Каждую пятницу – один из праздничных и важных в исламе дней – «Миллиард.Татар» публикует тафсир Корана на русском и татарском языках. Рубрика создана при поддержке Духовного управления мусульман Татарстана.
«Татарча тафсир»: история рукописных переводов Корана на татарский язык
«Татарча Коръән тәфсире»: перевод на татарский язык суры «Фатиха» и тридцатого джуза Корана
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры Бакара на русский и татарский языки (1-95 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры Бакара на русский и татарский языки (95-190 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: «Расходуйте из [имущества], чем вас наделили, пока не настал день, когда не будет ни торговли, ни дружбы, ни заступничества»
«Әлү Гыймран» сүрәсе: «Ул – сиңа тиңсез бер Китапны [Коръәнне] иңдерүче»
«Әлү Гыймран» сүрәсе: «Расүлем! Бу Аллаһның сөендерә һәм кисәтә торган аятьләре ки, аларны Без сиңа хак белән укыйбыз»
Татарча Коръән тәфсире: перевод первой половины суры «Ниса» (1- 88 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Ниса» (88 – 176 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод первой половины суры «Аль-Маида» (1-60 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Аль-Маида» (61-120 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод первой половины суры «Аль-Ангам» (1-83 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Аль-Ангам» (84-165 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод первой половины суры «Аль-Аграф» (1-103 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Аль-Аграф» (103-206 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Аль-Анфаль» (1-75 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Ат-Тауба» (1-64 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод второй половины суры «Ат-Тауба» (65-129 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Йунус» (1-109 аяты)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Худ» (123 аята)
Татарча Коръән тәфсире: перевод суры «Йусуф» - «Йосыф» (111 аятов)
13. Сура «Ар-Ра‘д» (Гром) - Мекканская, 43 аята.
С именем Аллаха Милостивого [ко всем на этом свете], Милующего [лишь верующих на том свете].
1. Алиф. Лям. Мим. Ра. Это – аяты Книги. Ниспосланной тебе от твоего Господа – истина, но большая часть людей не верит [в то, что Куръан ниспослан от Всевышнего Аллаха, и поэтому они говорят: «Это Мухаммад сочинил его»].
2. Аллах – Тот, Кто поднял небеса без видимых опор и возвысился [возвышением, подобающим величию Его Сущности, без передвижения и занятия места в пространстве] над Аршем [и всей остальной Вселенной]. И Он подчинил Солнце и Луну [сделав их созданиями, которые покорно служат людям], и они движутся [по своим орбитам] до назначенного [им] срока [конца света]. Он [наилучшим образом] управляет [абсолютно всеми] делами и [подробно] объясняет [постепенно ниспосылаемые в откровении] аяты, чтобы вы были убеждены во встрече со своим Господом.
3. Он – Тот, Кто распростер [для вас] землю, создал на ней горы и реки, взрастил на ней по паре разных плодов. Он покрывает день ночью. Поистине, в этом [во всем рассказанном] – знамения для людей размышляющих. [Сотворение всего созданного на основе высшего порядка и гармонии совершенно ясно указывает на то, что весь этот мир является произведением Мудрого и Всемогущего Творца]
4. И на земле есть разные участки [плодородные и сухие, подходящие для посева, подходящие для роста деревьев, а также другие участки, обладающие различными особенностями], находящиеся рядом друг с другом, виноградники, посевы, пальмы, растущие из одного корня или из разных корней. Их поливают одной водой [природа которой совершенно одинакова]. [Несмотря на то, что, казалось бы, они должны быть одинаковыми на вкус] Но одни из них Мы создаем лучше [с точки зрения формы, вкуса и запаха], чем другие, по вкусу. Поистине, в этом – знамения [указывающие на величайшую силу Создателя] для людей разумных.
5. Если ты [о Мухаммад] удивляешься, то удивляйся их словам [которые они произносят, не веря в воскрешение, несмотря на то, что им было явлено столько доказательств]: «Неужели после того, как мы станем землей [мелкой как мука], мы возродимся заново?» Они просто не верят в своего Господа. И они – те, у кого [в Судный день] на шеях будут оковы. Они – обитатели Ада. И они останутся там навечно.
6. И [язычники] торопят тебя с наказанием [говоря, издеваясь: «О Аллах! Если этот Куръан – истина, то ниспошли на нас камни с неба»], а не [благополучия и спасения] с благом. А ведь до них уже были примеры [кары в назидание для народов, отрицавших истину, уничтожившей неверующих]. Поистине, твой Господь – обладатель прощения для людей, несмотря на их зло [и греховность]. И, поистине, твой Господь суров в наказании.
7. И неверующие говорят: «Почему ему [как Мусе и Исе] не нисходило знамение [чудо] от его Господа [которое бы обязало нас уверовать]?» Поистине, ты только предостерегаешь их [от наказания, обещанного неверующим и грешникам]. У каждого народа – свой наставник [который призывает их к истине и убеждает в своей правдивости посредством чудес, которые Аллах выбрал для него].
8. Аллах знает, что носит [в своей утробе] каждая особь женского пола, насколько уменьшается или увеличивается утроба [то есть, знает срок беременности]. Все у Него имеет [точную] меру.
9. Он знает тайное и явное. Он – Великий, Всевышний [у которого нет недостатков и качеств творений].
10. Неважно, молчите вы [говорите про себя] или говорите вслух, скрываетесь вы ночью или открыто передвигаетесь днем [– Аллах одинаково знает обо всем].
11. У него [у человека] есть следующие [ангелы] идущие за ним спереди и сзади, охраняющие его по повелению Аллаха [от зла и вреда]. Поистине, Аллах не меняет положения людей, пока они не изменят самих себя. И если Аллах пожелает людям зла, ничто этого не предотвратит. И нет у них покровителя, кроме Него.
12. Он – Тот, Кто являет вам молнию, чтобы боялись [ее попадания] и надеялись [на дождь]. Он творит тяжелые [дождевые] тучи.
13. И гром прославляет Его хвалой [говоря, что нет у Всевышнего недостатков], а также ангелы от страха перед Ним. Он направляет молнии и поражает ими, кого пожелает. Они [неверующие] спорят об Аллахе, а Он силен и суров в наказании.
14. К Нему [Всевышнему Аллаху] – истинная мольба [достойная принятия]. А те, кому они [язычники] поклоняются вместо Него, не отвечают им ничем. Они [в своем пустом ожидании] похожи на человека, который протягивает свои руки к воде, чтобы она [сама] дошла до его рта. Но она [эта вода] не дойдет до него. Поистине, мольба неверующих [обращенная к идолам] – [пустое] заблуждение.
15. Все, кто на небесах и на земле, а также их тени, совершают земной поклон Аллаху по утрам и по вечерам – добровольно или невольно.
16. Спроси [о Мухаммад, этих язычников]: «Кто Господь небес и земли?» Ответь [им сам]: «Аллах». Спроси [их также]: «Неужели вы [зная, что Всевышний Аллах – Господь небес и земли, сознательно] взяли себе вместо Него [вымышленных вами] покровителей [которых вы считаете божествами и], которые не в силах принести пользу или причинить вред даже себе самим?!» Скажи: «Разве равны слепой [неверующий, не знающий, кому следует поклоняться] и зрячий [верующий, знающий истину о том, что Бог – один]? Разве равны мрак [неверия и заблуждения] и свет [веры и единобожия]?» Может, они нашли равных Аллаху, кто создает так же, как Он создает, и перепутали их творения?! Скажи: «Аллах – Создатель всего. Он – Единственный [в божественности], Побеждающий [способный заставить Свои творения делать все, что пожелает]».
17. Он [Всевышний Аллах] низводит с неба воду, и долины наполняются потоками [дождевой воды] по своим размерам. Поток [воды] несет пену, поднявшуюся на поверхность. Такая же пена появляется и на том, что накаляют [и плавят] на огне [золото, серебро, железо и свинец] для изготовления украшений или [домашней] утвари [и приспособлений]. Такими примерами Аллах дает понять разницу между истиной и ложью. Пена же будет отброшена, а полезное людям [чистая вода и полезные ископаемые] останется на земле. Так Аллах приводит примеры [чтобы объяснить истину в образной форме].
18. Тем, кто внял призыву своего Господа [к вере и покорности] – наилучшее [Рай]. А кто не ответит на Его [Господа] призыв [к истине] – то даже будь у них все [имущество], что есть на земле в двойном размере, и они попытались бы откупиться этим [от мук в Судный день – это ничем им не поможет] – пристанищем их станет Ад. Какое же это плохое [и страшное] место!
19. Разве тот, кто знает [и твердо верит], что ниспосланное тебе [Куръан] от твоего Господа – истина, сравнится со слепым [чье сердце не видит]?! Но принимают наставление лишь обладатели разума!
20. Они верны договору с Аллахом и не нарушают обещаний [данных Аллаху].
21. Они [также] укрепляют все, что Аллах приказал укреплять [веру в Аллаха и веру в Пророка, соблюдают родственные связи, распространяют приветствие и соблюдают права людей], боятся своего Господа и страшатся плохого отчета [в Судный день].
22. Они проявляют терпение [в трудностях], стремясь лишь к довольству своего Господа, [полноценно] совершают намаз, расходуют [раздавая милостыню и выплачивая закят] тайно и открыто из того, чем Мы их наделили. Они отвечают хорошим на плохое. Им – последняя обитель,
23. сады Адна, в которые они войдут вместе со своими праведными предками, супругами и потомками [которые были верующими и совершали праведные деяния]. И ангелы будут входить к ним из всех ворот [Рая]
24. [приветствуя их:] «Мир вам за то, что вы проявили терпение [в земной жизни]! Прекрасна последняя обитель [Рай]!»
25. А кто нарушает договор с Аллахом [о признании Его Господом и о соблюдении Его повелений, а также нарушают слово, данное другим людям] после того, как они заключили его [признав и подтвердив его клятвами], разрывают то, что Аллах приказал укреплять, и распространяют порок на земле [отрицая истину и совершая злодеяния] – тем проклятие и скверная обитель [Ад].
26. Аллах увеличивает удел, кому пожелает, и ограничивает [кому пожелает]. Они [неблагодарные люди] радуются [бренной] земной жизни, но земная жизнь по сравнению с вечной жизнью – это только временное благо.
27. И неверующие спрашивают: «Почему ему не ниспосылается знамение [чудо] от его Господа [такое, какое захотим мы]?» Ответь [им, о Мухаммад]: «Аллах сбивает [с верного пути], кого пожелает, и наставляет [на путь, ведущий к Нему] тех, кто обращается к Нему [размышляя над увиденными знамениями]».
28. Они [обратившиеся к Аллаху] уверовали [во все то, во что необходимо уверовать], и их сердца [избавляясь от проблем и сомнений] успокаиваются при поминании Аллаха. Разве не поминанием Аллаха успокаиваются сердца?
29. Верующим, совершавшим праведные поступки – блаженство [или Туба – дерево в Раю, под тенью которого можно идти сто лет и не пройти ее] и прекрасный итог [место возвращения – Рай].
30. Так же [как мы отправляли пророков до тебя] Мы отправили тебя [в качестве пророка] к народу, до которого были другие народы, чтобы ты читал им то, что Мы внушили тебе в откровении. Однако они не уверовали в Милостивого. Скажи: «Он [Милостивый, ар-Рахман] – мой Господь, и нет бога [достойного поклонения], кроме Него. Я [опираюсь и] уповаю только на Него, и к Нему – мое возвращение».
31. Если бы от Куръана сдвинулись горы, раскололась бы земля [и из нее забили бы ключи] или [от его чтения] заговорили бы [воскреснув] мертвые [то они все равно не уверовали бы]. Но Аллаху принадлежит [абсолютно] все. Разве верующие не знают, что если бы Аллах пожелал, то [без каких-либо чудес] наставил бы всех людей [до единого]? Беды не перестанут постигать неверующих за то [зло], что они совершили, или будут рядом с их жилищами до тех пор, пока не исполнится обещание Аллаха [об их гибели или наступлении конца света]. Поистине, Аллах [никогда] не нарушает Своего обещания.
32. И до тебя над посланниками издевались [неверующие. Не обращая внимания на явленные чудеса, из упрямства они требовали других]. Я давал неверующим отсрочку, но потом карал их. Какой была Моя кара [такое же будет наказание для тех, кто издевается над тобой, Мухаммад]!
33. Разве Тот, Кто наблюдает за каждым человеком и его поступками [равен бессильным идолам]?! Но они приравнивают [их] к Аллаху! Скажи [о Мухаммад]: «Назовите их [опишите – чтобы мы увидели, достойны они поклонения наряду с Аллахом или нет]! Неужели вы сообщите Ему [Всевышнему Аллаху] о существующем на земле что-то такое, что Ему неизвестно?! Или же это – просто слова [не имеющие никакого смысла]?» Неверующим были приукрашены их фантазии [и заблуждения], и [поскольку они отдали предпочтение наущениям шайтана, то в соответствии с требованиями испытания] они сбиты [Всевышним Аллахом] с [истинного] пути [и это Ислам]. И кого Аллах собьет [с верного пути], того никто не наставит.
34. Им – кара в земной жизни, но наказание в вечной жизни тяжелее [по силе и продолжительности]. И никто не защитит их от [наказания] Аллаха.
35. Рай, обещанный богобоязненным [выглядит так]: там внизу [под дворцами и деревьями] текут реки, пища там есть всегда [не бывает там голода и неурожая], и не исчезает тень [ни одно из райских благ не исчезнет]. Таков [похвальный] итог богобоязненных [кто защитил себя от неверия и грехов], а итогом для неверующих станет [бесконечный] Ад.
36. Те, кому Мы дали Книгу [ранее – Таурат и Инджиль], радуются тому, что ниспослано тебе [в Куръане]. Но среди союзников [врагов, объединившихся против тебя] есть те, кто отвергает часть этого [положений Куръана]. Скажи [о Мухаммад]: «Мне лишь приказано поклоняться Аллаху и не приравнивать к Нему никого. К Нему я призываю [людей], и к Нему – возвращение».
37. Так [как Мы ниспосылали другим пророкам книги на их языке], Мы ниспослали [тебе Куръан] сводом законов на арабском языке [источником предписаний и указаний, что дозволено, а что запрещено]. Если ты [о Мухаммад] станешь потакать их прихотям после того, как к тебе пришло [такое ценное] знание, то не будет тебе Аллах ни покровителем, ни защитником.
38. Мы и до тебя уже отправляли посланников. Мы давали им жен и потомство. Ни один посланник [по желанию своей общины] не мог явить знамение [чудо] без соизволения Аллаха. Для каждого времени свое предписание [установленное в предвечности и неизменное].
39. Аллах стирает [решения, касающиеся Его рабов, их удела, сроков жизни и грехов] и утверждает, что пожелает. У Него – основа [Хранимой] книги.
40. Мы покажем тебе [о Мухаммад] часть того, что Мы обещаем им [из наказания], или [до этого] упокоим тебя. На тебя возложена лишь передача [откровения]. А от Нас – [их] отчет.
41. Неужели они [язычники] не видят [отрицая Наши угрозы], как Мы постепенно уменьшаем [принадлежащую им] землю по краям [давая завоевать ее мусульманам]?! [Только] Аллах выносит решения [как пожелает], и никто не отменит Его решения. И Он скор в отчете.
42. Их [неверующие] предшественники [как и они] тоже строили коварные планы [против пророков и верующих], но все козни [под наблюдением] у Аллаха [и Он сполна воздаст за коварство]. Он знает все [полностью], что совершает каждый человек [будь то хорошие или дурные поступки]. Скоро [в момент смерти или в Судный день] неверующие узнают, кому достанется последняя обитель [бесценный Рай – им или верующим].
43. И неверующие говорят: «Ты не отправлен [в качестве пророка]». Ответь [им, о Мухаммад]: «В качестве свидетелей между мною и вами достаточно Аллаха и обладателей знания о Книге [о Таурате, Инджиле и Куръане]».
13. Әр-Рагъд (Күк күкрәү) сүрәсе - Мәдинә чоры, 43 аять.
Рәхимле һәм шәфкатьле Аллаһ исеме белән!
1. Әлиф ләәәм мииим ра. Болар – [сүрәдә булган хәбәрләр тиңсез] Китапның аятьләре. Сиңа Раббыңнан иңдерелгән бу нәрсә – [өстенә берни дә өстәргә кирәк булмаган җитәрлек] бер хак, ләкин кешеләрнең күбесе [аның Аллаһы Тәгалә тарафыннан җибәрелгәненә] ышанмыйлар [шуңа күрә: «Аны Мөхәммәд уйлап чыгарды», – диләр].
2. Аллаһ – сез күргән күкләрне терәксез итеп Яралтучы, шуннан соң [ниндидер бер урынга урнашудан пакь булган Затына килешкән рәвештә] Гарешкә истива кылды. Һәрбере – билгеләнгән вакытка кадәр йөзеп йөргән кояш белән айны да әмеренә буйсындыручы. Бөтен эшләр белән [иң кулай бер тәртиптә] Ул идарә итә. Ул [вәхи ителгән] аятьләрне дә [аерым-аерым бер шәкелдә бер-бер артлы иңдереп] тәфсир кыла. Бәлки, сез [яхшылап фикер йөртерсез, Аллаһның сезне терелтергә кодрәтле булганын аңларсыз, шул сәбәпле] Раббыгыз белән очрашуыгызга [шиксез] ышанырсыз.
3. Ул – [өстендә аяклар нык басып тора алсын һәм җан ияләре рәхәтләнеп йөри алсын дип] җирне [иңенә-буена] җәеп салды, анда какшамас таулар һәм [агым сулы] елгалар яралтты, җимешләрнең барысыннан да анда [әче-татлы, кара-ак, эре-вак] икешәр төрле яралтты. Ул төнне көнгә [берсен икенчесе урынына алмаштырып] төрә. Фикерли белгән кешеләр өчен монда, һичшиксез, билгеләр бар.
4. Җирдә [кайсы уңдырышлы, кайсы коры, кайсы иген игәргә, кайсы исә агач үстерергә яраклырак төрле-төрле сыйфатларга ия] бер-беренә күрше кишәрләр, йөзем бакчалары, [төрле] игеннәр, тамырлары уртак һәм аерым булган хөрмәлекләр дә бар, һәммәсе дә [табигатендә бернинди аерма булмаган] бер үк су белән сугарылалар. Әмма [һәрьяктан бердәй булсын өчен моның кадәр сәбәп була торып] Без [җимешләрнең] берләрен [шәкел, тәм, исләре белән] икенчеләреннән өстен кылабыз. Һичшиксез, акыл ияләре өчен монда [бар итүченең өстен көченә күрсәткән ачык] билгеләр бар.
5. [Расүлем!] Синең исең китсә, аларның [Аллаһы Тәгаләнең өстен кодрәтенә күрсәткән моның кадәр могҗизалар күрүләренә карамастан, терелтеләчәкләрен акылларына ала алмыйча һаман]: «Әллә без, [он кебек хәлгә әйләнгән] туфрак булгач, өр-яңа бер барлык булачакбызмы?» – [дигән] сүзләре искитәрлек. Алар Раббыларын инкяр итәләр. Алар – [Кыямәт көнендә] муеннарында богаулар булачак кемсәләр. Алар –Ут әһелләре. Алар анда мәңге калачаклар.
6. [Расүлем!] Алар [мыскыллы кыяфәт белән: «И, Аллаһ! Бу Коръән хак булса, безгә күктән таш яудыр!» кебек сүзләр әйтеп] хәерле булганнан [саулык һәм котылу теләгеннән] алда яман булганны синнән ашыктырып сорыйлар. Газап мисаллары алардан алда килгән иде бит инде. Һичшиксез, синең Раббың – золымнарына карамастан, кешеләргә карата бер мәгъфирәт иясе. Янә, һичшиксез, синең Раббыңның [кяферләргә карата] газабы бик каты.
7. Көферлек кылучылар [үҗәтлекләре сәбәпле]: «[Гайсә һәм Мусага [галәйһимәссәләм] бирелгән кебек] Раббыңнан аңа бер аять иңдерелсә [һәм шул аять безне иман итәргә мәҗбүр итсә] иде», – ди. [Әмма] Син – бер кисәтүче генә. Һәрбер өммәт өчен бер һидаятче бар [ул аларны хакка чакыра һәм заманына килешкән бер могҗиза белән өммәтен иманга өнди].
8. Аллаһ һәрбер хатынның [һәм ана хайванның йөкле булып] йөрткән нәрсәсе [ир җенесе яки хатын-кыз җенесе, тулы-кимчелекле, матурлык-ямьсезлек, буй-сын кебек сыйфатлардан] ни булачагын, карыннарның күпмегә кысылганын һәм күпмегә артканын белә. Аның хозурында һәрнәрсә үлчәүле.
9. [Ул] Яшерен булганны да, күренгәнне дә [бик яхшы] белүче, [Ул һәр зур булганны кечерәйткән бер] Олуглык иясе, [һәрнәрсәдән өстен чыккан һәм барлыкларының сыйфатларыннан югары булган бер] Бөеклек иясе.
10. Арагыздан сүзен яшергәнегез дә, аны ачыктан-ачык әйткәнегез дә, төнлә яшеренгәнегез дә, көндез юлда барганыгыз да – [Аллаһы Тәгаләнең гыйлемендә] бертигез.
11. [Нинди генә сәбәп булмасын, һәр очракта] Ул кешенең алдыннан һәм артыннан баручылар [фәрештәләр] бар, алар [аңа һөҗүм иткән зыян-зарардан] Аллаһның [саклау] әмере белән аны саклыйлар. Һичшиксез, алар [кешеләр] үз нәфесләрендә булганны алмаштырмый торып, Аллаһ кешеләрдә булганны алмаштырмый. Әмма Аллаһ бер кавемгә [газап] яманлык [килүен] теләсә, аны бернәрсә дә кире бора алмас. Алар [башларына газап килү тәкъдир ителгәннәр] өчен Аннан [Аллаһы Тәгаләдән] башка бер хөкемдар да юк.
12. Ул – [яшен сугу куркынычы белән] куркыту һәм [яңгыр көтү белән] өметләндерү өчен сезгә яшенне күрсәтүче һәм [яңгыр йөкләгән] авыр-авыр болытларны [юктан] барлыкка китерүче.
13. Аңардан курку сәбәпле, күк күкрәү [ишетүчеләр] һәм фәрештәләр Аны мактау белән бергә тәсбих итә. Аллаһ [Заты] хакында сүз көрәштергән чакларында, Ул, яшеннәр җибәреп, аларны теләгәннәренә тидерә. Ул бит – җәза бирүдә бик каты.
14. Хак булган дога Аңа гына. Аларның, Аны калдырып, дога [һәм гыйбадәт] кылган нәрсәләре исә аларга берни белән дә җавап бирмиләр. Алар, авызына алырга дип, ике кулын суга сузган, ләкин ул [су] аларга ирешмәгәне кебек. Кяферләрнең [потларына кылган] догасы [да, Ахирәт белән бәйле мәсьәләләрдә Аллаһка ялварулары да] адашудан башка берни түгел.
15. Күкләрдә һәм җирдә булганнар да, аларның күләгәләре дә, иртән һәм кичен, теләсә-теләмәсә дә, Аллаһка сәҗдә кыла. [Фәрештәләр һәм кешеләр белән җеннәрнең мөэминнәре тарлыкта да, рәхәтлектә дә; кяферләр белән монафикълар исә кыенлык һәм бик авыр чакта бу сәҗдәне кыла].
16. Әйт [Расүлем! Ул Мәккә мөшрикләренә]: «Күкләрнең һәм җирнең Раббысы кем?» Әйт [Расүлем! Һәркем белгән җавапны янә белдерер өчен]: «Аллаһ!» [Расүлем! Акыл күрсәткән юлдан ераклашканнарын таныту өчен аларга] Әйт: «Әллә сез [күкләрнең һәм җирнең Раббысы Аллаһы Тәгалә булганын белә торып] Аны калдырып, үзләренә бернинди файдага да, зарарга да ия булмаган [илаһларны] дуслар итеп алдыгызмы?» Әйт: «Сукыр [мөшрик] белән [илаһның бер булу хакыйкатен] күргән [мөэмин] бертигезме? Яки [адашу һәм көферлектән килгән] караңгылыклар белән [иманга һәм тәүхидкә таянган] яктылык бертигезме? Әллә алар Аллаһка тиңдәш уйлап табып кушалармы, алар Аның яралтканы кебек яралтканнар да, шул сәбәпле [Аллаһы Тәгаләнең һәм аларның] яралткан нәрсәләре аларга бертигез кебек тоеламы?» Әйт: «Аллаһ – һәрнәрсәнең яралтучысы. Ул –Бердәнбер, Тыңлаусызларны юк итүче.
17. Ул [Аллаһы Тәгалә] күктән су иңдерә, шул сәбәпле үзәнлекләр сыйдырган кадәр [сулар белән] тулалар. Сил өскә чыккан күбекне [чүпләре белән өскә] күтәрә. Бер бизәнү әйбере яки [савыт-саба, корал-ярак кебек] файдалы бернәрсә [ясау] теләге белән ут эчендә тоткан [һәм эретеп куллану хәленә җиткергән алтын, көмеш, тимер һәм кургаш кебек] нәрсәләрдән дә шуңа охшаш күбек чыга. Аллаһ хак белән ялганга шулай мисал китерә. Күбеккә килгәндә исә, ул таралып китәр, кешеләргә файда китергән нәрсә исә җирдә калыр. Аллаһ шундый [тиңсез] мисаллар бәян итә.
18. Иң яхшы нәрсә [җәннәт] – Раббыларына җавап биргән кешеләр өчен. Аңа җавап бирмәгән кешеләр исә җирдә булганнарның һәммәсе һәм тагын шуның кадәресе үк аларныкы булса, аны фидия итеп бирерләр иде. Аларның хисаплары – начар. Сыеначак урыннары да – җәһәннәм. Ул исә нинди яман урын!
19. Раббыңнан сиңа иңдерелгәннең хак икәнлеген белгән кеше сукыр кеше кебек буламыни? [Моның кадәр бәян ителгән мисаллардан соң, начар гадәтләргә иярүдән һәм шик-шөбһәләргә бирелүдән ерак калган саф] Акыл ияләре генә үгет ала.
20. Ул кешеләр Аллаһ белән [Аның раббылыгын тану һәм әмерләренә буйсыну мәсьәләсендәге] килешүне үтиләр, сүзне бозмыйлар.
21. Һәм шундый кешеләр ки, алар [туганлык җепләрен ныгыту, сәлам тарату, хаста-авыруларның хәлләрен белү, җеназаларга катнашу һәм кол хакын үтәү кебек] Аллаһ ирешергә әмер иткән нәрсәләргә ирешәләр, Раббыларыннан куркалар һәм начар хисаптан хәвефләнәләр.
22. Янә ул кешеләр ки, алар Раббыларының Затына [һәм ризалыгына] омтылып, [бәла-казаларга] сабыр итәләр, намазны укыйлар, Без ризыкландырган нәрсәләрдән [бер өлешен садака итеп] яшерен һәм [зәкят итеп] ачыктан-ачык сарыф итәләр, [үзләре кылган] начар нәрсәне игелек [гамәлләре] белән кайтаралар. Алар өчен – [дөнья йортыннан соң] Ахирәт йорты.
23. Гаден җәннәтләре – алар анда ата-аналарыннан, хәләл җефетләреннән һәм нәселләреннән [иман китергән, намаз, ураза, хаҗ, зәкят кебек] изге [гамәлләр кылган] кешеләр белән бергә керәчәкләр. Фәрештәләр дә һәр ишектән яннарына керәчәкләр [һәм болай дип аларны сөендерәчәкләр].
24. «[Исламча яшәп] Сабыр иткәнегез өчен сәлам сезгә! Йортның ахыры [булган җәннәт] нинди күркәм!»
25. Әмма Аллаһ белән килешүне үтәргә вәгъдә иткәннән соң бозган, Аллаһ ирешергә әмер иткән нәрсәләрне [җиренә җиткермичә] өзгән һәм [инкяр вә золым кылып, фетнә ясап] җирдә бозыклык чыгарган кешеләргә – ләгънәт. Һәм аларга – бик яман йорт [булган җәһәннәм әзерләнгән].
26. Аллаһ ризыкны Үзе теләгән кешеләргә киңәйтә һәм тарайта. Алар исә дөнья тормышына шатланалар, әмма Ахирәткә караганда дөнья тормышы – вакытлыча файдалану урыны гына.
27. [Габдуллаһ ибне Әбү Үмәййә һәм аның иптәшләре кебек] Кяфер кешеләр әйтә: «[Күк кисәк-кисәк булып өстебезгә төшерелеп яки бабабыз Кусай терелтелеп] Аңа Раббысыннан бер аять иңдерелсә иде!» [Расүлем!] Әйт: «Һичшиксез, Аллаһ [сынау хикмәте белән] Үзе теләгән кешене адаштыра, [күргән дәлилләрне уйлап] Үзенә юнәлүчене һидаять итә [туры юлны күрсәтә].
28. Алар – иман китергән һәм күңелләре Аллаһны зикер итү белән [бөтен буталчыклардан, шик-шөбһәләрдән котылып] тынычланган кешеләр. Күңелләр Аллаһны зикер итү белән тынычланмыймы?»
29. Иман китергән һәм изге гамәлләр кылган кешеләргә – сөенеч һәм күркәм кайту урыны.
30. [Расүлем! Сине дә шулай ук үзеңнән алда ничәмә-ничә өммәтләр килеп киткән бер өммәткә, Без сиңа вәхи иткән нәрсәне аларга укуың өчен, [пәйгамбәр итеп] җибәрдек. Әмма алар [Коръәнне иңдергән] Рахманны инкяр итәләр. Әйт: «Ул [сез инкяр иткән Рахман Тәгалә] – минем Раббым! Аннан башка илаһ юк! Мин Аңа таянам, минем кайтуым да – Аңа!»
31. [Расүлем! Сиңа: «Әгәр иман итүебезне теләсәң, укыган Коръәнең белән Мәккәдән тауларны ал, без шул мәйданнарда бакчалар корыйк, җилне дә безгә буйсындыр, аңа атланып, Шамга барып сәүдә итеп кайтыйк, үлгән аталарыбызны терелт», – дип әйтүче мөшрикләргә әйт:] «Әгәр Коръән белән таулар күчерелсә, яки җир аның белән ярылса, яки аның [укылуы] белән үлеләр сөйләштерелсә [ул Китап, барыбер, бу Коръән булыр иде]. Әмма әмер – тулысынча Аллаһтан гына. Әллә иман китергәннәр Аллаһның, [бернинди могҗиза күрсәтмичә дә] теләсә, барча кешеләрне дә һидаятькә күндерә алуын һаман аңламадылармы? Кяфер булучыларга Аллаһның вәгъдәсе килгәнчегә кадәр, кылган [начар] нәрсәләре аркасында башларына зур бәлаләр килеп торачак яки йортларына якын урнашачак. Һичшиксез, Аллаһ [биргән] вәгъдәсен бозмый.
32. Синнән алда килгән расүлләр дә мыскыл ителде [алар күрсәткән могҗизалар игътибарга алынмыйча, яңалары сорала килде]. Мин ул кяфер кешеләргә берникадәр кичектерү бирдем, шуннан аларны [каты газабым белән] тоттым. Минем газабым нинди [куркыныч]!
33. Һәрбер җанның ирешкән [яхшы-начар] нәрсәсен күзәтеп торучы [Аллаһы Тәгалә кебек бер Зат гаҗиз потларга тиң була аламы]?! Алар бит Аллаһка тиңдәшләр уйлап табып куштылар. [Расүлем!] Әйт: «Аларны [исемнәре белән] атагыз! Әллә сез җирдә Ул белмәгән нәрсәләрне Аңа хәбәр итәрсезме?! [Итә алмассыз, чөнки Ул – һәрнәрсәне Белүче]. Яки [тыштан гына сүз булып] күренә торган [ләкин бер мәгънә дә белдермәгән] бер сүз белән [аларга «тиңдәшлек» исеме бирәсезме]?» Кяфер булган кешеләргә [Ислам диненә каршы корган] тозаклары бизәп күрсәтелгән һәм алар [шайтанга иярүне сайлаганнары өчен Аллаһы Тәгалә тарафыннан хак] юлдан тайпылдырылганнар. Кемне Аллаһ юлдан яздырса, аңа бернинди һидаять итүче дә юк.
34. Аларга – якын тормышта [үтерелү һәм әсир ителү кебек] газап. Ахирәт газабы исә тагын да катырак. Аларны Аллаһтан һичбер коткаручы юк.
35. Тәкъвалык ияләренә вәгъдә ителгән җәннәтнең сыйфаты [шул] ки, [сарайлары һәм агачлары] асларыннан елгалар агып тора, ризыгы бетми, күләгәсе дә. [Анда бернинди нигъмәт тә бетмәячәк]. Тәкъвалык ияләренең ахыры шундый. Кяферләрнең ахыры – [мәңгелек] Ут.
36. Китап [Тәүрат һәм Инҗил] бирелгәннәр сиңа иңдерелгәнгә [Коръәнгә] сөенәләр. Фиркалардан исә аның [хөкемнәреннән] бер өлешен инкяр иткән кешеләр бар. Әйт: «Миңа Аллаһка гына гыйбадәт кылырга һәм Аңа бернәрсәне дә ширек кушмаска әмер ителде. Аңа гына дәгъват итәмен, кайтуым да Аңа гына [булачак]».
37. [Расүлем! Бүтән пәйгамбәрләргә үз телләрендә китап иңдергәнебез шикелле, сиңа да] Шулай аны гарәп телендә бер хөкем буларак иңдердек. Әгәр сиңа килгән [шулкадәр] гыйлемнән соң аларның [мәгънәсез карашларына һәм] теләкләренә иярсәң, Аллаһтан [башыңа төшәчәк бәлаләргә каршы] сиңа бер дус та, ярдәмче дә булмаячак.
38. [Расүлем!] Синнән алда да Без расүлләр җибәргән идек, аларга да хатыннар һәм балалар биргән идек. Аллаһның рөхсәте булмыйча, бер генә пәйгамбәр дә берәр могҗиза китермәде. Һәр чор өчен [колларга билгеләнгән] бер язу бар.
39. Аллаһ [коллары хакында язган хөкемнәрдән, ризыклардан, әҗәлләрдән һәм гөнаһлардан] теләгәнен сөртә, [теләгәнен] нык итә. Китапның асылы исә [Ләүхелмәхфүз] – Аның хозурында.
40. [Расүлем!] Без сиңа аларга вәгъдә иткән нәрсәләребезнең бер өлешен күрсәтсәк яки [моннан алда] сине вафат иттерсәк, [берни үзгәрмәс, син аларның каршы килүләренә карамастан, үзеңә йөкләнгәнне дәвам ит, чөнки] синең өстә [аларны туры юлга күндерү түгел, ә вәхине] ирештерү генә. [Аларга] Хисап исә – Бездән.
41. Алар [мөшрикләр, кисәтүләребезнең чынга ашуын инкяр иткән чакта] Безнең [алар ия булган] җирләрне кырыйларыннан [мөселманнарга җиңү насыйп итеп, Ислам җирләренә куша бару белән] киметә барганыбызны күрмиләрме әллә? Хөкем бирүче Аллаһ кына [Ул сиңа ияргәннәргә – куәт, дошманнарыңа исә хурлык хөкеме бирде], Аның хөкемен туктата алучы һич юк. Ул хисапны бик тиз тота.
42. Алардан алдагы [кяфер] кешеләр дә [пәйгамбәрләренә һәм мөэминнәргә карата болар кебек] хәйлә корган иде. Әмма хәйләләрнең барчасы – Аллаһта [хәйлә кылучыларның бөтен кылганнары Аллаһы Тәгаләгә мәгълүм]. Ул һәркемнең [хәердән һәм начарлыктан] ни кылганын белә. Кяферләр [хәзер белмәсәләр дә, Соңгы] йортның кемгә булачагын беләчәкләр.
43. Кяфер булучылар: «Син [пәйгамбәр буларак] җибәрелгән бер кеше түгелсең», – диләр. [Расүлем!] Әйт: «Минем белән сезнең арагызда шаһит буларак Аллаһ җитә, һәм [Тәүрат, Инҗил, Коръән кебек] китапларның гыйлеме булган [һәм алардан чын мәгънәсендә хәбәрдар булган галим] кешеләр дә».
Подробнее: https://milliard.tatar/news/tatarca-koran-tafsire-perevod-sury-rad-ar-ragd-kuk-kukrau-surase-43-ayata-9353