Тыва дыл дугайында Делегейде бөгүнгү хүнде  аңгы-аңгы санаашкыннар-биле алырга, 5000-6000 хире янзы-бүрү дылдар бар.Делегей дылдарын тывылган угун барымдаалап өг-бүлелерге чарып турар. Дылдарның шак ындыг ук-уксаазының аайы-биле (генеалогтуг) бөлүктээшкинин ёзугаар тыва дыл түрк дылдарның бөлүүнге хамааржыр. Н.А. Баскаковтуң бөлүктээшкини-биле алырга, тыва дыл түрк дылдарның чөөн хунн адырының уйгур-тукюй бөлүүнде кирип турар. Ук бөлүкке бурунгу дылдар кылдыр санаттынар  орхон-енисейниң бижимелдери болгаш амгы тыва база карагас (тофа) дылдарны хамаарыштырган...

2-ги класска тыва дылга карточкалар-биле ажыл Темазы: Кыска болгаш узадыр адаттынар ажык үннер болгаш үжүктер Темазы: Өк-биле адаар ажык үннерлиг состер (6-10) Темазы: Ыыткыр болгаш дулей ажык эвес уннер (11-14) Темазы: Ф, ц, щ деп үжүктерлиг сөстерни шын бижиири (15-18) Темазы: Я, е, ё, ю деп үжүктерлиг сөстерни шын бижиири.(19-22) Темазы: Чымчак (ь) демдектиг сөстерни шын бижиири (23-26) Темазы: Слогтар (27-30) Темазы: Сөстү көжүрери (31-34) Темазы: Кым? Кымнар? Чүү? Чүлер? деп айтырыгларга харыылаар состер (35-38) Темазы: Кандыг? деп айтырыгга харыылаттынар состер (39-42) Темазы: Канчап тур?...