Каждую пятницу – один из праздничных и важных в исламе дней – «Миллиард.Татар» будет публиковать тафсир Корана на русском и татарском языке. Рубрика создана при поддержке Духовного управления мусульман Татарстана.
«Татарча тафсир»: история рукописных переводов Корана на татарский язык
«Татарча Коръән тәфсире»: перевод на татарский язык суры «Фатиха» и тридцатого джуза Корана
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры Бакара на русский и татарский языки (1-95 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры Бакара на русский и татарский языки (95-190 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: «Расходуйте из [имущества], чем вас наделили, пока не настал день, когда не будет ни торговли, ни дружбы, ни заступничества»
«Әлү Гыймран» сүрәсе: «Ул – сиңа тиңсез бер Китапны [Коръәнне] иңдерүче»
«Әлү Гыймран» сүрәсе: «Расүлем! Бу Аллаһның сөендерә һәм кисәтә торган аятьләре ки, аларны Без сиңа хак белән укыйбыз»
Татарча Коръән тәфсире: перевод первой половины суры «Ниса» (1- 88 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Ниса» (88 – 176 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод первой половины суры «Аль-Маида» (1-60 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Аль-Маида» (61-120 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод первой половины суры «Аль-Ангам» (1-83 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Аль-Ангам» (84-165 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод первой половины суры «Аль-Аграф» (1-103 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Аль-Аграф» (103-206 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Аль-Анфаль» (1-75 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Ат-Тауба» (1-64 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Ат-Тауба» (65-129 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Йунус» (1-109 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Худ» (123 аята)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Йусуф» - «Йосыф» (111 аятов)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Ра‘д» - «Әр-Рагъд» (Күк күкрәү) сүрәсе (43 аята)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Ибрахим» - «Ибраһим» сүрәсе (52 аята)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Аль-Хиджр» - «Әл-Хиҗр» сүрәсе (99 аятов)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Ан-Нахль» - «Ән-Нәхл» сүрәсе (128 аятов)
17. Сура аль-Исра (Перенесение ночью) - Мекканская, 111 аятов.
С именем Аллаха Милостивого [ко всем на этом свете], Милующего [лишь верующих на том свете].
1. Пречист [от всех недостатков] Тот, Кто [молниеносно] перенес ночью Своего раба [Мухаммада] из мечети Запретной [аль-Харам в Мекке] в мечеть Отдаленную [аль-Акса в Кудсе], окрестности которой Мы благословили [плодородием] – [перенес] чтобы показать ему [Мухаммаду] некоторые из Наших знамений. Поистине, Он [Всевышний Аллах] – Слышащий, Видящий.
2. И Мы дали Мусе Книгу [Таурат], сделав ее верным руководством для потомков Исраиля [и в ней Мы говорим]: «Не берите в покровители никого, кроме Меня!»
3. О потомки тех, кого Мы перенесли [и спасли] вместе с Нухом [в ковчеге]! Поистине, он был благодарным рабом [Нашим]».
4. Мы установили [ниспослали в виде откровения] для потомков Исраиля в Книге [Таурате]: «Вы согрешите на земле [Шама] дважды, и вы совершите страшное зло».
5. И когда исполнился первый [из двух грехов], Мы наслали на вас Наших очень сильных рабов [обладающих военной мощью], которые прошлись по [вашим] землям. И так исполнилось обещание.
6. Затем Мы вернули вам преимущество над ними [и вы основали государство]. Мы укрепили вас богатством и сыновьями, сделав вас многочисленнее.
7. [Мы сказали:] «Если вы делаете хорошее, то вы делаете хорошее для себя [и вы получите награду за это]. А если вы делаете плохое [грешите], то во вред себе». И когда наступил срок [исполнения] последнего обещания, оно скривило ваши лица [опечалив вас]. Они [ваши враги] вошли в мечеть, как в первый раз, и разрушили все, что попалось им под руку. [И так был разрушен второй храм в Иерусалиме римлянами]
8. [И Мы сказали:] Возможно, ваш Господь помилует вас [после второго раза, если вы покаетесь]. Но если вы вернетесь [к греху], то и Мы и вернемся [к наказанию]. И Мы сделали Ад местом заточения для неверующих.
9. Поистине, этот Куръан наставляет на самый верный путь, и он радует верующих, которые совершают хорошие поступки, вестью о том, что их ждет огромная награда.
10. А тем, кто не верит в вечную жизнь, Мы приготовили болезненное наказание [в Аду].
11. И человек просит [Аллаха] о плохом [для себя или для родственников, например, когда злится], как будто просит о хорошем. Поистине, человек тороплив [в своих проклятиях и не задумывается над их итогом].
12. И Мы сделали ночь и день двумя знамениями [Нашего могущества]. Мы погрузили во тьму знамение ночи, а знамение дня осветили, чтобы вы стремились к щедрости вашего Господа, могли измерять время и считать. И все [что было необходимо] Мы подробно объяснили.
13. И каждому человеку Мы повесили его судьбу на шею [предопределив ему его поступки]. А в Судный день Мы представим ему развернутую книгу [в которой записаны все его поступки].
14. [И ему будет сказано:] Читай свою книгу! Сегодня достаточно того, что ты сам выступишь с отчетом против себя же.
15. Кто на верном пути, тот приносит пользу самому себе [сам же получит награду за свои дела]. А кто сбился, тот вредит себе же [потому что ему отвечать за свои грехи]. Ни один не понесет чужую ношу [грехов]. Мы никогда не наказывали людей до того, как отправляли к ним посланника [который объяснял им волю Аллаха в отношении них].
16. И когда Мы хотели уничтожить какое-то селение, то приказывали его изнеженным роскошью жителям [то есть элите этого общества] покориться Аллаху [и подчиниться Его приказам]. Если они продолжали грешить, то относительно них выносилось решение [о наказании], и Мы уничтожали его [селение] полностью [вместе со всеми его жителями].
17. Как много поколений [и цивилизаций] мы уничтожили после [народа] Нуха! Достаточно того, что Аллах знает о грехах Своих рабов и видит их [как явные грехи, так и скрытые].
18. Кто желает временного, тому Мы дадим [временные блага] сразу – что пожелаем, кому захотим. Но затем Мы поместим его в Ад, где он будет гореть, будучи презренным, лишенным милости.
19. А кто жаждет вечной жизни и как следует трудится ради нее [совершая подобающие поступки], будучи верующим, старания того будут вознаграждены [он получит великую награду от Аллаха].
20. Каждого из тех [верующих] и других [неверующих] Мы наделяем дарами твоего Господа [в этой жизни]. И дарами твоего Господа [на земле] не обделен никто.
21. Посмотри, как одних [людей] Мы предпочли другим, – и вечная жизнь, несомненно, выше по достоинству и предпочтительнее [поэтому следует стремиться к ней].
22. Не поклоняйся наряду с Аллахом другому богу, иначе останешься [в Судный день] униженным и покинутым [без чьей-либо помощи и поддержки].
23. И твой Господь предписал вам не поклоняться никому, кроме Него, и быть добрым к своим родителям. Если один из них или оба достигнут рядом с тобой старости, то не говори им: «Уф!» – не кричи на них и говори с ними уважительно.
24. И склони перед ними обоими [родителями] крылья смирения из милости и говори [молясь за них]: «Господи! Помилуй их, подобно тому, как они воспитали меня, когда я был маленьким».
25. Ваш Господь лучше всех знает то, что у вас в душе. И если вы праведные [подчиняетесь Аллаху], то Он прощает тех, кто обращается к Нему с покаянием.
26. Отдай должное родственнику, бедняку и путнику [выполни их права], но не будь слишком расточительным [расходуя имущество без пользы].
27. Поистине, расточительные люди – братья шайтанов [то есть находятся на их пути]. А шайтан был неблагодарен своему Господу.
28. А если ты отвернешься от них [от родственников и бедняков], желая заслужить милость от твоего Господа, и рассчитывая получить [от Него материальные блага], то [хотя бы] говори с ними любезно [и мягко, обещая им помочь, как появится достаток].
29. И не приковывай руку к шее [будучи скупым], но и не раскрывай ее широко [будучи расточительным], иначе столкнешься с порицанием [в первом случае, а во втором] и будешь сожалеть [лишившись имущества].
30. Поистине, твой Господь увеличивает или сокращает удел, кому пожелает. Поистине, Он видит и знает Cвоих рабов.
31. И не убивайте своих детей [закапывая их заживо] из страха бедности, ведь Мы обеспечиваем пропитанием и их, и вас. Без сомнения, убивать детей – страшный грех.
32. И не приближайтесь к прелюбодеянию [не говоря уже о его совершении]! Поистине, это – разврат и дурной путь.
33. И не убивайте человека, которого Аллах запретил убивать, если у вас нет права на это. Наследнику несправедливо убитого Мы дали власть [над убийцей – дали право решать, казнить убийцу или нет]. Но пусть он не злоупотребляет правом на смертную казнь [убийцы]. Поистине, ему [убитому и справедливому наследнику] будет оказана помощь.
34. И не приближайтесь к имуществу сироты, кроме как во благо ему, пока он не станет совершеннолетним. Выполняйте ваши обещания [данные Аллаху или людям]. Поистине, за обещания придется отвечать [в Судный день].
35. И наполняйте меру полностью, когда вы меряете [товар, измеряемый мерами объема], и взвешивайте на точных весах [товар, измеряемый мерами веса]. Так будет лучше [для вас] и ценнее [по вознаграждению].
36. И не следуй тому, чего не знаешь. Поистине, слух, зрение и сердце – все они будут призваны к ответу [за совершенные поступки].
37. И не ходи по земле надменно, ведь ты не проделаешь в земле дыру [тяжестью своего высокомерия] и не достигнешь высоты гор!
38. Все это [упомянутое] зло не нравится твоему Господу.
39. Это из внушенной тебе [о Мухаммад] твоим Господом мудрости. И не бери себе других богов наряду с Аллахом, иначе тебя бросят в Ад порицаемым и отверженным.
40. Неужели ваш Господь одарил вас сыновьями, а Себе взял дочерями ангелов [как вы заявляете]? Поистине, вы говорите ужасные слова!
41. И Мы объяснили в этом Куръане [многое – через примеры, сравнения, наставления и угрозы], чтобы они приняли наставление, однако это только увеличивает их отвращение [от истины].
42. Скажи [им, о Мухаммад]: «Если наряду с Ним [Аллахом] – как они утверждают – были бы другие боги, то они обязательно бы восстали против Хозяина Арша».
43. Пречист Он [от любых недостатков] и превыше всего, что они [язычники] говорят.
44. Его прославляют семь небес, земля и все, кто в них [все творения]. Нет ничего, что не прославляло бы Его, восхваляя, однако вы не понимаете их прославлений [потому что они не на вашем языке]. Поистине, Он – Отменяющий наказание, Прощающий.
45. И когда ты читал Куръан, Мы установили между тобой и теми, кто не верит в вечную жизнь, невидимую завесу [отделяющую тебя от них].
46. И Мы накинули на их сердца покрывала, чтобы они не могли понять его [Куръан], и лишили их уши слуха [и поэтому они не слышат и не принимают его]. И когда ты [читая] упоминаешь в Куръане своего Единственного Господа, они отворачиваются с отвращением.
47. Мы знаем, почему они слушают тебя [и твое чтение Куръана]. А когда они [язычники] тайком совещаются, то злодеи говорят: «Вы просто следуете за околдованным человеком».
48. Посмотри, с кем только они тебя не сравнивают [говоря, что ты сумасшедший, колдун и поэт]. Они сошли [с истинного пути] и уже не смогут найти дорогу [обратно – из-за таких обвинений].
49. Они говорят [отрицая воскрешение]: «Неужели, когда мы станем [истлевшими] костями и прахом, нас воссоздадут заново?!»
50. Скажи [им]: «Даже если вы станете камнями, или железом,
51. или любым другим творением, которое кажется вам значительным [не поддающимся, по вашему мнению, воскрешению]». Они спросят: «Кто же вернет нас [к жизни]?» Ответь: «Тот, Кто создал вас в первый раз». Но они покачают головами [удивленно] и спросят [издеваясь]: «Когда же это [воскрешение] произойдет?» Ответь: «Возможно, это произойдет очень скоро!»
52. В тот день [Всевышний Аллах] позовет вас [встать из ваших могил], и вы ответите Ему хвалой. Вам покажется, что вы пробыли [на земле или в могиле] совсем недолго.
53. Скажи [о Мухаммад] Моим [верующим] рабам, чтобы они говорили лучшие слова, поскольку шайтан вносит между ними раздор. Поистине, шайтан для человека – явный враг.
54. [И лучшие слова это:] Ваш Господь все знает о вас. Если пожелает, то помилует вас [внушит вам покаяние и веру], а если пожелает [наказать вас], то накажет [умертвив вас неверующими]. Мы не отправляли тебя [о Мухаммад] к ним в качестве попечителя [и ты не можешь заставить их уверовать].
55. Твой Господь знает все обо всех, кто на небесах и на земле. И Мы действительно предпочли одних пророков другим. И Дауду Мы дали Забур.
56. Скажи [им]: «Обратитесь к тем, кого вы считаете [богами] наряду с Ним [Всевышним Аллахом]. Они не в силах устранить от вас вред или перенести его [на других]».
57. Те [идолы], кому вы поклоняетесь, сами ищут самые короткие пути приближения к своему Господу [через поклонение]. Они [как и другие] надеются на Его милость и боятся наказания от Него [так как же вы можете им поклоняться?]. Поистине, наказания от твоего Господа следует бояться.
58. Нет такого селения, которое Мы не разрушим перед наступлением Судного дня или [жителей которого] не накажем сильным наказанием. Так предписано в сокрытой [Хранимой] Книге.
59. И Нас удержало от того, чтобы отправить знамения [которые требовали жители Мекки], только то, что прежние поколения не поверили в них [и Мы их уничтожали. И если бы Мы ниспослали знамения жителям Мекки, а они проявили неверие в них, то они были бы уничтожены, а это не было сделано, чтобы дело Мухаммада [да благословит его Аллах и да приветствует] было доведено до конца]. Мы дали самудянам верблюдицу как наглядное знамение, но они [проявив неверие] поступили с ней несправедливо [убив ее]. Мы ниспосылаем Наши знамения только для устрашения [людей, чтобы они уверовали].
60. И Мы сказали тебе [о Мухаммад]: «Поистине, твой Господь объемлет людей [знанием и могуществом. Они полностью подконтрольны Аллаху]». Мы сделали показанное тебе видение [наяву в ночь перенесения] и дерево [в Аду], проклятое в Куръане, искушением для людей [многие из них не поверили в эти вещи, некоторые даже отступили от веры]. Мы устрашаем их, но это [устрашение] лишь увеличивает их великую непокорность.
61. И Мы приказали ангелам: «Совершите земной поклон перед Адамом [для приветствия]!» Все поклонились, кроме иблиса, который сказал: «Как я могу поклониться тому, кого Ты сотворил из глины?»
62. [Шайтан] Сказал: «Посмотри на того, кого Ты предпочел мне [повелев совершить поклон ему, а не мне]. Если ты дашь мне отсрочку до Судного дня [до конца света], я непременно подчиню его потомство [введу в заблуждение], за исключением немногих [которых Ты защитишь]».
63. [Всевышний Аллах] Сказал [шайтану]: «Ступай [и жди конца света]! Если кто из них последует за тобой, то Ад станет для вас [для тебя и для них] воздаянием – воздаянием сполна.
64. И побуждай [к греху] своим голосом [пением, музыкой и т.п], кого сможешь, пусти в ход против них свою конницу и пехоту [своих помощников – в призыве ко греху], вмешивайся в их имущество и в [то, что касается их] детей. Давай им обещания [что за это не будет наказания]. Поистине, обещания шайтана – лишь обман.
65. Поистине, у тебя нет власти над Моими [искренне верующими] рабами. Достаточно твоего Господа как Покровителя [защищающего их от тебя]».
66. Ваш Господь ведет для вас по морю корабли, чтобы вы могли получить часть Его щедрот [через торговлю]. Поистине, Он милостив к вам.
67. Когда в море вас касается беда [опасность кораблекрушения], вас оставляют все [идолы], кому вы поклонялись, кроме Него [и в трудностях вы молитесь только Аллаху, ведь только Он может вам помочь]. А когда Он спасает вас [и выводит] на сушу, вы [вновь] отворачиваетесь [от истины]. Поистине, человек неблагодарен [Аллаху].
68. Неужели же вы думаете, что вы в безопасности, и Он не заставит сушу поглотить вас [как Каруна] или не обрушит на вас ураган из камней [как на народ Лута]?! Тогда вы не найдете себе попечителя [и спасителя]!
69. Или вы думаете, что вы в безопасности, и Он не вернет вас туда [в море] снова и не нашлет на вас ураганный ветер и не потопит вас за неверие?! Тогда никто не спросит за вас [за то, что Мы сделали с вами]!
70. И Мы же оказали почет потомкам Адама [даровав им знание, речь и удобное тело] и перемещаем их по суше и морю. Мы наделили их благим и вознесли над многими другими творениями.
71. В тот [Судный] день Мы созовем всех людей вместе с их предводителями [с пророками, либо с книгами их деяний]. Те, кому книга будет дана в правую руку [и они истинно счастливые], прочтут ее, и они не будут обижены даже на размер пленки на косточке финика.
72. Кто слеп в этом мире, тот и в вечности будет слепым [лишенным милости и спасения] и еще более заблудшим.
73. Они пытались свернуть тебя с того, что Мы дали тебе в откровении, чтобы ты выдумал про Нас другое [не то, что ниспослано]. [Если бы ты это сделал] Они обязательно взяли бы тебя в друзья.
74. Если бы Мы не поддержали тебя [укрепив на истине], ты мог бы немного склониться к ним [из-за их настойчивых просьб].
75. Тогда бы ты вкусил двойное наказание в этой жизни и двойное после смерти [в два раза больше, чем остальные]. И никто бы не помог тебе против Нас!
76. Если бы они угрозами попытались изгнать тебя с этой земли [Медины], то после твоего ухода они бы остались там ненадолго [и были бы уничтожены].
77. Так Мы поступали с Нашими посланниками до тебя [уничтожая народы, которые изгоняли своих пророков]. И ты не увидишь изменений в Наших установлениях.
78. [Полноценно] Выполняй намаз с полудня до ночных сумерек [то есть зухр, аср, магриб и иша] и читай Куръан на рассвете [совершая намаз фаджр]. Поистине, на рассвете Куръан читают при свидетелях [ангелах ночи и ангелах дня].
79. И ночью совершай дополнительный намаз тахаджуд. Возможно, твой Господь поднимет тебя [в вечной жизни] на Славное место.
80. [Аят был ниспослан при повелении совершать хиджру в Медину] Скажи [о Мухаммад]: «Господи! Пусть мой вход [в Медину] будет благополучным [и я не увижу зла], и пусть мой выход [из Мекки] будет благополучным! Даруй мне от Тебя силу в помощь [для борьбы против Твоих врагов]».
81. И скажи: «Пришла истина [Ислам], и исчезла ложь [неверие]. Поистине, ложь обречена исчезнуть!»
82. И Мы ниспосылаем в Куръане то, что является исцелением [от заблуждений] и милостью для верующих. А [неверующим] злодеям [Куръан] не добавляет ничего, кроме убытка.
83. Когда Мы даем [неверующему] человеку блага, он отворачивается [от своей благодарности] гордо. Но если его касается беда [болезнь или бедность], то он тут же отчаивается [в милости Аллаха].
84. Скажи [о Мухаммад]: «Каждый человек [из нас и из вас] действует по-своему. Ваш Господь знает, кто идет самым верным путем».
85. [Иудеи] Спрашивают тебя о душе [благодаря которой живо тело]. Ответь [им]: «Душа – из творений моего Господа. Вам дано знать об этом совсем мало [по сравнению со знанием Аллаха]».
86. Если бы Мы пожелали, то лишили бы тебя того, что внушили тебе [в откровении – то есть лишили бы Куръана, стерев его из твоей памяти и из записей]. И ты не нашел бы себе покровителя против Нас.
87. [Вот как все было бы] Если бы не милость твоего Господа. Поистине, Его щедрость к тебе велика!
88. Скажи [о Мухаммад]: «Даже если все люди и джинны соберутся вместе, чтобы сочинить нечто, подобное этому Куръану, они не смогут сделать это, даже если будут помогать друг другу.
89. И Мы уже объяснили людям в этом Куръане разные примеры [и образные сравнения], но большая часть людей отвергает все, кроме неверия [и заблуждений].
90. И они говорят: «Мы не поверим, пока ты не выведешь для нас из земли источник.
91. Или пока не будет у тебя пальмового сада и виноградника, в которых ты проложишь реки.
92. Или пока не обрушишь на нас небо кусками, как ты заявлял. Или не приведешь к нам Аллаха и ангелов [чтобы мы на них посмотрели].
93. Или пока у тебя нет украшенного [золотом] дворца. Или же пока ты не поднимешься на небо. Но мы не поверим в твое восхождение, пока ты не спустишься к нам с Книгой, которую мы сможем читать». Скажи [им]: «Пречист мой Господь [и не имеет никаких недостатков]! Я – просто человек и посланник [я не творю чудеса сам]».
94. И людям помешало уверовать после прихода верного руководства [Посланника и священного Писания] только то, что они сказали: «Неужели Аллах отправил посланником человека [а не ангела]?»
95. Скажи [им, о Мухаммад]: «Если бы по земле спокойно ходили ангелы, то Мы отправили бы к ним посланником с небес ангела».
96. Скажи [им]: «Достаточно Аллаха в качестве свидетеля между мною и вами. Поистине, Он знает все о Своих рабах и видит их».
97. И кого Аллах наставил [на верный путь], тот следует по нему. А кого Аллах сбивает [с истинного пути], тому ты не найдешь покровителей вместо Него. В Судный день Мы соберем их лежащими лицом вниз, слепыми, немыми, глухими. Их пристанище – Ад. Как только огонь начнет утихать, Мы разожжем его с новой силой.
98. Это возмездие им за то, что они не поверили в Наши знамения и говорили [отрицая Судный день]: «Неужели, когда мы станем [истлевшими] костями и прахом, нас воссоздадут заново?»
99. Неужели они не знают, что Аллах, создавший небеса и землю, может сотворить что-то подобное им?! И Он установил для них срок [смерти и воскрешения], в котором нет сомнения. Но злодеи отвергают все, кроме неверия [и заблуждений].
100. Скажи [им]: «Владей вы сокровищницами милости моего Господа, все равно вы остались бы скупыми из страха бедности. Ведь человек [по своей природе] скуп».
101. И Мы же дали Мусе девять ясных знамений. Спроси [о Мухаммад] у потомков Исраиля о том, как Муса пришел к ним, а Фараон сказал ему: «О Муса! Поистине, я думаю, что ты околдован».
102. [Муса] Ответил: «Ты же знаешь, что никто иной, но лишь Господь небес и земли ниспослал их в качестве наглядных знамений. О Фараон! Я почти уверен, что ты обречен».
103. Фараон захотел изгнать их [иудеев] с земли [Египта], но Мы утопили его и всех, кто был с ним.
104. Затем Мы сказали потомкам Исраиля: «Живите на этой земле. А когда исполнится последнее обещание, Мы соберем вас всех вместе».
105. Мы ниспослали его [Куръан] с истиной, и он сошел [как и был ниспослан без какого-либо изменения] с истиной. Тебя же [о Мухаммад] Мы отправили, чтобы ты обрадовал [верующих вестью о Рае] и предостерег [от Ада].
106. Мы разделили Куръан [ниспосылали его двадцать три года], чтобы ты читал его людям не спеша [и они бы лучше его усваивали]. Мы ниспосылали его постепенно [по мере необходимости].
107. Скажи [неверующим, о Мухаммад]: «Верьте в него [Куръан] или не верьте! [Ничего от этого не изменится] Поистине, когда его читают тем, кому прежде [его ниспослания] было дано знание [кто знал Таурат или Инджиль], они опускаются в земном поклоне, касаясь земли подбородком.
108. И они говорят: «Пречист наш Господь [от любых недостатков]! Поистине, обещание нашего Господа непременно исполнится».
109. И они падают ниц, касаясь земли подбородком и рыдая. Он [Куръан] увеличивает их смирение».
110. Скажи [им]: «Обращайтесь к Аллаху или обращайтесь к Милостивому! Как бы вы ни обращались к Нему, у Него есть прекрасные имена». Молясь, не повышай голос [так, чтобы тебя слышали язычники], но и не шепчи [чтобы сподвижники могли услышать тебя и получить пользу]. Выбери среднее между этим.
111. И скажи: «Хвала Аллаху, у Которого нет сына и у Которого нет второго [бога] во власти [над миром]! Ему не нужен защитник от унижения [или помощник]». И возвеличивай Его наилучшим образом!
17. Әл-Исра (Төнге күчеш) сүрәсе - Мәккә чоры, 111 аять.
Рәхимле һәм шәфкатьле Аллаһ исеме белән!
1. [Бер айлык юлны бер төн эчендә үтү, Бәйтел Мәкъдисне зиярәт кылу, бөтен пәйгамбәрләрне тере килеш күрү, җиде кат күктә аларның урыннарында булу һәм Җәмалыбызны күрү кебек] Аятьләребездән кайберләрен күрсәтик дип, бер төнне [бик кыска бер вакытта Мөхәммәд (салләллаһу галәйһи вә сәлләм) колын Харам мәчетеннән [алып] Без тирә-ягын бәрәкәтле иткән Әкъса мәчетенә күчерүче [булган Аллаһ ниндидер бер урында булудан һәм бөек Затына килешми торган төрле түбән сыйфатлардан ерак һәм бөтен] кимчелекләрдән пакь. Һичшиксез, Ул – [һәрнәрсәне] Ишетүче, Күрүче.
2. Без Мусага [галәйһиссәлам] Китап бирдек һәм: «Миннән башка Яклаучы алмагыз», – дип [кисәтеп] аны Исраил улларына һидаять [чыганагы] иттек.
3. [И] Без Нух [галәйһиссәлам] белән [көймәдә] йөрткән кешеләрнең нәселе! Һичшиксез, ул [бик күп] шөкер кылучы бер кол иде.
4. Без ул китапта Исраил улларына вәхи иттек: «Сез җирдә [Шам белән Кодеста] ике мәртәбә фетнә чыгарачаксыз. [Боларның беренчесендә Тәүрат хөкемнәренә каршы төшеп, Шәгъяны [галәйһиссәлам] шәһит итәчәксез, икенчесендә, Зәкәрия һәм Яхъяны [галәйһимәссәлам] шәһит итеп, Гайсәне [галәйһиссәлам] үтермәкче булачаксыз]. Һәм сез зур бер тәкәбберлек белән [Аллаһка итагатьтән] тәкәбберләнәчәксез».
5. Бу икедән беренчесенең вәгъдәсе үтәлгәч, бик куәтле көч ияләре булган [залим] колларыбызны [дөньяның бердәнбер хөкемдары булган бабилле Бухт Ән-Нассарның гаскәрен] өстегезгә җибәрдек, һәм алар [сезне үтерер өчен, сезнең] өйләр арасыннан [һәм урам урталарыннан] үттеләр. Шулай [итеп, әзәлдә тәкъдир ителгән] вәгъдә үтәлгән булды.
6. Шуннан соң [йөз еллап вакыт үткәч] Без [Давыд [галәйһиссәлам] заманында] аларны җиңүне сезгә кайтардык, маллар белән һәм уллар белән сезгә ярдәм иттек, бергә хәрәкәт иткән бер җәмәгать буларак сезне тагын да күбрәк [санлы] иттек.
7. Игелекле гамәл кылсагыз, үзегезгә игелек кылган булырсыз. Начар гамәл кылсагыз – янә үзегезгә генә [чөнки начарлыклар өчен үзегезгә җавап тотарга туры киләчәк]. Соңгы вәгъдә [үтәлү вакыты] җиткәч, сезне начар хәлгә төшерсеннәр дип, беренче мәртәбә анда кергәннәре кебек кабат мәчеткә [Бәйте Мәкъдискә] керсеннәр дип, өстен чыккан һәрнәрсәләрен нигезенә кадәр һәлак итсеннәр дип [өстегезгә римлы Титның аяусыз гаскәрен җибәрдек].
8. [Әгәр бу икенче мәртәбәдән соң чынлап тәүбә итсәгез] Бәлки, Раббыгыз сезне кызганыр. Әмма әгәр [ахыр заманда җибәрәчәк пәйгамбәремне дә инкяр итеп, аны үтерергә юллар эзләү белән, өченче мәртәбә дә бозык эшләрегезгә] кайтсагыз, Без дә [газап бирер өчен] кайтырбыз. Җәһәннәмне Без кяферләр өчен бер бикләнә торган урын иттек.
9. Һичшиксез, бу Коръән иң туры булган юлга илтә һәм изге гамәлләр кылган мөэминнәрне алар өчен [җәннәт кебек] зур бер әҗер булуы белән сөендерә.
10. Ахирәткә ышанмаган кешеләргә исә Без [җәһәннәм кебек] тилмерткеч бер газап әзерләп куйдык.
11. Яхшылык теләгәне кебек, кеше начарлык белән дога кыла. [Кайчак исә яхшылык дип санап начарлык тели]. Кеше бит – [нәтиҗәсен уйлап тормыйча] бик ашыгучан.
12. Без [ел фасылларына карап озынайган яки кыскарган] төн белән көнне [дәлил булып торган] бер аять иттек. [Көндез] Раббыгыздан бер рәхмәт [булган ризыгыгызны] эзләвегез һәм елларның санын һәм [таң вакыты, ифтар, хаҗ вакыты, гыйддәт вакыты һәм бурыч түләү көннәре кебек бик күп вакытларны] хисап белүегез өчен, төн билгесен [иң зур барлыкларны да күреп булмый торган итеп] күренмәслек иттек, көн билгесен исә [иң вак әйберләрне дә ап-ачык күреп була торган итеп] якты иттек. Без [сезнең дин һәм дөнья мәсьәләсендә мохтаҗ булган] һәрнәрсәне [шулай берни белән дә буташтырырга урын калдырмаган] җентекле аңлату белән аңлаттык.
13. Һәрбер кешенең муенына [туган чакта Аллаһы Тәгалә әзәлдә тәкъдир иткән] гамәл дәфтәрен тактык. Кыямәт көнендә исә аңа [гамәлләре языла барган] бер китап чыгарачакбыз, ул аны ачылган килеш күрәчәк [һәм анда язылган гамәлләрен укый алачак].
14. [Шулчак аңа әйтәчәкбез:] «Укы китабыңны! Бүген, хисап алучы буларак, сиңа үзең генә дә җитә».
15. Кем дә кем туры юлдан китсә, ул үз файдасына гына һидаятькә ирешер. Кем дә кем адашса, ул үз зарарына адашыр. Бер генә [гөнаһ] йөртүче дә бүтән берәүнең йөген күтәрмәячәк. Без, бер расүл җибәрми торып, газап бирмәдек.
16. Без берәр мәмләкәтне һәлак итәргә теләгән чакта, аның байлык белән узынган кешеләренә [Үзебезгә итагать итәргә] боерабыз. Әмма алар анда фасикълык кылалар, шулай итеп карар үтәлә. Һәм без аны тәмам юк итәбез.
17. Нухтан [галәйһиссәлам] соң [килеп киткән гад һәм сәмуд кебек] ничәмә буыннарны һәлак иттек. Колларының гөнаһларыннан хәбәрдар һәм күрүче буларак синең Раббың җитә.
18. Кем вакытлы булганны [дөньяны] көтсә, аның өчен Без теләгән кешебезгә теләгәнебез кадәр тиз бирербез. Шуннан җәһәннәмне аның өчен әзерләрбез, ул анда кимсетелгән һәм читкә кагылган бер хәлдә керер.
19. Кем Ахирәтне теләсә һәм үзе [ширек кушылмаган көчле иман белән], мөэмин буларак, аның [Ахирәте] өчен тиешенчә гайрәт белән тырышса, әнә шуларның тырышлыклары [Аллаһ тарафыннан] кабул ителер.
20. Тегеләргә дә [дөнья өчен тырышучыларга], [Ахирәт өчен тырышучы] боларга да – Раббыңның нигъмәтләреннән [дөньяда] һәрберсенә биреп торабыз. Раббыңның биргән нәрсәләре [дөньяда хәтта кяферләр өчен дә беркайчан] чикле түгел.
21. [Расүлем!] Безнең [тоткан урын, мал һәм хакимият кебек мәсьәләләрдә] аларның берәүләрен икенчеләреннән ничек өстен кылганыбызны кара. Ахирәт исә дәрәҗәләр ягыннан бөегрәк, фазыйләт ягыннан өстенрәк.
22. [И, кеше!] Аллаһ белән бергә башка бер илаһ таныма, юкса [барча фәрештәләр һәм мөэминнәр каршында] кимсетелерсез һәм гаҗиз калырсыз.
23. Раббың сезгә Үзеннән башкаларга табынмаска, ата-анага игелек [кылырга] әмер итте. [И, кеше!] Аларның икесеннән берсе яки икесе дә синең яныңда картлыкка ирешсә, аларга [канәгатьсезлек белдереп]: «Уф!» – дип тә әйтмә. [Сүз-гамәлләре сиңа ошамаса да] Аларга кычкырма, күркәм сүз әйт.
24. Мәрхәмәтлектән алар алдында тыйнаклык канатын җәй һәм [кяфер булсалар да, һидаятькә ирешүләрен Аллаһтан сорап]: «И, Раббым! [Минем фани мәрхәмәтем нәрсә генә ул?] Алар кечкенә чагымда мине [зур бер шәфкать белән] үстергәннәре кебек, Син дә аларга [бакый рәхмәтең белән] мәрхәмәт ит», – дип әйт.
25. Раббыгыз күңелләрегездәгене бик яхшы белә. [Шуңа күрә ата-анагызга карата яхшы нияттә булган, аларны кирәгенчә олылауның фарызлыгына ышанган һәм] Игелек кылучы кешеләр булсагыз, һичшиксез, Ул – тәүбә итүчеләрне күпләп Гафу итүче.
26. Якынга [туганлык җепләре, матур яшәү һәм, фәкыйрь булса, ярдәм кебек] хакын бир. Юксылга һәм [туган якларында бай булсалар да, ниндидер сәбәпләр аркасында] юлда калганга да [зәкят, садака кебек хакларын бир]. Һәм, [урынсызга сарыф итеп, бер генә тиен булса да харам юлда тотып, малыңны] белештермичә, исраф итмә.
27. [Малларын харам юлда сарыф итеп һәм зарурияттән тыш урыннарда әрәм-шәрәм итеп] Исраф итүче кешеләр – шайтаннарның кардәшләре [кебек бик начар бер хәлдәләр]. Шайтан исә – Раббысына карата инкярчы.
28. [Расүлем!] Әгәр [фәкыйрь сәхабәнең теләкләрен канәгатьләндерә алмаган чагыңда] Раббыңнан, өмет итеп, рәхмәтен көткән вакытта, алардан [сәхабәләрдән] борылып торсаң, [күркәм вәгъдә биреп] аларга йомшак сүз әйт.
29. [Чамасыз саранлык аркасында] Кулыңны муеныңа бәйләгән [кебек каты] итмә, [кулыңа кергән бернәрсәне таратып] аны бар киңлегенә дә җәймә, юкса соңыннан [Аллаһ хозурында – исрафта, кешеләр алдында дуамаллыкта гаепләнеп] кимсетелгән һәм үкенечле бер хәлдә калырсың.
30. Һичшиксез, синең Раббың теләгән кешегә [кайчак] ризыкны мул итәр һәм тарайтыр. Һичшиксез, Ул – колларыннан хәбәрдар һәм күрүче.
31. [И, кешеләр!] Фәкыйрьлектән куркып, балаларыгызны үтермәгез. Без аларны да, сезне дә ризыкландырабыз. Һичшиксез, аларны үтерү – бик зур гөнаһ.
32. Зинага [керү түгел, кагылу һәм үбү кебек гөнаһларга хәтта] якынлашмагыз. Һичшиксез, ул бик җирәнгеч бер эш һәм бик кабахәт бер юл.
33. [Үтергән бер кеше өчен кыйсас, Исламга кергәннән соң, диннән чыгу һәм өйләнгән була торып, зина кылу кебек] Хак [сәбәп] белән булмаса, Аллаһ [үтерелүен] харам иткән җаннарны үтермәгез. Кем дә кем золым белән үтерелгән булса, Без аның вәлиенә [үтерүчедән хакын алуы өчен] зур мөмкинлек бирдек. Әмма ул да [үтерүчедән башка берәүнең үлем җәзасына тартылуын таләп итеп] үтерүдә чиктән ашмасын. Һичшиксез, аңа [үтерелгән бәндәгә дә, аның вәлиенә дә ике җиһанда да] ярдәм күрсәтелде [чөнки үтерелгән кешенең каны җирдә калмаячак, Ахирәттә дә ул күп итеп әҗер алачак, варисы исә кыйсас хакын казанып һәм җитәкчеләрдән ярдәм күреп куәтләндерелгән].
34. Балигълык яшенә җиткәнче, иң яхшы тоту [саклау һәм файда казандыру юллары] өчен генә булмаса, ятим малына кагылмагыз. Вәгъдәне үтәгез. Һичшиксез, вәгъдәләр өчен [ике җиһанда да] соралачак.
35. [Сатып алучыларга] Үлчәгән чакта тутырып үлчәгез, авырлыкны төгәл мизан белән билгеләгез. Бу [сезнең өчен дөньяда хаксыз керем алудан] яхшырак, [Ахирәттә дә] нәтиҗә буларак күркәмрәк.
36. [Үзең күрмәгән нәрсәгә, күрдем, ишетмәгән нәрсәңә, ишеттем, дип] Белмәгән нәрсәләреңә иярмә. Һичшиксез, колак та, күз дә, күңел дә – боларның барысыннан да соралачак.
37. Җирдә масаеп йөрмә. Һичшиксез, син җирне яра алмассың, биеклектә тауларга ирешә алмассың.
38. [Ширекне тыйган хөкемнәрдән башлап] Боларның барысының начар булганнары Раббың хозурында нәфрәт уята.
39. Бу – хикмәт буларак, Раббыңның сиңа вәхи иткән нәрсәләреннән. [И, кеше!] Аллаһ белән бергә башка бер илаһ таныма. Соңыннан гаеп ителеп һәм [рәхмәттән] ераклаштырылган хәлдә җәһәннәмгә ыргытылырсың.
40. [И, фәрештәләрне Аллаһның кызлары дип таныган мөшрикләр!] Әллә Раббыгыз сезгә хаслап ир балалар бирде дә, Үзенә [балалыкка] фәрештәләрдән кызлар алдымы? Сез, һичшиксез, [күкләрне ярырлык, җирләрне селкетерлек, тауларны аударырлык] бик зур бер сүз әйтәсез.
41. Үгет алсыннар дип, Без бу Коръәндә [гыйбрәтләр, хикмәтләр, хөкемнәр, мисаллар һәм әмер, тыюлар кебек] төрле-төрле [һәм тәэсирле] юллар белән ачыкламалар бирдек. Әмма бу аларның качуларын гына арттыра.
42. [Расүлем! Аллаһка ширек кушкан бәндәләрнең ялган ышанулары асылсыз икәнлеген күрсәтер өчен] Әйт: «Әгәр алар сөйләгәнчә, Аның белән бергә башка илаһлар да булса, [дөнья патшалары, бер-берләренең көчләрен киметү өчен, һөҗүм итешкәннәре кебек] алар Гареш Хуҗасына [ирешеп, Аны җиңәр өчен] бер юл эзләрләр иде».
43. Ул [барлык кимчелекле сыйфатлардан] – алар сөйләгән нәрсәләрдән пакь һәм бик күпкә бөек.
44. Җиде [кат] күкләр белән җир һәм аларда булганнар Аңа тәсбих әйтеп торалар. [Диңгездәге балыклардан алып, һавадагы кошларга кадәр] Аны мактау белән мактамаган һичбер нәрсә юк, ләкин [телләрегезнең төрлелеге, фикерләвегезгә киртә булган бер гафләттә тотылуыгыз сәбәпле] сез аларның тәсбихләрен аңламыйсыз. Һичшиксез, Ул – Мәрхәмәтле һәм Гафу итүче.
45. [Расүлем!] Син Коръән укыган чакта, Без синең белән Ахирәткә ышанмаган кемсәләр арасына [алар күрә алмый торган] яшерен бер пәрдә куябыз.
46. Без аларның [тойгыларын, хакыйкатьне табып, һидаятькә иярү юлында кулланмаганнарын күргәнебез өчен] йөрәкләренә аны [син укыганны] аңламасыннар дип, пәрдәләр, колакларына саңгыраулык куйдык. Син Коръәндә Раббыңны бер итеп искә алган чакта, алар, качар өчен, артларына борылалар.
47. Алар сине тыңлаганда ни сәбәптән тыңлаганнарын, яшерен киңәшләшкән чакларында залимнәрнең [мөэминнәргә]: «Сез сихерләнгән кешегә генә ияргәнсез», – дип әйткәннәрен Без бик яхшы беләбез!
48. Аларның [шагыйрь, сихерче, мәҗнүн кебек тәгъбирләр белән] сиңа нинди үрнәкләр китергәннәрен кара. Алар адаштылар һәм [һидаятькә] юлны таба алмыйлар.
49. Алар: «Без сөякләр, вакланып беткән туфрак булгач, өр-яңа бер яратылыш белән терелтеләчәкбезме?» – дип әйтәләр.
50. [Расүлем! Аларга] Әйт: «[Кап-каты] Таш яки [таза] тимер булсагыз да!
51. Яки [күкләр, җирләр һәм таулар кебек] күңелләрегездә [терелтелүе мөмкин булмаган] зур [кыен һәм ерак] бер барлык булсагыз да [һичшиксез, Аллаһы Тәгаләгә сезне терелтү һич авыр түгел]». Алар: «Алайса кем безне [терелтеп] кире кайтарачак?» – диячәкләр. Син: «Сезне беренче мәртәбә [җансыз бер туфрак итеп] юктан бар кылучы [терелтәчәк]», – диген. Шулвакыт алар сиңа башларын селкеп: «Кайчан соң бу [булачак]?» – диячәкләр. Әйт: «Бик тиздән булса кирәк!»
52. Аның сезне [терелтеп, мәхшәргә җыелуыгыз өчен] чакырасы, сезнең [башларыгыздан туфракларны кага-кага: «Сөбханаллаһи үә бихәмдиһи», – дип] мактау белән [Аңа] җавап кайтарасы һәм үзегезнең бик аз вакыт калганыгызны уйлыйсы көнне [онытмагыз].
53. [Расүлем! Мөшрикләрдән чиккән хурлыктан сиңа зарланган] Минем [мөэмин] колларыма әйт: [кяферләргә кагылмагыз, фәкать «Аллаһ сезне һидаятькә ирештерсен!» кебек] иң күркәм булганны сөйләсеннәр. Һичшиксез, шайтан араларына коткы сала [һәм бу тагын да зуррак зарар китерергә мөмкин]. Һичшиксез, шайтан – кеше өчен ап-ачык дошман.
54. «Раббыгыз – безне иң яхшы белүче. Теләсә, сезгә [иман насыйп итеп] рәхмәт итәр, теләсә, [һидаятьтән мәхрүм итеп] сезгә газап бирер». [Расүлем!] Без сине аларга Яклаучы итеп җибәрмәдек [Без сине бер кисәтүче буларак кына җибәрдек].
55. Синең Раббың күкләрдә һәм җирдә булганнарны белә. Һичшиксез, Без пәйгамбәрләрнең кайберләрен кайберләреннән өстен кылдык. Давыдка [галәйһиссәлам] исә Зәбүрны [вәхи итеп] бирдек.
56. [Расүлем! Коточкыч корылык аркасында этләрне, мәетләрне ашар хәлгә төшкәч, синнән дога сорарга килгән ул мөшрикләргә] Әйт: «Аннан башка [илаһ булуларын] дәгъва иткән кемсәләрегезне чакырыгыз [да, алар сезне бу бәладән коткарсыннар]. Әмма аларның сездән ни зарарны алырга, ни [аны башкаларга] күчерергә көчләреннән килми».
57. Болар [ширек кылучылар] табынган ул кемсәләр, хәтта [Аллаһка] иң якын булганнары да Раббыларына [гыйбадәт кылып якынаерга] юл эзлиләр, Аның рәхмәтенә өмет итәләр һәм газабыннан куркалар. Һичшиксез, синең Раббыңның газабы – [пәйгамбәрләр, фәрештәләрне исәпкә алып, бөтен коллар да] сакланырга тиешле бернәрсә.
58. Кыямәт көне алдыннан Без һәлак итмәячәк яки каты бер газап белән газапламаячак һичбер сала [һәм кала] да юк. Бу Китапта [Ләүхелмәхфүздә] язылган.
59. Безне [корәешлеләр сораган] могҗизаларны җибәрүебездән әүвәлгеләрнең аларны ялган дип санаулары гына тотып калды. Без сәмуд кавеменә ачык аңлаешлы бер аять буларак [кыя таш эченнән чыккан] ана дөя биргән идек. Әмма алар [бер могҗиза буларак, ул дөягә ышану урынына, аны суеп] аңа золым иттеләр. Без бит [өммәтләр үзләре сораган ул] могҗизаларны [ышанмаган очракларында Ахирәт газабыннан] куркыту өчен генә җибәрәбез.
60. Менә Без сиңа: «Һичшиксез, синең Раббың бөтен кешеләрне [гыйлеме һәм кодрәте белән] уратып алган», – дип әйткән идек. Без [Мигъраҗ кичәсендә] сиңа [ачыктан-ачык] күрсәткән вакыйганы һәм Коръәндә ләгънәт кылынган [зәкъкум дигән] агачны кешеләр өчен бер сынау иткән идек. Без аларны [дөнья, Ахирәт газаплары белән] куркытабыз, әмма бу аларда зур бер азгынлыкны арттыра гына.
61. Менә без фәрештәләргә: «Адәмгә сәҗдә кылыгыз!» – дип әйткән идек. Иблистән башка барысы да сәҗдә кылдылар. Ул исә: «Әллә мин балчыктан яралтылган кемсәгә сәҗдә кылыйммы?» – дигән иде.
62. Ул [Иблис]: «Күрдеңме? Менә бу – Син миннән өстен иткән кемсә. Әгәр мине Кыямәт көненә кадәр кичектерсәң, бик азларыннан башка, мин аның нәселен, һичшиксез, [аздырып] һәлак итәчәкмен», – дигән иде.
63. [Аллаһы Тәгалә] Әйтте: «Бар [теләгәнеңне эшлә]! Әгәр араларыннан кем дә булса сиңа иярсә, һичшиксез, җәһәннәм – камил дәрәҗәдәге әҗерегез булыр».
64. Алардан көчең җиткәнне [музыка кораллары, күңел ачу, уен-көлке] тавышың белән тайпылдыр, атлы һәм җәяүле гаскәреңне аларга каршы тупла, [үз теләкләре белән харам кылган хайваннарында, риба, харам юлларда туплаган, яман максатларда исраф иткән] маллары һәм [тере килеш күмгән, зинадан тудырган, бисмилласыз якынлык кылулардан тудырган] балалары мәсьәләләрендә аларга тиң бул. Шулай син аларга [«Потлар сезгә шәфәгать кылачак», «Затлы нәселегез сәбәпле, Аллаһ катында кадер-хөрмәт күрәчәксез», «Ахирәт юк, сез дөньяның тәмен табып яшәгез» кебек әллә никадәр] вәгъдә бир». Һичшиксез, шайтан аларга алдаудан башканы вәгъдә итми.
65. [Аллаһы Тәгалә әйтте:] «Минем [тугры] колларым [бар]. Синең аларга хакимлегең юк. [И, кеше! Сине шайтанның явызлыгыннан саклавы өчен ышанып эшләреңне тапшырырлык] Яклаучы буларак Раббың җитә.
66. [И, кешеләр!] Сезнең Раббыгыз, Аның нигъмәтенә ирешегез дип, сезнең өчен диңгездә көймәләр йөздерә. Һичшиксез, Ул сезгә карата рәхимле.
67. [И, мөшрикләр!] Диңгездә сезгә [көчле давыл сәбәпле батып үлү куркынычы кебек] бер зарар кагылгач, Аннан башка табынган нәрсәләрегез юкка чыга. Әмма Ул сезне корыга [чыгарып] коткаргач, йөз чөерәсез. Һичшиксез, [кяфер] кеше игелек кадерен белми.
68. Әллә сез [бер юлы давылдан котылдыгыз дип] Аның сезне [үзегезне ышанычлы хис иткән] коры җирнең бер өлешенә батырмавыннан яки өстегезгә ташлы өермә җибәрмәвеннән иминлектәме? Ул вакыт бит үзегезгә бер Яклаучы да таба алмассыз.
69. Яки [котылуыгыз артыннан ук кабат сезне көймәгә утырырга мәҗбүр иткән сәбәпләр булдырып] тагын бер мәртәбә сезне аңа [диңгезгә] кайтаруыннан, шуннан соң өстегезгә кырып бетерә торган җил җибәрүеннән һәм, [алдагы нигъмәтенә] шөкер итә белмәвегез сәбәпле, сезне суга батыруыннан иминлектәме? Аннары моның өчен, Безгә каршы үзегезгә бер шәфәгатьче дә таба алмаячаксыз.
70. Без Адәм улларын шәрәфле кылдык. Аларны корыда һәм диңгездә йөрттек. Аларга ризыклар бирдек һәм Без бар иткән мәхлукларның күбесеннән аларны өстен кылдык.
71. Безнең бөтен кешеләрне [дөньяда алар ияргән] имамнары белән чакырасы көнне [хәтерегездән бер дә чыгармагыз] кемгә [гамәлләре язылган] китабы уң кулына бирелсә, алар [анда] китапларын [сөенә-сөенә] укыячаклар һәм алар [саваплары киметелеп, хөрмә төше ярыгындагы җеп кадәр] иң вак нәрсә белән дә рәнҗетелмәячәкләр.
72. Кем монда [дөньяда Раббысының үзенә биргән нигъмәтләрне уйлап, хакыйкатьне күрәсе урында, котылу юлына ирешмәгән] сукыр булса, ул Ахирәттә дә сукыр һәм тагын да ныграк адашкан булыр.
73. [Расүлем!] Һичшиксез, алар Безнең хакта [Коръәндә булмаган] башка бер уйдырма чыгаруың өчен, Без сиңа вәхи иткән [әмерләр, тыюлар белән бәйле] нәрсәләрдән сине тайпылдыра язганнар иде. Менә ул чакта [алар теләгәннәрне уйлап чыгарган булсаң] сине, шиксез, үзләренең дуслары итәрләр иде.
74. Әгәр Без сине [саклап] ныгытмаган булсак, син [аларның иман итүләрен теләгәнгә күрә, бәлки, вакыт үтү белән тәмам юлга керерләр дип уйлап] аз гына булса да алар ягына авышуга бик якын идең.
75. Әмма ул [кешеләрнең теләкләренә аз гына булса да күнгән] вакытта [югары урыныңа нисбәтән гаебең дә зуррак булганлыктан] Без сиңа [мондый хәлдә дөньядагы] тормышның да ике катын [газабын], үлемнең дә ике катын [газабын] татытыр идек. Соңыннан үзеңә Безгә каршы бер ярдәмче дә таба алмас идең.
76. Алар сине [төрле-төрле изүләр белән] куркытып, ул [Мәккәдәге туган] җирдән куып җибәрә яздылар. Әмма ул очракта алар үзләре дә синнән соң [анда] бик аз калырлар иде.
77. Синнән алда җибәргән илчеләребезнең [каршыларына басып, аларны йортларыннан куып чыгарган кяферләргә карата гамәлгә ашырган] гадәте буларак [сине һиҗрәт кылырга мәҗбүр итүчеләргә дә шундый ул мөгамәләдә булачакбыз]. Син безнең гадәтебездә бернинди дә үзгәреш күрмәссең.
78. Кояшның [төшлектән] авышкан чагында [өйлә намазын], төннең караңгылыгына кадәр [дәвам иткән вакытта икенде, ахшам, ястү вакытларына ирешкәнсең икән] ул [фарыз] намазны һәм [таң беленүдән алып, кояш чыкканчыга кадәр] иртә намазын укы, чөнки иртәнең [башка намазлар белән чагыштырганда, озаграк укылган] Коръәненең [көндезге һәм төнге фәрештәләр, бигрәк тә күп намаз укыган кешеләр катнашкан] шаһитлары бар.
79. Төннең бер өлешен исә синең өчен генә [биш вакыт намазга] өстәлгән [фарыз] буларак, уяу килеш уздыр [һәм бу вакытта Коръән укып, тәһәҗҗүд намазы укы]. Раббыңның сине [Кыямәт көнендә терелтеп] мактаулы урынга урнаштыруы катгый билгеләнде.
80. [Расүлем!] Әйт: «И, Раббым! Мине [һиҗрәт кыласы Мәдинәи Мөнәүвәрәгә] тугры бер кертү белән керт һәм мине [Мәккәдән чыгарганда да] тугры бер чыгару белән чыгар. Үзеңнән миңа ярдәмгә көч бир».
81. [Расүлем! Сиңа Мәккәне алу насыйп булгач, Кәгъбә тирәсендәге потларны берәм-берәм ваткан чакта] Әйт: «Хак [булган Ислам һәм Коръән] килде, ялган юкка чыкты. Ялган, һичшиксез, бетүчән».
82. Без мөэминнәр өчен шифа һәм рәхмәт булган Коръәнне иңдерәбез. Әмма ул [Коръәни Кәримне инкяр итүдә үҗәтлек күрсәткән] залимнәргә зарардан башка берни дә арттырмый.
83. Без кешене нигъмәтләндергән чакта, ул [Аллаһны искә алудан] йөз чөерә һәм ераклаша. Үзенә бәла кагылган чакта [Аллаһның рәхмәтеннән] тәмам өметен өзә.
84. [Расүлем!] Әйт: «Һәркем үзенә туры килгән бер юл сайлый. Раббыбыз исә кемнең иң туры юлда булуын иң яхшы белүче».
85. Алар синнән рух хакында сорыйлар. Әйт: «Рух – Раббымның [«Бар бул!» дигән] әмереннән [яралтылган нәрсәләрдән]. Сезгә исә гыйлемнән аз бер өлеш кенә бирелде».
86. Әгәр теләгән булсак, сиңа вәхи иткән нәрсәне [тулысы белән] юк итәр идек. Шуннан соң син аның [кире алынуы] хакында үзең өчен Безгә каршы [көрәшерлек, Безне мәҗбүр итә алырлык] бер Яклаучы да таба алмассың.
87. Раббыңнан бер рәхмәттән башка [һәм чиксез бер кызгану әсәре ул Коръән мәңгелек могҗиза булып калачак]. Һичшиксез, сиңа Аның фазылы бик олы булды.
88. [Расүлем! «Теләгән булсак, без дә бу Коръән кебек бернәрсә барлыкка китерә алыр идек» рәвешле сүзләр сөйләгән Нәдр ибне Харис кебек кяферләргә] Әйт: «Әгәр бөтен кешеләр белән җеннәр, бу [өстен мәгънәләргә ия булган] Коръәнгә охшаш нәрсә булдырыр өчен, җыелсалар да, хәтта берәүләре икенчеләренә ярдәм күрсәтсәләр дә, барыбер аңа охшаш нәрсә булдыра алмаслар!»
89. Без кешеләргә бу Коръәндә һәр мисалны төрле-төрле [юллар белән һәм тәэсирле] шәкелләрдә кабат-кабат аңлатып бирдек. Әмма кешеләрнең күбесе көферлектә булыр өчен киреләнә.
90. Алар [күп могҗизалар күрүлә-ренә карамастан, һаман үҗәтлек күрсәтеп] әйттеләр: «Без сиңа ышанмаячакбыз, син җир эченнән безгә чишмә чыгармыйча.
91. Яки синең хөрмә һәм йөзем агачлары үскән бакчаң булып, син шулар арасыннан [челтер-челтер] елгалар агызмыйча.
92. Яки, үзең әйткәнчә, күкне кисәк-кисәк итеп өстебезгә төшермичә, яисә Аллаһны һәм фәрештәләрне [без күрерлек рәвештә] каршыбызга алып килмәсәң.
93. Яки синең алтыннан бер өең булмаса яисә күккә ашмасаң [иман итмәбез]. Хәтта [моны эшләсәң дә] синең [күккә] ашуыңа да ышанмаячакбыз, безгә аннан укырдай [һәм эчендә синең илчелекне раслый торган аятьләр булган] китап иңдергәнчегә кадәр». Әйт: «Раббым [һәртөрле кимчелекләрдән, сыйфатлардан] пакь! Мин – [җибәрелгән башка пәйгамбәрләр кебек] кеше булган расүл генәмен».
94. Аларга һидаять [булган пәйгамбәр һәм Коръән] килгәннән соң, кешеләрне инанудан бары тик: «Әллә Аллаһ пәйгамбәр итеп бер кеше җибәрдеме?» – дип әйтүләре [һәм Аллаһы Тәгаләнең бер кешене пәйгамбәр итеп җибәрүен кабул итә алмаулары] тыеп калды.
95. [Расүлем! Аларның бу шикләренә каршы] Әйт: «Әгәр җирдә [сезнең урында] тыныч кына фәрештәләр булса һәм алар [күккә күтәрелмичә, сезнең кебек дәвамлы дөньяда] гизеп йөри торган булсалар, Без аларга пәйгамбәр итеп күктән бер фәрештә иңдерер идек!»
96. [Расүлем!] Әйт: «[Сезгә җибәрелгән хак бер пәйгамбәр булуыма] минем белән сезнең арада шаһит буларак Аллаһ җитә. Һичшиксез, Ул – колларыннан Хәбәрдар, Күреп торучы. [Шуңа күрә һәркемгә ул тиеш булган җәзаны бирәчәк. Расүлем, син тынычлан, борчылуыңа бер сәбәп тә юк. Әмма ул кяферләр башларына киләчәк газапларга әзер булсыннар].
97. Аллаһ кемне туры юлга күндерсә, ул туры юлда булыр. Кемне исә [Рахманны тыңламаган, шайтанның вәсвәсәләренә күңел салган бәндә булган өчен] юлдан яздырса, алар өчен Аннан башка [туры юлга чыгарырлык] ярдәмчеләр таба алмассың. Кыямәт көнендә Без аларны сукырлар, телсезләр, саңгыраулар итеп йөзтүбән [сөйрәп] җыярбыз. Сыеначак урыннары – җәһәннәм ки, [аның ялкыны аларның тиреләрен һәм итләрен көйдергәннән соң] сүнә башлаган саен Без [аларга өр-яңа тиреләр һәм итләр биреп] аның ялкынын арттырырбыз.
98. Бу – аларның җәзалары. Сәбәбе исә – аларның Безнең аятьләребезне инкяр итүләре һәм: «Әллә [череп беткән] сөякләр тузан булганнан соң, без өр-яңа бер яралтылыш белән терелтеләчәкбезме?» – дип әйтүләре [булды].
99. Әллә алар күкләрне һәм җирне яралткан Аллаһ аларга охшашларны яралтырга кодрәтле булганын белмиләрме? Ул [Аллаһ] алар өчен бернинди шик булмаган бер әҗәл вакыты билгеләде. Әмма залимнәр көферлектән башка һәрнәрсәне кире кагалар.
100. [Расүлем! Синнән мәгънәсез бик күп нәрсәләр сораган ул мөшрикләргә] Әйт: «Әгәр дә сез Раббымның рәхмәт хәзинәләренә ия булсагыз, шул чакта да ярлыланудан куркып [саранланыр һәм кулыгызда булганны каты] тотар идегез. Һичшиксез, кеше – [яралтылышында ук] бик саран».
101. Без Мусага [галәйһиссәлам] ап-ачык тугыз могҗиза биргән идек. Исраил улларыннан сора, ул [Муса [галәйһиссәлам] аларга килгәч, фиргавен аңа: «И, Муса! Мин сине сихерләнгән кеше [һәм шуңа күрә акылың җиңеләеп, пәйгамбәрлеккә дәгъва кыла башлагансың] дип уйлыйм», – дигән иде.
102. Ул: «Син боларны күзгә күренер дәлилләр итеп күкләрнең һәм җирнең Раббысы иңдергәнен беләсең. И, фиргавен! Мин дә сине һәлак булган кеше дип уйлыймын», – дигән иде.
103. Ул [фиргавен] аларны бу җирдән сөреп чыгарырга теләде, Без исә аны һәм янындагыларны – барысын бергә суга батырдык.
104. Моннан соң Исраил улларына: «[Аларның сезне сөреп чыгарырга теләгән] Бу [Мисыр һәм Шам дигән] җирдә яшәгез. [Үлемегездән соң] Ахирәт вәгъдәсе җиткәч, сезнең барыгызны да бергә [мәхшәргә] китерәчәкбез», – дип әйттек.
105. Без аны хак [вә хикмәт] белән иңдердек, һәм ул хак белән иңде. Без сине дә [итагать иткәннәргә] бер сөендерүче һәм [баш күтәрүчеләргә] бер кисәтүче буларак җибәрдек.
106. Без, Коръәнне син аны кешеләргә ашыкмыйча укысын өчен, бүлгәләдек һәм аны өлешләп иңдердек.
107. [Расүлем! Коръәнне кире кагучыларга] Әйт: «Сез аңа ышаныгыз яки ышанмагыз [берни дә үзгәрмәс]. Аңардан алда үзләренә гыйлем бирелгән кешеләр, һичшиксез, ул [Коръән] аларга укылган чакта, иякләре өстенә төшеп [йөзтүбән] сәҗдә кылалар.
108. Алар: «Аллаһ [кимчелекле һәр сыйфаттан] пакь! Һичшиксез, Раббыбызның вәгъдәсе, әлбәттә, үтәлгән бернәрсә. [Ул безгә иңдергән китапларда Мөхәммәдне (салләллаһу галәйһи вә сәлләм) җибәрәчәк вәгъдәсен тотты]», – диләр.
109. Алар, елый-елый, иякләре өстенә [йөзтүбән сәҗдәгә] капланалар һәм бу аларның тыйнаклыкларын да арттыра».
110. [Расүлем!] Әйт: «[Раббыгызга] Аллаһ исеме белән дәшегез яки [Аңа] Рахман исеме белән дәшегез. Аңа нинди исем генә бирелсә дә, иң күркәм исемнәр – Аныкы». Намазыңны [мөшрикләргә ишеттереп] тавышлы итмә, аны [артыңда торучылар ишетмәслек итеп] пышылдама да, алар арасында булган [урта] юлны сайла.
111. [Расүлем! Моның кадәр нигъмәтләргә Миңа шөкер итәр өчен:] «Барча мактаулар – баласы булмаган, хакимлек итүдә бер тиңе булмаган, кимсетүдән саклаучыга мохтаҗ булмаган Аллаһка», – дип әйт. Һәм [янә тиешенчә Аны зурлый алмаганыңны танып] Аны иң күркәм рәвештә олугла!
Подробнее: https://milliard.tatar/news/tatarca-koran-tafsire-perevod-sury-al-isra-al-isra-surase-111-ayatov-9639