Башкортстан тотрыклы үсеш юлында
Сәяси һәм икътисади коммуникацияләр агентлыгының (АПЭК) “Башкортстан үсеше: инновацион практикалар, яңа социаль ландшафт, озак сроклы планлаштыру” (2026 елның марты) аналитик доклады Радий Хәбиров республика белән җитәкчелек иткән чорда төбәкнең социаль-икътисади һәм сәяси трансформациясенең төп юнәлешләренә багышланган. Докладта инновацион практикалар, социаль өлкәнең ландшафтын үзгәртү курсы һәм озак вакытка планлаштыру анализлана.
Үсеш факторлары буларак, җаваплылык һәм сыгылмалылык: Радий Хәбировның сәяси стиле
Радий Хәбиров өчен 2018 елның октябрендә Башкортстан Башлыгы вазыйфасын вакытлыча башкаручы итеп билгеләнгәннән бирле, гадәттәгечә, төбәк һәм муниципаль түрәләргә карата таләпләрнең югары дәрәҗәсе, урыннарда проектларны гамәлгә ашыруны шәхси контрольдә тоту, гражданнарның мөрәҗәгатьләренә оператив җавап бирү, кризис шартларында карарларны тиз кабул итү сәләте хас.
Хәбировның эш стиле икътисади бурычларны хәл итү кысаларында да үзенең нәтиҗәлелеген исбатлады. Мәсәлән, Петербург икътисади форумында вице-премьер Александр Новак тәкъдим иткән 2025 елгы инвестицион климат торышының рейтингы нәтиҗәләре буенча, Башкортстан Русия төбәкләре арасында өченче урынга чыкты, аны Мәскәү өлкәсе белән бүлеште.
Махсус хәрби операциядә катнашучыларга юнәлтелгән социаль һәм кадрлар программаларын гамәлгә ашыру республика җитәкчелеге эшендә өстенлекле юнәлешләрнең берсе булып кала. Шунысы игътибарга лаек: Радий Хәбировның Дәүләт җыелышы-Корылтай депутатларына Юлламасы кысаларында махсус операция белән бәйле темалар төркеме беренче урынга чыкты, иң зур мәгънәви блокларның берсе булды.
Моннан тыш, республика Башлыгы карары буенча 2026 елда мондый гражданнарга ярдәм итү чараларын планлаштыру һәм анализлау өчен бердәм санлы платформа һәм идарә панелен, шулай ук төбәк Хөкүмәте Аппараты структурасында СВОда катнашучыларга һәм аларның гаилә әгъзаларына ярдәм итү мәсьәләләре буенча департамент булдырырга карар кылынды. Урыннарда СВОда катнашучыларга һәм аларның гаилә әгъзаларына ярдәм итүнең 20 үзәге эшли, ә шушы ел ахырына кадәр мондый учреждениеләр республиканың барлык муниципалитетларында ачылырга тиеш.
СВО үткәрү вакытында сугыш хәрәкәтләрендә катнашучы подразделениеләр өчен Башкортстаннан гомум авырлыгы 20 мең тоннага якын булган 175 гуманитар конвой җибәрелде. Республика вәкилләре анда 2 меңнән артык автомашина һәм йөзләгән берәмлек махсус техника җибәрде.
Бу эш махсус операция ветераннары һәм аларның гаилә әгъзалары өчен социаль программаларны гамәлгә ашыру белән бергә алып барыла. Былтыр республикада шундый 12 яңа ярдәм чарасы кертелде, аларның гомум саны 55кә җитте. Шул ук вакытта 2024-25 елларда моңа бүлеп бирелгән акчалар күләме төбәктә 30,5 млрд. сумга кадәр арттырылган.
Башкортстан Президент Владимир Путинның яңа төбәкләр инфраструктурасын тергезү буенча стратегиясен гамәлгә ашыруга тыгыз җәлеп ителгән. Республиканың шефлыгы шәһәре булып Луганск Халык Республикасындагы Красный Луч шәһәре санала, анда инде 238 торак йорт, шулай ук социаль һәм коммуналь инфраструктура элементлары тергезелгән. Быел тагын 157 объектны тергезү планлаштырыла.
2025 елның августында төбәк Башлыгы Радий Хәбиров Луганск Халык Республикасындагы эш барышын контрольдә тоту өчен булды. Башкортстанның чик буе төбәкләренә ярдәм күрсәтү буенча актив эшен исәпкә алып (Курск өлкәсе районнарының ВСУ һөҗүмнәреннән зыян күрүчеләргә гуманитар ярдәм җыю, республикада ял итәргә Белгород балаларын чакыру), Донбасста һәм Үзәк Черноземьеда урнашкан Русия субъектлары белән төбәкара элемтәләрне активлаштыру өчен нигез формалаша.
Бу фактор урта сроклы перспективада ук Башкортстан икътисады өчен өстәмә үсеш драйверы булырга мөмкин, шул исәптән җитештерү кооперациясе кысаларында, шулай ук республика төзелеш комплексының тиешле субъектларда үзара файдалы яңа проектларны гамәлгә ашыруда катнашуы. Красный Луч шәһәрендә объектларны тергезү кысаларындагы эшләрнең югары сыйфаты, шулай ук, Башкортстанның республика эчендә инфраструктура проектларына федераль ярдәм алу мөмкинлекләрен киңәйтә.
Радий Хәбировның инфраструктура көн тәртибен формалаштыруды үсеш бурычлары бер-берсе белән бәйле: логистик һәм шәһәр төзелеше проектлары ярдәмендә икътисади үсешнең яңа потенциаль нокталарын булдыру уңайлы шәһәр мохите үсеше белән тулыландырыла. Бу исә әлеге проектларны гамәлгә ашыру өчен перспективалы белгечләрне җәлеп итәргә мөмкинлек бирә (шул исәптән кече шәһәрләр дәрәҗәсендә). Берничә эре индустриаль үзәк белән чиктәш, шулай ук Ерак Төньяк нефть-газ төбәкләре белән белгечләр өчен көндәшлек итеп, Башкортстан актуаль бурычларны уңышлы хәл итә, технологик һәм икътисади үсешнең яңа этабына күчү өчен кадрлар базасын ныгыта, ул инде 2027-28 елларда башланырга мөмкин.
Халыкара һәм төбәкара хезмәттәшлек: төбәк мәнфәгатьләрен алга сөрү
Башкортстанның икътисади потенциалы, шулай ук аның чит илләр белән (бигрәк тә мөселман дөньясында) тарихи элемтәләре республиканың халыкара партнерлар белән дә, федераль үзәк белән дә эшләү өчен ныклы база булдыруга ярдәм итте. Шул ук вакытта төбәк Башлыгы Радий Хәбировның дәүләт хакимияте системасында (шул исәптән Президент Хакимиятендә) катгый идарә итү алымнары һәм күпьеллык эш тәҗрибәсе төбәкнең лоббистлык һәм тышкы икътисади потенциалын яңа дәрәҗәгә күтәрергә мөмкинлек бирде - хәтта Көнбатыш санкцияләренең катлаулы шартларында да һәм федераль ярдәм алу өчен субъектлар арасында көчәя барган көндәшлек шартларында да.
Республика сәнәгать кооперациясендә, логистикада һәм башка төп тармакларда төбәкара хезмәттәшлекне үстерә
2026 елның февралендә Уфада губернатор Алексей Текслер җитәкчелегендәге Чиләбе өлкәсенең рәсми делегациясе булды. Кунаклар сәнәгать һәм социаль объектларда (Республика кардиология үзәгендә, вузара кампуста һ.б.) булды, «Төбәкара диалог: төбәкләр бердәмлегендә дәүләт көче» бизнес-форумында катнашты. Ул машина төзелеше, металл эшкәртү, төзелеш материаллары җитештерү, инжиниринг, энергетика, нефть, газ, химия һәм җиңел сәнәгать өлкәләрендә эшләүче ике төбәкнең 100гә якын компаниясен берләштерде.
Башкортстан һәм Чиләбе өлкәсе урта һөнәри белем бирү, туризмны үстерү өлкәләрендә хезмәттәшлек турында килешүләр төзеделәр. Радий Хәбиров һәм Алексей Текслер Уфа белән Чиләбе арасында авиаэлемтә ачу мөмкинлеге турында фикер алыштылар. Якын арада яңа Уфа – Магнитогорск тимер юл маршрутын эшләтеп җибәрү планлаштырыла.
Сәүдә-сәнәгать палаталары, җәмәгатьчеләр һәм мәгариф учреждениеләре арасындагы документлар пакеты бизнес һәм гражданнар административ чикләргә карамыйча турыдан-туры хезмәттәшлек итә ала торган мохит булдыра.
Төбәк берничә тапкыр федераль хакимияттән югары бәя алган эре тармак һәм тематик чаралар өчен мәйданчык булды. Мәсәлән, 2025 елның маенда Уфада Русия Нефть-газ химиясе форумы һәм “Газ. Нефть. Технологияләр” дигән темада 40тан артык төбәк һәм берничә дәүләт (КХРны да кертеп) вәкилләре катнашты. Әлеге чаралар белән бәйле рәвештә төбәккә энергетика министры Сергей Цивилев килде.
2025 елның ноябрендә Башкортстанда узган Русия Сәнәгать форумы илдән һәм постсовет дәүләтләреннән 220дән артык федераль һәм төбәк экспертларын, шул исәптән Федерациянең 21 субъектыннан профильле министрлыклар һәм фондлар делегацияләрен җыйды.
Уфа үзен, яңа икътисади сынаулар шартларында сәнәгать һәм ресурслар чыгару тармаклары проблемалары буенча фикер алышу өчен төп мәйданчыкларның берсе буларак, даими рәвештә таныта. Мондый форумнарны уздыру федераль үзәк тарафыннан республикага игътибарның торган саен әһәмиятлерәк факторы, шулай ук төбәкара хезмәттәшлеккә этәргеч була бара. Мөгаен, бу Башкортстанның икътисадта федераль кризиска каршы чаралар турында фикер алышуга җәлеп ителү дәрәҗәсен арттырырга мөмкин, шул исәптән 2026 елгы сайлау кампаниясе фонында да.
Республиканың тышкы икътисади партнерлар белән эзлекле эшләве дә федераль дәрәҗәдә игътибарны җәлеп итте. Мәсәлән, 2025 елның маенда Радий Хәбировның Русия Чит ил эшләре министрлыгының махсус йөкләмәләр буенча илчесе Эдуард Малаян белән эшлекле очрашуы барышында мондый бурычларны хәл итү турында фикер алышынды. Аерым алганда, республиканың бүген Кытай, Һиндстан, Бразилия, Төркия, Берләшкән Гарәп Әмирлекләрен кертеп, 100дән артык тышкы сәүдә партнеры булуы билгеләп үтелде. Шул ук вакытта, мәсәлән, 2024 ел нәтиҗәләре буенча Башкортстаннан Бразилиягә товарлар экспорты - 10 тапкыр, ә Һиндстанга 6 тапкыр арткан.
Республиканың төп тышкы икътисади партнерлары белән хезмәттәшлек системалы нигездә алып барыла. Мәсәлән, Русиянең кайбер постсовет илләрендә, шулай ук КХР, Төркия, Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә Сәүдә вәкиллекләре каршында Башкортстан вәкиллекләре булдырылды. Ә төбәктә эшләүче Экспортны яклау үзәге, 2024 ел нәтиҗәләрен исәпкә алып, Русия Экспорт үзәге бәяләве буенча, ил буенча иң яхшылар өчлегенә керде.
Республика власте һәм бизнесы тарафыннан чит ил партнерлары белән берлектә гамәлгә ашырыла торган кайбер проектлар Русиянең сәяси җитәкчелеге тарафыннан хуплау тапты. Мәсәлән, 2025 елның декабрендә «Владимир Путин белән ел йомгаклары» программасы барышында Президент, Дүшәнбедә Русия-Таҗикстан индустриаль паркы төзү турындагы килешүгә комментарий биреп, «Башкортстан үзенең алга киткән технологик һәм сәнәгать базасы белән үз ролен уйнаячак һәм үз алдына куйган максатларга ирешәчәк», дип билгеләп үтте.
Икътисад өлкәсендә тыгыз хезмәттәшлек Башкортстан җитәкчелеге тарафыннан Белоруссия, Абхазия һәм Үзбәкстан белән җайга салынган. Мондый проектлар Башкортстан предприятиеләрен үстерү мөмкинлекләрен киңәйтергә һәм чит ил студентларын җәлеп итү өчен республика югары уку йортлары статусын күтәрергә мөмкин.
2026-30 елларда ук мөселман дөньясы илләренә йогынты ясау өчен көндәшлек үсү фонында Кремльнең мондый сәясәтен тормышка ашыруда Башкортстанның роле дә артачак – тарихи-мәдәни элемтәләргә дә, республиканың фәнни-технологик потенциалына да таянып. Төбәкнең мөһим логистик роле (М-12 «Восток» трассасын Төмәнгә кадәр озайтуны исәпкә алып), шулай ук, халыкара технологик көндәшлек шартларында илебез потенциалына ярдәм итү өчен яңа стимуллар белән берлектә, федераль хакимиятләрнең 2026-28 елларда ук республика белән эшләүгә өстәмә игътибарын көтәргә мөмкин.
Фото: regcomment.ru