Каждую пятницу – один из праздничных и важных в исламе дней – «Миллиард.Татар» будет публиковать тафсир Корана на русском и татарском языке. Рубрика создана при поддержке Духовного управления мусульман Татарстана.
«Татарча тафсир»: история рукописных переводов Корана на татарский язык
«Татарча Коръән тәфсире»: перевод на татарский язык суры «Фатиха» и тридцатого джуза Корана
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры Бакара на русский и татарский языки (1-95 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры Бакара на русский и татарский языки (95-190 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: «Расходуйте из [имущества], чем вас наделили, пока не настал день, когда не будет ни торговли, ни дружбы, ни заступничества»
«Әлү Гыймран» сүрәсе: «Ул – сиңа тиңсез бер Китапны [Коръәнне] иңдерүче»
«Әлү Гыймран» сүрәсе: «Расүлем! Бу Аллаһның сөендерә һәм кисәтә торган аятьләре ки, аларны Без сиңа хак белән укыйбыз»
Татарча Коръән тәфсире: перевод первой половины суры «Ниса» (1- 88 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Ниса» (88 – 176 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод первой половины суры «Аль-Маида» (1-60 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Аль-Маида» (61-120 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод первой половины суры «Аль-Ангам» (1-83 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Аль-Ангам» (84-165 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод первой половины суры «Аль-Аграф» (1-103 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Аль-Аграф» (103-206 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Аль-Анфаль» (1-75 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Ат-Тауба» (1-64 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Ат-Тауба» (65-129 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Йунус» (1-109 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Худ» (123 аята)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Йусуф» - «Йосыф» (111 аятов)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Ра‘д» - «Әр-Рагъд» (Күк күкрәү) сүрәсе (43 аята)
14. Сура Ибрахим - Мекканская, 52 аята.
С именем Аллаха Милостивого [ко всем на этом свете], Милующего [лишь верующих на том свете].
1. Алиф. Лям. Ра. [Эта] Книга [Куръан] – Мы ниспослали ее тебе, чтобы ты вывел людей из мрака [неверия, заблуждения и невежества] к свету [веры] с разрешения их Господа – на путь Достойного, Хвалимого.
2. [На путь] Аллаха, Которому принадлежит все, что на небесах и на земле. Горе неверующим от сурового наказания!
3. Они предпочитают [короткую] земную жизнь вечной, сталкивают [людей] с пути Аллаха [мешают следовать истинной религии] и ищут ложный путь [удовлетворяющий их грязные души]. Они – в глубоком заблуждении.
4. Все посланники, которых Мы отправляли [к людям], говорили на языке своего народа, чтобы объяснить им [положения религии Аллаха]. Аллах сбивает [с истинного пути], кого пожелает, и наставляет, кого пожелает. И Он – Достойный, Мудрый.
5. И Мы отправили Мусу [в качестве пророка] с Нашими знамениями [и чудесами, приказав ему]: «Выведи свой народ из мрака [неверия] к свету [веры] и напомни им дни Аллаха [расскажи поучительные истории о народах прошлого – о милости Аллаха к ним и о суровой каре для неверующих]». Поистине, в этом [напоминании] – знамения для каждого терпеливого и благодарного [верующего].
6. И вот Муса сказал своему народу: «Помните милость, которую Аллах оказал вам, когда спас вас от людей Фараона. Они подвергали вас ужасным мучениям, убивали ваших сыновей и оставляли в живых [лишь] женщин [чтобы использовать их в качестве прислуги]. И в этом было великое испытание для вас от вашего Господа.
7. И вот ваш Господь объявил: «Если вы [уверовав и совершая хорошие поступки] будете благодарны [за избавление от ваших врагов], Я увеличу вам [блага]. А если вы [отвергнув Мою религию] будете неблагодарны [за все дарованные вам блага], то наказание Мое сурово [Я могу лишить вас благ в земной жизни, а в вечной жизни подвергнуть бесконечным мучениям]».
8. И Муса сказал: «Если вы и все обитатели земли станете неверующими [проявив неблагодарность за дарованные Аллахом блага], то [не нанесете Аллаху никакого вреда] ведь Аллах ни в ком и ни в чем не нуждается, Он – Хвалимый [заслуживающий хвалы]».
9. Разве до вас не дошли вести о людях, живших до вас [которые тоже ослушивались своих пророков, упорствуя в неверии и нежелании подчиняться Аллаху] – о народе Нуха, адитах и самудянах? И о тех, кто жил после них? Никто, кроме Аллаха, не знает о них [сколько их было]. К ним приходили посланники с доводами, но они [в гневе и от ненависти к тому, что говорили посланники] кусали руки и говорили: «Мы не верим в то, с чем вы направлены, и мы сомневаемся в том, к чему вы призываете».
10. Посланники отвечали им: «Неужели вы сомневаетесь в Аллахе [в Его существовании, единственности или могуществе] – Создателе небес и земли? Он [ваш Господь] призывает вас [к вере], чтобы простить вам ваши грехи [или их часть, которая не относится к нарушению прав других людей] и дать вам отсрочку до установленного времени [а не уничтожить вас мгновенно]». Они [неверующие] говорили: «Вы [пророки] – такие же люди, как и мы [в вас нет никакого превосходства над нами]. Вы хотите увести нас от того, чему поклонялись наши предки. Приведите же нам ясный довод [на то, что вы говорите правду]».
11. Их посланники говорили им: «[Да, это так!] Мы – такие же люди, как и вы. Но Аллах дает милость [даруя пророчество] тому из Своих рабов, кому пожелает. Мы [сами по себе] не можем предоставить вам довод, если только Аллах не разрешит. Пусть же верующие уповают лишь на Аллаха!
12. Отчего бы нам не уповать на Аллаха, если Он наставил [каждого из] нас на [прямой] путь [дал нам правильные убеждения]? Мы будем обязательно [и дальше] терпеливы к вреду от вас. И пусть лишь на Аллаха полагаются все полагающиеся».
13. Неверующие говорили своим посланникам: «Мы прогоним вас с нашей земли, если вы не вернетесь в нашу веру». Тогда Господь внушал им: «Мы обязательно уничтожим несправедливых!
14. И Мы непременно поселим вас на [их] земле после них [после того, как они будут уничтожены]. Это [радостная весть об уничтожении неверующих и о расселении верующих на их землях] для тех, кто боится предстать предо Мной [с отчетом] и боится Моей угрозы [в адрес непокорных, а поэтому выполняет все Мои повеления]».
15. И они просили [у Всевышнего Аллаха о помощи против неверующих и] о победе [над ними]. И любой упорный тиран [отказывавшийся признать истину, всегда в истории] терпел поражение.
16. А [после поражения в земной жизни] впереди у него – Ад, где его будут поить жидким гноем [выделяющимся из горящих тел обитателей Ада].
17. [Когда его охватит испепеляющий жар] Он будет пить его глотками, но с трудом сможет проглотить его [однако из-за невыносимой жажды он вынужден будет пить это]. Со всех сторон к нему подступит смерть, но он не умрет [что избавило бы его от мучений]. А впереди у него – наказание еще тяжелее [и так навечно].
18. [Внешне хорошие] Поступки тех, кто не уверовал в своего Господа [такие как помощь нуждающимся, освобождение рабов, выкуп пленников, гостеприимство, помощь родственникам и т.п], подобны пеплу, над которым пронесся вихрь в ветреный день [они не принесут им никакой пользы]. [В Судный день] Ничто из того, что они сделали, не поможет им [не принесет им награду и не ослабит наказание]. Это [надежда на награду для неверующих] – глубокое заблуждение.
19. Разве ты [человек] не видишь, что Аллах создал небеса и землю по истине [совершенно и мудро]?! Если Он пожелает, то уничтожит вас [люди] и приведет [создав вместо вас] новые творения.
20. Это для Аллаха несложно.
21. [В Судный день] Они все [творения] [воскреснут и] предстанут [на широком месте сбора] перед Аллахом [для отчета и суда]. И скажут слабые [умом, то есть ведомые] тем [предводителям], которые [в земной жизни] гордились [собой]: «Поистине, мы следовали за вами. Можете ли вы хоть немного избавить нас от наказания Аллаха?» Они [предводители, пытаясь оправдаться] ответят: «Если бы Аллах наставил нас на истинный путь, мы и вас бы повели по нему [однако Он ввел нас в заблуждение]. Но теперь нет разницы: проявим мы терпение или нет – ведь нет нам спасения».
22. Когда всё [все события Судного дня] закончится [обитатели Рая войдут в Рай, а обитатели Ада – в Ад], шайтан скажет: «Поистине, обещание Аллаха [о том, что вы будете воскрешены и получите воздаяние за совершенные дела] было правдиво! Я обещал вам [что воскрешения и отчета не будет, а даже если и будет, то ваши идолы заступятся за вас], но я обманул вас. Не было у меня над вами [никакой] власти [и силы]. Я только звал вас [к заблуждению], а вы ответили мне [поскольку вы были довольны заблуждением и склонны к нему]. Так что не упрекайте меня [за то, что я обманул вас], а упрекайте самих себя [за то, что вы с радостью последовали за мной, не спрашивая у меня никаких доказательств]. Я не могу помочь вам [в избавлении от наказания, в котором вы находитесь], и вы не можете помочь мне [избавиться от того положения, в котором я нахожусь]. [Сегодня] Я отрекаюсь от того, что [в земной жизни] вы [слушая каждое мое слово] приравняли меня [к Всевышнему Аллаху] в прошлом [и поклонялись мне]». Поистине, [неверующим] злодеям – болезненное наказание.
23. Верующие, совершавшие хорошие поступки, будут введены в [райские] сады, под которыми текут реки. Они останутся там навечно с дозволения своего Господа. Их приветствием [при встрече] там будет слово: «Салям [мир]!» [Означающее пожелание хорошей жизни и избавление от всего нежелательного]
24. Разве ты [о Мухаммад] не видишь, какое Аллах привел сравнение для прекрасного слова [слов единобожия, призыва к Исламу, аятов Куръана и др]. Оно [это слово] подобно доброму дереву [такому, как финиковая пальма], корни которого крепки [в земле], а ветви поднимаются к небу.
25. [Это дерево] Постоянно плодоносит с разрешения своего Господа. Аллах приводит людям образные сравнения для того, чтобы они задумались [и пришли к вере].
26. А дурное слово [которым недоволен Аллах, и в особенности, то слово, которое делает произнесшего его человека неверующим] подобно дурному дереву, которое можно [легко] вырвать из поверхности земли, потому что [его корни не уходят глубоко и] оно растет непрочно.
27. Аллах укрепляет [веру] верующих твердым словом [единобожия] в земной жизни и в вечной жизни [начиная с могилы и места сбора]. А злодеев Аллах сбивает [с истинного пути]. И Аллах делает, что пожелает.
28. Разве ты [о Мухаммад] не видел [неверующих, неблагодарно] променявших милость Аллаха на неверие, которые обрекли свой народ на гибель?!
29. [Гибель] В Аду, [в огне которого] они будут гореть. Это ужасное место!
30. И [язычники] придавали Аллаху [идолов в качестве] равных, чтобы сбивать [людей] с Его пути. Скажи [о Мухаммад, неверующим]: «Наслаждайтесь [пока можете], но ваш путь лежит в Ад».
31. Скажи [о Мухаммад] Моим верующим рабам, чтобы они [полноценно] совершали намаз и тратили открыто и скрытно из того, чем Мы их наделили, пока не наступит день [Судный день], когда не будет ни торговли, ни дружбы.
32. Аллах – Тот, Кто сотворил небеса и землю, низвел с неба воду и вывел посредством нее плоды для вашего пропитания. Он подчинил вам корабли [внушил вам умение строить их и дал воде силу нести их], которые плывут по морям по Его воле, и подчинил вам реки.
33. [Ваш Господь] Подчинил вам солнце и луну, которые постоянно движутся [по своим орбитам]. Он [также] подчинил вам ночь [сделал ее временем вашего отдыха] и день [приспособив светлое время суток для ваших дел].
34. И Он дал вам все, что вы у Него просили. Если вы захотите сосчитать все блага Аллаха [которыми Он вас наделил], то не сможете [сделать это]. Поистине, человек крайне несправедлив и неблагодарен.
35. И сказал Ибрахим [обращаясь к Аллаху с мольбой]: «Господи! Сделай этот город [Мекку] безопасным [местом] и защити меня и моих сыновей от поклонения идолам.
36. Господи! Поистине, они [идолы] сбили с истинного пути многих людей. Мои последователи [принявшие мой призыв к единобожию] – часть меня [ведь они на моем пути]. А кто ослушается меня [примет мою религию, но будет грешить при этом – того Ты прости], ведь Ты – Прощающий, Милующий [верующих].
37. Господь наш! Я поселил часть потомства в [бесплодной] долине, где нет злаков [там нельзя выращивать полезные растения], у Твоего Заповедного дома [Каабы]. Господь наш! Пусть они [полноценно] выполняют намаз. Наполни сердца людей любовью к ним [к моей семье, которую я поселил в Мекке, и к их потомкам] и надели их [различными] плодами [которые произрастают в соседних регионах и привозятся из других стран], чтобы они были благодарны [Тебе].
38. Господь наш! Ты знаешь все, что мы скрываем [наши тайные желания], и все, что проявляем [слова и поступки]. И от Аллаха не скрыто ничто на земле и на небесах.
39. Хвала Аллаху, Который подарил мне на старости лет Исмаиля и Исхака [когда я уже потерял надежду иметь детей]. Поистине, мой Господь слышит [и принимает] мольбы.
40. Господи! Сделай меня совершающим намаз [наилучшим образом] и моих потомков [сделай такими же]! Господь наш! Прими [мою] мольбу!
41. Господь наш! Прости меня, моих родителей и верующих в тот день, когда произойдет отчет [в Судный день]».
42. И не думай, что Аллах не знает о поступках людей несправедливых. Он просто дает им отсрочку [откладывает наказание, которое они заслужили] до того дня, когда глаза откроются широко [от увиденных ужасов этого дня].
43. [Ты увидишь, как] Они [в страхе и волнении] поспешат с поднятыми головами, не различая ничего вокруг, а сердца их будут пусты [от страха и лишены всех иных чувств].
44. Предостерегай [о Мухаммад] людей от того [Судного] дня, когда к ним придет наказание. [Неверующие] Злодеи будут умолять: «Господи! Дай нам хотя бы маленькую отсрочку [верни нас обратно в земной мир], и мы ответим на Твой призыв [к единобожию] и последуем за посланниками». [Им ответят:] «Разве вы не клялись раньше [в земной жизни], что не уйдете [дальше земной жизни, то есть не воскреснете]?
45. Вы жили в домах тех, кто навредил себе [неверующих из предыдущих общин]. Вы прекрасно знали, как Мы поступили с ними. И Мы приводили вам примеры».
46. Они замышляли зло [против Пророка [да благословит его Аллах и да приветствует] – хотели либо убить его, либо прогнать], но их козни – у Аллаха [Он знает о них и воздаст неверующим по заслугам за них]. И эти козни не могут сдвинуть горы [они не навредят никому, кроме их самих].
47. И не думай, что Аллах нарушает обещания [о победе], данные Его посланникам. Поистине, Аллах – Достойный, Обладатель возмездия [Он воздаст тем, кто ослушивался Его].
48. В тот [Судный] день земля будет заменена другой, как и небеса [будут уже другими], и они [люди – выйдут из могил и] предстанут перед Аллахом, Единственным, Побеждающим.
49. В тот день ты [о Мухаммад] увидишь преступников, закованных вместе в цепи.
50. Их одеждой будет смола [чтобы пламя лучше разгоралось], а их лица будут покрыты огнем.
51. Аллах воздаст каждому человеку за то, что тот приобрел [выбрал, будь то добро или зло]. Поистине, Аллах скор в расчете.
52. Это [Куръан] – послание к людям с тем, чтобы предостерегать их [людей], и чтобы они знали, что, поистине, Он [Всевышний Аллах] – Единственный Бог. И чтобы приняли наставление обладатели разума.
14. Ибраһим сүрәсе - Мәккә чоры, 52 аять
Рәхимле һәм шәфкатьле Аллаһ исеме белән!
1. Әлиф ләәәм раа. Раббыларының рөхсәте белән кешеләрне караңгылыклардан Нурга – [Бөек] Җиңелмәс һәм Мактауга лаеклының юлына – чыгаруың өчен сиңа иңдерелгән [бик бөек] бер китап.
2. Күкләрдә һәм җирдә булган һәрбер нәрсә – Аллаһныкы гына. Кяферләргә бик каты газаплы бер һәлак бар.
3. Ул кешеләр [гади] дөнья тормышын Ахирәттән өстен күрәләр, Аллаһның юлыннан [Исламга кушылуларыннан халыкны] тайпылдыралар һәм аңа [керергә теләүчеләргә киртә куяр өчен] бер хаксызлык [һәм капма-каршылык] эзлиләр. Алар – [хактан] ерак бер адашу эчендә.
4. [Өммәтләргә хөкемнәребезне] Аңлатыр [һәм алар да бүтәннәргә җиткерә алсыннар] өчен, Без һәр пәйгамбәрне үз кавеменең теле белән [сөйләшә торган итеп] җибәрдек. Аллаһ [адашуны сайлаганын белгәне өчен, адашуда кала бирүен] теләгән кешене юлдан яздырыр, [һидаятьне сайлаячагын белеп, туры юлга ирештерергә] теләгәнен һидаятькә ирештерер. Ул – [Бөек] Җиңелмәс, Хикмәт иясе.
5. Без Мусаны да [галәйһиссәлам] аятьләребез белән: «Кавемеңне караңгылыклардан Нурга чыгар һәм Аллаһның [элекке өммәтләргә җибәргән нигъмәт һәм бәлаләре турындагы гыйбрәтле] көннәрен хәтерләт», – дип [кыйбтыйлар белән Исраил улларыннан оешкан кавемгә пәйгамбәр итеп] җибәргән идек. Сабыр иткән һәм шөкер иткән һәр [иманлы] кеше өчен, әлбәттә, монда билгеләр бар.
6. Муса [галәйһиссәлам] кавеменә әйтте: «Аллаһның сезгә биргән нигъмәтләрен хәтерләгез. Ул сезне фиргавен гаиләсеннән коткарды. Алар сезгә [бабайларыгызга карата] иң каты газапны [куллану юлын] эзлиләр [һәм аларны иң авыр эшләрдә эшләтәләр] иде, [Мусаның [галәйһиссәлам] дөньяга килүен булдырмау өчен яңа туган] ир балаларыгызны [күпләп] үтерәләр, хатыннарыгызны исә [хезмәтчеләр итәр өчен] исән калдыралар иде. Монда [фиргавенгә берникадәр хакимлек иреге биреп, соңыннан Мусаны [галәйһиссәлам] җибәреп, сезне коткаруында] Раббыгыздан бер сынау бар иде.
7. Раббыгыз: «Әгәр [иман китереп, изге гамәлләр кылып, Минем сезне дошманнарыгыздан коткару нигъмәтемә] шөкер итсәгез, һичшиксез, сезгә [нигъмәтләрне тагын да] арттырачакмын. Әгәр [динемне инкяр итеп, моның кадәр нигъмәтләремә карата] рәхмәтле булмасагыз, һичшиксез, Минем газабым бик каты», – дип игълан итте [һәм бернинди шиккә дә урын калдырмады].
8. Муса [галәйһиссәлам] әйтте: «[И, Исраил уллары!] Сез һәм җирдәгеләр һәммәсе [Аллаһның нигъмәтләренә һәм диненә карата шөкерсез һәм] инкярда булсагыз да, [Аллаһка бернинди дә зарар бирмәячәксез, чөнки] Аллаһ бит [беркемнең дә ярдәменә Мохтаҗ булмаучы] Бай, Мактауга лаек».
9. Сезгә үзегездән элгәреләр, Нух [галәйһиссәлам] кавеме, гад, сәмуд һәм алардан соңгы [кяфер] кешеләрнең хәбәрләре ирешмәдеме әллә? [Күп булулары сәбәпле] Аларны [исәбен-санын] Аллаһтан башка һичкем белми. Расүлләре аларга ап-ачык могҗизалар китерде, алар исә кулларын [үзләренә вәгазь сөйләгәннәрнең] авызларына куйдылар һәм: «Һичшиксез, без сезгә җибәрелгән [иман һәм тәүхидне әмер иткән] нәрсәне инкяр итәбез, без сез дәгъват иткән нәрсә турында зур шик эчендәбез», – диделәр.
10. Расүлләре әйтте: «Күкләрнең һәм җирнең юктан Яралтучысы булган Аллаһ хакында шигегез бармы әллә? [И, инкяр итүчеләр! Сез әйткәнчә, без сезне үзебез уйлап тапкан бер юлга чакырмыйбыз, әмма бөтен] Гөнаһларыгызны ярлыкасын һәм сезне билгеләнгән бервакытка кадәр кичектерсен [дә, тамырыгызны корыткан бер газап белән барыгызны берьюлы һәлак итмәсен] өчен, [безнең арадашчылыгыбыз белән] Ул сезне [иманга] чакыра». Алар әйттеләр: «Сез – безнең кебек бер кеше генә. Сез безне аталарыбыз табынган нәрсәдән тайпылдырырга телисез. Безгә [пәйгамбәрлеккә лаек булуыгыз турында] ачык [һәм көчле] бер дәлил китерегез».
11. Расүлләре аларга әйтте: «[Әйе, шулай!] Без – сезнең кебек кешеләр генә, ләкин Аллаһ колларыннан теләгән кешеләрен [пәйгамбәр итеп] нигъмәтләндерә. Аллаһның рөхсәте [һәм теләге] булмаса, без сезгә [үзебезнең теләк белән] бер дәлил китерә алмыйбыз. Мөэминнәр Аллаһка гына [таянып] тәвәккәл итсен.
12. Ул безне [диндә иярергә тиешле хак] юлларыбызга һидаять итә икән, нишләп безгә Аллаһка тәвәккәл кылмаска? Без сезнең рәнҗетүләргә сабыр итәчәкбез. Тәвәккәл кылучылар Аллаһка гына тәвәккәл кылсыннар».
13. Көферлек кылучылар расүлләренә: «Без сезне туфракларыбыздан куып чыгарачакбыз, яки сез безнең динебезгә кайтачаксыз», – диде. Раббылары аларга вәхи итте: «Без залимнәрне тулысынча һәлак итәчәкбез.
14. Һәм алардан соң җиргә сезне урнаштырачакбыз. [И, пәйгамбәрләр!] Бу [рәвештә кяферләрне һәлак итеп, мөэминнәрне аларның яшәгән урынына варис кылу сөенчесе] – Минем [хозурымда хисапка тартылган чакта] күзәтүемнән курыккан һәм [баш күтәрүчеләргә җибәрә торган газап] янавымнан хәвефләнгән [һәм, шул сәбәпле, динемнең әмерләрен җиренә җиткереп үтәгән] кешеләр өчен».
15. Алар [кяфер өммәтләренә каршы Аллаһы Тәгаләдән ярдәм һәм] җиңү сорадылар, [үзен Аллаһы Тәгаләнең гыйбадәтеннән өстен куйган] җәберләүче үҗәт булган һәркем һәлак ителде.
16. [Шул җәберләүче] Артында [аны көткән] җәһәннәм бар. Аңа [җәһәннәм әһеленең янган тәннәреннән аккан] эренле су эчереләчәк.
17. [Ул] Аны йотарга тырышачак, ләкин тамагыннан үткәрә алмаячак. [Әмма нык сусаганлыктан, газабы озакка сузылгач, ничәмә-ничә җәфадан соң, аны эчәргә мәҗбүр булачак]. Үлем [сәбәпләре] аңа һәрбер җирдән киләчәк, әмма ул үлмәячәк [һәм рәхәтлеккә ирешмәячәк]. Моның алдында [аның өчен әзерләнгән] бик каты газап булачак [шул рәвешле, җәһәннәмдә читен газапларга дучар булып мәңге калачак].
18. Раббыларын инкяр итүчеләрнең [фәкыйрьләргә ярдәм, кол азат итү, әсирләрне коткару, мосафирларга сый-хөрмәт һәм туганлык җепләрен ныгыту кебек игелекле] гамәлләре – давыллы бер көнне җил күтәреп киткән көл шикелле. [Тузып таралган шул көл бөртекләреннән берничек тә файдаланып булмаган кебек, имансызлар да изге гамәлләрнең файдаларын күрмәячәкләр]. Алар [игелек хакына] ирешкән нәрсәләренең бернәрсәсеннән дә [Кыямәт көнендә] файдалана алмаслар. Бу – тирән бер адашу.
19. [И, кяфер!] Аллаһның күкләрне һәм җирне хак [бер сәбәп һәм зур бер хикмәт] белән яралтканын күрмәдеңме әллә? Әгәр Ул теләсә, сезне юк итәр һәм [урыннарыгызга] яңа барлыклар китерер.
20. Бу Аллаһ өчен бер дә авыр түгел.
21. [Кыямәт купкач] Алар [кяферләр, каберләреннән терелтелеп] барысы да Аллаһ каршына [хисапка тартылу өчен мәхшәр мәйданына] чыгарлар, һәм зәгыйфь булганнары масаеп йөргән кешеләргә: «Без сезгә ияргән кешеләр идек. Хәзер сез Аллаһ газабының бер генә өлешеннән булса да безне йолып кала аласызмы?» – дияр. Алар [гафу үтенү буларак]: «Аллаһ безне һидаятькә ирештерсә, без дә сезне һидаять итәр идек. [Без дә сезне үзебез сайлаган юлга күндердек; инде бу газап сәбәпле] Кайгырыргамы яки сабыр итәргәме, безгә барыбер, безгә котылу урыны юк», – диярләр.
22. [Җәннәт әһеле – җәннәткә, җәһәннәм әһеле җәһәннәмгә кертелеп, хисап бирү белән бәйле мөһим] Эш хәл ителгәч, шайтан [уттан булган бер мөнбәргә менеп] әйтте: «Һичшиксез, Аллаһ сезгә хак бер сүз белән вәгъдә бирде. Мин дә сезгә [терелү юк, хисап юк, була калса да, потлар сезнең өчен шәфәгать кылачак, дип әллә никадәр буш] вәгъдә бирдем. Әмма мин сезгә [биргән] сүзне боздым. Минем бит сезнең өстән бернинди көчем дә юк иде. Мин сезне [бозык юлга] өндәдем генә, сез [бозыклыкка тартылып] миңа җавап бирдегез. Мине тиргәмәгез, үзегезне тиргәгез. Мин [сезнең хәзер чиккән газабыгыздан котылуыгыз өчен] сезгә ярдәм итә алмыйм. Сез дә [мин төшкән хәлдән котылуым өчен] миңа ярдәм итә алмыйсыз. Һичшиксез, моңарчы [дөньяда] мине [һәр сүземне тыңлап, Аллаһы Тәгаләгә] тиңдәш кылуыгызны [бүген] инкяр итәм. Һичшиксез, [ширек кебек иң зур гөнаһ кылган] залимнәр өчен тилмерткеч бер газап [әзерләнгән]».
23. Әмма [бу түбән хәлгә капма-каршы буларак] иман китергән һәм [намаз, ураза, хаҗ, зәкят кебек] изге гамәлләр кылучылар [сарайлары һәм агачлары] асларыннан елгалар аккан һәм Раббыларының рөхсәте белән алар эчендә мәңге калачак җәннәтләргә кертелде. Аларның анда [күрешүләр вакытында бер-берләренә «матур тормыш теләү» мәгънәсендә әйтелә торган] сәламләшүләре исә: «Сәлам!»
24. [Расүлем!] Аллаһның [тәүхид кәлимәсе, Ислам дәгъваты һәм Коръән кебек] күркәм бер сүзне ничек [матур һәм урынлы] үрнәк иткәнен күрмәдеңме? [Яхшы сүзләр] Күркәм бер агач [булган хөрмә] кебек ки, аның тамыры [туфракта] нык, тармаклары исә күктә.
25. Раббыларының рөхсәте белән һәрвакыт җимеш бирә торган [бүтән җимешләрдән аермалы буларак, аның көне-төне, язлы-көзле кипкәне дә, өлгергәне дә, пешмәгәне дә ашала. Иман кәлимәсе дә мөэминнең күңелендә тамыр җәя һәм мөэминнәрне гамәлләрен кабул ителү урыны булган күккә таба үстерә. Хөрмә агачы ел саен җимеш биргәне кебек, иманлы кеше дә һәрдаим изге гамәлләр кылып тора]. Шулай Аллаһ кешеләргә [күренмәгән мәгънәләрне күренгән сурәтләр белән тасвирлап] мисаллар китерә, – бәлки, алар уйланырлар [һәм иманга килерләр].
26. Яман сүзнең мисалы исә, нык булмаганга күрә, туфрак өстеннән йолкып алып була торган агач кебек.
27. Аллаһ иман китергән кешеләрне дөнья тормышында да, Ахирәттә дә көчле [тәүхид кәлимәсе булган] сүз белән [Ислам динендә] ныгыта. Әмма Аллаһ залимнәрне юлдан яздыра. Аллаһ теләгәнен кыла.
28. [Расүлем!] Син Аллаһның нигъмәтләрен көферлек белән алмаштырган һәм кавемнәрен [үзләренә ияртеп] һәлак йортына урнаштырган кешеләрне күрмәдеңме әллә?
29. [Ул һәлак йорты] Җәһәннәм ки, анда алар яначаклар. Бу урын никадәр дә яман!
30. Алар [мөшрикләр] Аның юлыннан [кешеләрне] яздырсыннар дип, [Бер булган, хатыннан пакь һәм тиңдәшлектән өстен булган] Аллаһка [әллә никадәр потларны] ширек куштылар. [Расүлем!] Әйт: «[Мөмкинлекләрегездән] Файдаланыгыз [кәеф-сафа эчендә санаулы көннәрегезне яшәгез], баруыгыз – Утка».
31. [Расүлем!] Иман китергән колларыма әйт: намаз укысыннар һәм ни сәүдә [белән кулдан ычкындырганны кайтару форсаты], ни дуслык [аркасында күрсәтелгән йомшаклык һәм ярдәм] булмаган Көн җиткәнче, Безнең аларга ризык итеп биргән нәрсәләрдән [нәфел садакаларда] яшерен һәм [фарыз садакаларда] ачык рәвештә сарыф итсеннәр.
32. Аллаһ – күкләрне һәм җирне Яралтучы, күктән су иңдерде, аның аркылы сезнең [яшәвегезне дәвам иттерүегез] өчен ризык буларак җимешләр чыгарды. Янә Ул Үзенең әмере [һәм теләге] белән, диңгездә йөрсеннәр дип, көймәләрне сезгә буйсындырды, елгаларны да [суларын эчеп, арыклар ярдәмендә игеннәрегезне һәм бакчаларыгызны сугарып файдалануыгыз өчен] сезгә буйсындырды.
33. Ул [Раббыгыз дөньяның гомере беткәнче туфракларга, кешеләргә һәм үсемлекләргә файда китергән] бертуктаусыз хәрәкәт иткән кояшны һәм айны сезнең хезмәтегезгә бирде, [ял итүегез, кәсеп итүегез өчен берсен-берсе алмаштырып килеп киткән хәлдә] төнне һәм көнне сезгә буйсындырды.
34. Ул сез сораган нәрсәләрдән бөтенесен сезгә бирде. Әгәр сез Аллаһның [сезгә биргән бөтен] нигъмәтләрен саный башласагыз, аларны санап бетерә алмассыз. Һичшиксез, кеше – [үзенә бирелгән нигъмәтләр өчен шөкер кыла белмәве белән үз-үзен мәхрүмлеккә этәргән] залим, [тарлыкка төшкән чакта зарланган, муллыкта исә хакларны үтәмәгән] нигъмәт кадерен белмәүче.
35. Менә Ибраһим [галәйһиссәлам] әйтте: «И, Раббым! Бу шәһәрне [Мәккәне] имин [бер урын] кыл, мине дә, балаларымны да потларга табынуыбыздан [һәрдаим] ерак тот.
36. Раббым! Һичшиксез, алар кешеләрнең бик күбесен адаштырдылар. Кем [мин чакырган тәүхид һәм Ислам диненә кереп] миңа иярсә, ул – миннән. Әмма кем [динемә кермичә] миңа каршы төшсә, һичшиксез, Син – [гөнаһларны күпләп] Гафу итүче, Рәхимле.
37. И, Раббыбыз! Һичшиксез, мин нәселемнең бер өлешен игенсез бер үзәнлеккә, [үзенә дә, янында яшәүчеләргә дә һөҗүм итү һәм мәсхәрәләү] харам кылынган йортың янында урнаштырдым. И, Раббыбыз! Намаз укысыннар. Кешеләрдән кайберләренең күңелләрен [Мәккәгә урнаштырган гаиләмә һәм алардан таралачак яңа буыннарга] авыштыр һәм аларны [тирә-яктагы мәмләкәтләрдә өлгергән һәм ерак җирләрдән кайтарылган төрле-төрле] җимешләрдән ризыкландыр, – бәлки, алар [намазларын тиешенчә укып һәм бүтән гыйбадәтләрен җиренә җиткереп, бу нигъмәтләргә] шөкер итәрләр.
38. И, Раббыбыз! Һичшиксез, Син яшергән нәрсәләребезне дә, ачык нәрсәләребезне дә беләсең. Җирдә дә, күктә дә бернәрсә дә Аллаһтан яшерен калмый.
39. Барча мактаулар картайган [һәм баладан өмет өзгән] көнемдә миңа Исмәгыйльне һәм Исхакны [галәйһимәссәлам] биргән Аллаһка [булсын]. Һичшиксез, минем Раббым – доганы ишетүче.
40. И, Раббым! Мине намаз үтәүче һәм минем нәселемне дә [намаз әһеленнән кыл]. И, Раббыбыз! Догамны кабул әйлә.
41. И, Раббыбыз! [Колларга] Хисап булачак көнне мине дә, ата-анамны да, барча мөэминнәрне дә ярлыка».
42. Аллаһ залимнәр кылган нәрсәләрне белмидер, дип уйлама. Ул аларны күзләр акаеп чыккан көнгә кадәр генә кичектерә.
43. [Син аларны] Башларын [мәҗбүри рәвештә] югары күтәреп һәм [Аллаһы Тәгаләнең хозурында тупланырга чакыручыга таба] ашыккан хәлдә [күрерсең]. Күз кабаклары [куркулары сәбәпле ачык калып] кире йомылмас, күңелләре дә [акыл һәм аңлау сәләтеннән] буш [булыр].
44. [Расүлем!] Кешеләрне аларга газап киләсе көннән кисәт. [Ул көнне] Залим кешеләр: «И, Раббыбыз! Безнең әҗәлләребезне якын гына бервакытка кадәр кичектер дә, Синең [тәүхид һәм Исламга] чакыруыңа җавап бирик һәм расүлләргә иярик», – дип әйтәчәк. [Шулчак аларга шелтә белән әйтелер:] «Элек [Ахирәтне һич уйламыйча, биек-биек биналар салган чакта] үзегез өчен бернинди юкка чыгу да булмаячак, дип ант итмәгән идегезме соң?
45. Сез [ширек кушкан һәм рәхмәт белдергән] үз-үзләренә золым иткән кешеләрнең йортларында урнашкан идегез, һәм Безнең [газаплар җибәреп] аларны нишләткәнебез [үзегез күргән һәм ишеткән гыйбрәтле хәбәрләр аркылы] сезгә мәгълүм булган иде. Без сезгә [җибәргән китапларыбызда һәлак ителгән өммәтләр хакында] мисаллар да китергән идек».
46. Алар [хакны юкка чыгару юлында бик каты гайрәт күрсәтеп] үзләренең тозаклары белән хәйлә кордылар, әмма аларның мәкерлекләре Аллаһ хозурында иде. Юкса аларның тозагы тауларны кузгатырлык [дәрәҗәдә көчле] иде.
47. [И, Расүлем!] Син Аллаһны расүлләренә [биргән ярдәм] сүзен бозучы дип уйлама. Һичшиксез, Аллаһ – [Бөек] Җиңелмәс, [буйсынмаучыларга] Җавап буларак җәза бирүче.
48. [Сез күргән] Күкләр [сез күрмәгән башка күк катлаулары белән] һәм [сез бик яхшы белгән] җир башка җир белән алыштырыласы көнне алар Бердәнбер һәм Юк итүче Аллаһка [каберләреннән мәхшәр мәйданына] чыгачаклар.
49. [Расүлем!] Ул көнне син гөнаһлыларны [юлдан яздырган шайтаннары һәм языкка баткан бүтән бәндәләр белән] богауланган бер хәлдә күрерсең.
50. Аларның киемнәре [яралтылган көненнән бирле эсселеге иң югары ноктага җиткән җәһәннәмдә кызган] сумаладан булачак, йөзләрен исә [сумала сыланган тәннәрен куыра торган] ут каплаячак.
51. Аллаһ һәрбер җанга [яхшылык һәм яманлык хакына] ирешкән нәрсәсен кайтарачак. Һичшиксез, Аллаһ хисапны бик тиз тота.
52. Бу – [Коръән һәм бигрәк тә шушы сүрәдә китерелгән вәгазьләр бөтен] кешеләр өчен бер хәбәр. Алар аңардан үгет алсыннар, Аның Бер генә илаһ икәнен белсеннәр һәм акыл ияләре вәгазьләнсен [дә, үзләрен һәлакәткә сөйрәгән гамәлләрдән саклансыннар].
Подробнее: https://milliard.tatar/news/tatarca-koran-tafsire-perevod-sury-ibraxim-ibrahim-surase-52-ayata-9397