Dunyo xavotirda: kechagina hazildek tuyulgan Arktika inqirozi bugun global xavfsizlikka real tahdidga aylandi. Donald Tramp dunyo xaritasini o‘zicha qayta chizishga urinayotgan bir paytda, Kanada Bosh vaziri Mark Karni Vashington uchun «sovuq dush» bo‘lgan keskin bayonot bilan chiqdi.
Trampning Arktikaga «ishtahasi»
Hammasi Oq uy ma’muriyati Grenlandiyani sotib olish yoki u yerda «maxsus nazorat» o‘rnatish masalasini yana ko‘targanidan boshlandi. Trampning fikricha, orol AQSh uchun Arktikada Rossiya va Xitoy ekspansiyasini jilovlashda hayotiy zarurdir. Ammo bu safar ritorika diplomatik taklifdan ultimatumlarga o‘tdi.
Tramp ochiqchasiga aytdi: mintaqa xavfsizligi — birinchi raqamli ustuvor vazifa va NATO Grenlandiyaning AQSh qanoti ostiga o‘tishiga «ko‘maklashishi» shart.
Ottavadan javob: «Bu sizning vakolatingizda emas»
O‘sha paytda Pekinda tashrif bilan bo‘lib turgan Kanada Bosh vaziri Mark Karni gapni aylantirib o‘tirmadi. Uning javobi xuddi chaqmoqdek yangradi:
«Grenlandiya taqdiri — bu Daniya Qirolligining suvereniteti va orol aholisining irodasi bilan bog‘liq masala. Bunday masalalarni hal qilish AQSh prezidentining vakolatiga kirmaydi».
Karni Oq uyga NATO Nizomining 5-moddasi (jamoaviy mudofaa) borligini eslatib qo‘ydi. Ma’no oddiy: agar AQSh Daniya (alyans bo‘yicha ittifoqchi) hududini kuch bilan yoki iqtisodiy bosim orqali tortib olishga urinsa, Kanada va boshqa davlatlar daniyaliklarni himoya qilishga majbur bo‘ladi.
Nima uchun bu aynan hozir muhim?
NATOdagi bo‘linish: Uzoq vaqt ichida birinchi marta alyansning asosiy o‘yinchilari — Kanada va Daniya — AQSh rejalariga ochiqdan-ochiq qarshi chiqib, munosabatlarni uzish bilan tahdid qilmoqda.
Xitoy omili: Karnining bu bayonotni Pekinda, Si Szinpin bilan uchrashuvdan so‘ng bergani ko‘p narsani anglatadi. Ko‘rinishidan, Kanada Arktikani himoya qilish masalasida yangi ittifoqchilar qidirishga tayyor.
Daniyaning reaksiyasi: Kopengagenda AQShning pozitsiyasini «absurd» deb atashdi. Grenlandiyaning mahalliy hukumati esa aniq javob berdi: «Biz biznes uchun ochiqmiz, lekin sotilmaymiz».
Keyin nima bo‘ladi?
Dunyo tahlilchilari Trampni osongina ortga chekinmasligini taxmin qilishmoqda. Uning uchun Grenlandiya shunchaki muz bo‘lagi emas, balki XXI asrning strategik aktividir. Biroq Kanadaning keskin rad javobi shuni ko‘rsatadiki, AQShning qo‘shnilari endi «kovboycha diplomatiya»ni shunchaki kuzatib turmoqchi emas.
Sizningcha, Tramp o‘z deganiga erisha oladimi yoki Grenlandiya Daniya tarkibida qoladimi? O‘z fikringizni izohlarda qoldiring!