * * * Երեկ տեսա մի քարավան Ճամփա ելած՝ գնում էր Վան, Պոչ-պոչ բռնած, շարքով կարգին Մի-մի հատիկ առած մեջքին: (Մրջյուն) * * * Մի թռչուն կա շատ իմաստուն, Բարեկամ է նա միշտ մարդուն, Աղմկում է, ձայնեղ կանչում, Երբ որ գող է մտնում իր տուն: (Սագ) * * * Կա մի գմբեթ` բարձր ու լայն, Կանգնած անսյուն ու անգերան, Մեջը կանթեղ` պայծառ լույսով, Կախված ջահեր, առանց պարան: (Երկինք) * * * Խոսում է նա, լեզու չունի, Շրջում է նա, ոտքեր չունի, Բայց մտնում է ամեն մի տուն, Ուրախ լուրեր բերում մարդուն: (Նամակ) * * * Կյանք է տալիս, բայց ինքն՝ անկյանք, Հյուր է գալիս, աշխարհ մտնում, Պարգևում է լույս ու բերկրանք, Երբ գնում է, օրն է մթնում: (Արև) * * * Թռչուն անթև ու անփետուր, Բայց շրջում է նա ամենուր, Նրա համար սահման չկա Ոչ գետ ու ծով, ոչ լեռ, բլուր: (Միտք) * * * Հողից շինեցին, Բոցում թրծեցին, Կախեցին սյունից, Տարան, բերեցին: (Խնոցի) * * * Մի բան գիտեմ զարմանալի, Նա մագիլներ ունի հավի, Մութ անտառն է իրար տալիս, Հարթում սիրուն ու ետ գալիս: (Սանր) Աղբյուր՝ Հանելուկներ: Դպրոցական կրտսեր տարիքի համար, "Սովետական Գրող" Հրատարակչություն: Երևան, 1984թ.