Иммунитет ныҡлығы нимәгә бәйләнгән
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәренән күренеүенсә, кешенең сәләмәтлеге 50 процентҡа йәшәү рәүеше, 30 процентҡа тирә-яҡ мөхит, 15 процентҡа генетика һәм ни бары биш процентҡа медицина менән бәйле
Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығы 23 февралдән 1 мартҡа тиклем осорҙо Иммунитетты һаҡлау һәм нығытыу аҙнаһы тип иғлан итте. Төп маҡсат – халыҡҡа иммунитетты һаҡлауҙың мөһимлеге һәм сирҙәрҙе иҫкәртеүҙә вакцинацияның әһәмиәте тураһында мәғлүмәт биреү.
Иммун системаһының тәғәйенләнеше – организмды зарарлы микроорганизмдар һәм вирустар тәьҫиренән һаҡлау, шулай уҡ организмдың контролдән сыҡҡан күҙәнәктәренән ҡурсалау. Вакцинация – кешенең ҡуҙғытҡыстар менән бәйләнешкә ингәнгә ҡәҙәр сирҙәрҙән ябай, хәүефһеҙ һәм йоғонтоло һаҡланыу ысулы.
Иммунитетҡа нимә насар йоғонто яһай?
- Дөрөҫ булмаған йәшәү рәүеше ( насар ғәҙәттәр, аҙ хәрәкәтләнеү һ.б.)
- Стрестар, насар йоҡлау.
- Тирә-яҡ мөхит.
- Дөрөҫ туҡланмау.
Иммунитетты нығытыу беҙҙең нимә ашауыбыҙ менән туранан-тура бәйләнгән. Аҡһымлы аҙыҡ иммунитеттың антиесемдәрен барлыҡҡа килтереүсе тейешле аминокислоталар менән организмды туйындыра. Майҙар иммун күҙәнәктәре төҙөлөшө өсөн кәрәк, углеводтар иммун системаһы өсөн энергия бирә.
Рациональ туҡланыу – енес, йәш, хеҙмәт үҙенсәлектәрен һәм башҡа факторҙарҙы иҫәпкә алып, сәләмәт кешеләрҙең физиологик тулы ҡиммәтле туҡланыуы тигән һүҙ. Ул үҫеүсе организмдың гармониялы үҫеше өсөн кәрәк булыуҙан тыш, эшкә һәләтлекте, яҡшы кәйефте һәм күңел күтәренкелеген һаҡлау өсөн дә мөһим. Рациональ туҡланыу шәхси өҫтөн күреүҙәрҙән (ниндәй аҙыҡтарҙы һәм блюдоларҙы мин яратам), ғаилә (әсәйем йәки өләсәйем әҙерләргә яратҡан аҙыҡтарҙы ғына үҙ күрәм), милли һәм йәшәгән биләмәгә хас ғәҙәттәрҙән, традицияларҙан барлыҡҡа килә. Икенсе һүҙҙәр менән әйткәндә, аҙыҡтың файҙалы йәки зыянлы булыуын ғына иҫәпкә алыуҙан тыш, ниндәй тәбиғәт шарттарында йәшәүебеҙҙән, ниндәй традицияларҙы дауам итеүебеҙҙән, бала саҡтан ниндәй аҙыҡ-түлеккә күнегеүебеҙҙән һәм хатта нимә ашарға теләүебеҙҙән сығып, туҡланыу рационын төҙөргә тейешбеҙ.
Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы мәғлүмәттәренән күренеүенсә, кешенең сәләмәтлеге 50 процентҡа йәшәү рәүеше, 30 процентҡа тирә-яҡ мөхит, 15 процентҡа генетика һәм ни бары биш процентҡа медицина менән бәйле. Физик әүҙемлектең мөһимлеге тураһында артыҡ һөйләп тороуҙың кәрәге лә юҡ һымаҡ. Ниндәй генә файҙалы аҙыҡтар ҡулланыуыбыҙға ҡарамаҫтан, ул сәләмәт йәшәү рәүешен һаҡлауҙа ҙур әһәмиәткә эйә. Рациональ туҡланыуҙың төп өс “алтын” ҡағиҙәһе бар: сама белеү, тигеҙлек һаҡлау һәм төрләндереү. Тағы ла шуны онотмағыҙ: рациональ туҡланыу ике төп законға нигеҙләнә, уларҙы боҙоу сәләмәтлек өсөн хәүефле. Беренсеһе – барлыҡҡа килгән һәм файҙаланылыусы энергияның тигеҙлеге. Кеше аҙыҡ менән күпме энергия ала, шул уҡ күләмдә уны тотонорға тейеш. Физик көсөргәнеш, эш һәм хәрәкәт булыуы мөһим. Икенсенән, рациондың химик составы организмдың аҙыҡ матдәләренә булған физиологик талаптарына яраҡлы булырға, йәғни туҡланыу төрләндерелергә һәм аҡһым, майҙар, углеводтар, витаминдар, минераль матдәләр һәм һыуға ихтыяжды тәьмин итергә тейеш. Был матдәләрҙең күпселеге һаулыҡ өсөн алыштырғыһыҙ, сөнки улар организмда барлыҡҡа килмәй, ә аҙыҡ менән генә инә. Милләт сәләмәтлеге – беҙҙең дөйөм яуаплығыбыҙ. Яңы һынауҙар тармаҡты һанлаштырыуҙа катализатор ролен үтәп, эштең яңы технологик тәртибен формалаштырҙы, тәүәкәллек, эксперименттар нормаға әүерелде. Йоғошло ауырыуҙар әле бында, әле тегендә баш ҡалҡытып, хәүефләндереп торған мәлдә халыҡ араһында киң аңлатыу эштәрен алып барыу, үҙебеҙҙе һәм ғаиләбеҙҙе һаҡлау, прививкаларҙың әһәмиәте менән даими таныштырыу, иммунитетты һаҡлауҙың һәм сирҙәрҙе иҫкәртеүҙә вакцинацияның мөһимлеге тураһында мәғлүмәт биреү беҙҙе күп күңелһеҙ хәлдәрҙән аралаясаҡ.
Айрат Нурмөхәмәтов фотоһы.