Сабыйығыҙ сәләмәт булһын
Әгәр ҡатын – ҡыҙ әсә булырға йыйына икән, ул ауырға ҡалғансыға ҡәҙәр, анализдарҙы тикшереп, гемоглобин кимәлен нормаға еткерергә тейеш...
Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы, 5 апрелдә Неонатолог көнө билдәләнеүе айҡанлы, 30 марттан 5 апрелгә тиклем Әсә һәм бала сәләмәтлеге аҙнаһын үткәреүҙе иғлан итте.
Ауыр нәҫел сирҙәрен һәм тыумыштан килгән сирҙәрҙе иртә осорҙа асыҡлау маҡсатында перенаталь һәм неонаталь скринингтар үткәрелә. Улар баланың тәүге көндәрендә үк сирҙәрҙе асыҡлап, тейешле дауа билдәләргә мөмкинлек бирә. Сабыйҙы имеҙеү сирҙәрҙе иҫкәртеүҙә һәм уның артабанғы үҫешендә мөһим сара булып тора. Сабыйҙың һау булыуы өсөн тәү сиратта әсәнең репродуктив сәләмәтлеге һәм сәләмәт йөклөлөгө мөһим.
Медицина фәндәре докторы Әлфиә Ящук буласаҡ әсәләргә сабый сәләмәтлеген тәьмин итеү буйынса кәңәштәре менән уртаҡлашты.
“Йөклөлөк – тыуасаҡ сабыйҙың үҫешен тәьмин итеү өсөн организмдың етди үҙгәрештәргә дусар булған осоро. Шуға күрә ауырлы ҡатын-ҡыҙ төрлө сирҙәргә тиҙ бирешеүсән. Анемия сабыйҙың сәләмәтлегенә кире йоғонто яһай, уның норманан түбән ауырлыҡта йәки ваҡытынан алда донъяға килеүе ихтимал. Әсәнең ҡан баҫымы күтәрелеүе бала һаулығына насар тәьҫир итеүе өҙлөгөүҙәргә юлыҡтырыуы мөмкин.
Әгәр ҡатын –ҡыҙ әсә булырға йыйына икән, ул ауырға ҡалғансыға ҡәҙәр, анализдарҙы тикшереп, гемоглобин кимәлен нормаға еткерергә тейеш. Бала көткән осорҙа тимергә ихтыяж кинәт ике-өс тапҡырға арта, анемияның тәрәнәйеүе, йөклөлөк барышын ҡатмарландырыуы, ҡарындағы баланы үҫеш патологияһына дусар итеүе ихтимал. Хатта бала тейешле гемоглобин кимәле менән тыуыуына ҡарамаҫтан, унда аҙаҡ тимергә ҡытлыҡ күҙәтеләсәк.
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәренә ҡарағанда, тимергә ҡытлыҡ Ер шары халҡының яртыһында тиерлек күҙәтелә, ә тимергә ҡытлыҡ анемияһы халыҡтың 25-30 процентында осрай. Ҡатын-ҡыҙҙарҙа был хәл-торош киң таралған, ҡанда гемоглобин кимәле кәмеүе туҡымаларҙың кислород менән байытылыуын кәметә, нервы системаһын ҡаҡшата. Организм күҙәнәктәре кислородҡа ҡытлыҡ кисерә. Тик был үҙгәрештәр оҙаҡ үҙен һиҙҙермәй, ваҡыт уҙыу менән дөйөм хәл-торошта сағыла, эшкә һәләтлелек кәмей, хатта тышҡы ҡиәфәттә күҙәтелә башлай. Кеше тиҙ арый, үҙендә хәлһеҙлек тоя, йоҡо баҫа, хәтере насарлана, сәстәр, тире торошо үҙгәрә. Тик анемия һәр саҡта ла тимер етешмәүе менән генә бәйле түгел, башҡа етди сәбәптәре булыуы ла ихтимал.
Мин ҡайһы берәүҙәрҙең “Тәмле” нөктәләрендә йыш һыйланыуы, фаст-фуд менән тамаҡ ялғарға яратыуы менән риза түгелмен. Туҡланыу тәмле лә, файҙалы ла булырға тейеш. Тимер организмға аҙыҡ менән инә. Рационда ит, бауыр, ҡуҙаҡлылар, шпинат, ҡарабойҙай етешмәүе, ҡәтғи диета тотоу йыш ҡына анемия сәбәптәренең береһе булып тора. Емеш-еләк менән туҡланыу тимерҙе арттырыуҙа ярҙам итмәй, аҡһымлы аҙыҡ-түлеккә өҫтөнлөк бирергә кәрәк. Ашҡаҙан-эсәк юлында тимер һәм витаминдарҙың насар үҙләштерелеүе һөҙөмтәһендә лә анемия күҙәтелеүе ихтимал.
Анемия битлеге аҫтында башҡа етди сирҙәр йәшеренеүе ихтимал, шуға күрә үҙ белдегең менән дауаланыу зарарлы. Диагноз дөрөҫ ҡуйылып , бөтә хәүеф факторҙары баһаланғандан һуң ғына сирҙе дауалауҙа уңышҡа өлгәшеп була. Тимер препараттары күп төрлө, бары белгес кенә һеҙгә яраҡлыһын һайларға ярҙам итер.Үҙ аллы дауаланыу яҡшыға алып килмәйәсәк, сөнки организмда тимер артып китһә, ул туҡымаларҙа туплана башлай, күп ағзаларҙың функцияһы боҙола.
Анемияны иҫкәртеү табиптың ғына бурысы түгел, ә ҡатын-ҡыҙҙың үҙ сәләмәтлегенә аңлы мөнәсәбәте. Айырыусы үҫмерлек осоронда, йөклөлөк һәм лактация ваҡытында , 40-50 йәштән һуң иҫкәртеү сараларына иғтибарлы булырға кәрәк. Күрем, балаятҡы миомаһы, эндометриоз – тимерҙең хроник кәмеүенә булышыусы күренештәр. Даими тикшереү үтегеҙ. Гинекология сирҙәрен контролдә тотоғоҙ. Модалы “таҙарыныу” курстарының, дарыуҙарҙы үҙ белдегең менән эсеүҙең хәүефле булыуын иҫегеҙҙән сығармағыҙ. Йылына бер тапҡыр гемоглобин һәм ферритинға ябай ғына тикшереү үтеү ҙә ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙҙы күп күңелһеҙлектәрҙән, хәүефтәрҙән аралар”, – тип мөһим кәңәштәре менән уртаҡлашты медицина фәндәре докторы, алтын ҡуллы хирург Әлфиә Ғәлим ҡыҙы.
Айрат Нурмөхәмәтов фотоһы.