Ул урындар әле лә фильм рухын һаҡлай...
Данлыҡлы “Вечный зов” фильмы Башҡортостанға айырым статус бүләк итте: был урындар Себер төпкөлөнөң символына әүерелде, ә ауылдар, йылғалар һәм ҡаялар буйлап маршрут әле лә эпопеяның һөйөүселәрен йәлеп итә. Кадрҙар Башҡортостандың иҫ киткес гүзәл тәбиғәт мөйөштәрендә төшөрөлгән. Кривое күлендә Кафтановтың утары урынлашҡан, ошонда уҡ Федор Савельевтың йылға аша сығыуы сәхнәһе төшөрөлгән. Ҙур Таштүбә тауы Петропавловский часовняһы менән кадрҙа киңлек символы булып күренә, ә Сабаҡай ҡаяһы...
«Вечный зов» 1976 йылда экрандарға сыға һәм шунда уҡ халыҡ эпопеяһына әйләнә. Савельевтар ғаиләһенең һәм уйлап сығарылған Михайловка ауылы халҡының тарихын ҡайҙа төшөргәндәре тураһында һөйләйбеҙ бөгөн.
“Вечный зов” – Анатолий Ивановтың шул уҡ исемле романы буйынса төшөрөлгән ике миҙгелле эпик совет телесериалы. Ул ҡарлы Себерҙә ятҡан бәләкәй ауылда Савельевтар ғаиләһенең бер нисә быуынының ауыр тормошо тураһында һөйләй. Ваҡиғалар 1906 йылдан 1960 йылға тиклемге осорҙо үҙ эсенә ала: рус-япон һуғышынан һуң Савельевтарҙың имгәнгән нәҫеле ауылына ҡайтыуынан алып, өлкән улы Антондың ҡалаға китеп, социал-демократик партия ағзаһына әүерелгәненә тиклем. Кесе туғандары Федор һәм Иван хәлле Михаил Кафтановта эшләй.
Савельевтар һәм уларҙың уйлап сығарылған Михайловка ауылы ышаныслы декорациялар талап итә: ҡарлы ауылдар, тауҙар һәм йылғалар роман биттәренән төшкәндәй булырға тейеш. Быларҙың барыһын да «Мосфильм»дың төшөрөү төркөмө Себерҙә түгел, ә Уралда, Башҡортостанда таба.
Төп урындар тураһында ентекләберәк һөйләп үтәйек. Тәү ҡарашҡа Себер ауылын Уралда төшөрөү сәйер тойола. Әммә ғәжәп түгел: Башҡортостан Мәскәүгә яҡыныраҡ, тәбиғәте оҡшаш, төшөрөү ҙә арзаныраҡ.
Алабуға ауылы
Башҡортостандың Дыуан районындағы юҡҡа сыҡҡан ауыл ул. Бында сериалдың тәүге кадрҙары төшөрөлгән: ауыл тирәһе, фильмда Громотуха исеме аҫтында күрһәтелгән ҡая һәм Йүрүҙән йылғаһы. Бөгөн Алабуға ташландыҡ хәлдә, әммә тирә-яҡ ландшафт үҙгәрешһеҙ ҡалған: шул уҡ урмандар, йылға һәм ҡаялар, уларҙы тамашасылар экрандан яҡшы хәтерләй. Был урындарҙа йөрөп, эпопеяның тәүге ваҡиғаларының бында нисек барыуын күҙ алдына килтереү бик еңел.
Таштүбә ауылы
XVIII быуатта бында сауҙагәр Масленниковтың йорто төҙөлгән, ә 1970 йылдарҙа ул сериалдағы ауылдың бай хужаһы Михаил Кафтановтың йорто була. Йорт үҙе һаҡланмаған, иҫке кибет кенә ҡалған, әммә урындың рухы элеккесә йәнле: киң урамдар һәм иҫке ҡоролмалар тарихи кино төшөрөү тураһында иҫкәртә һәм фильм ваҡиғаларының нисек барыуын күҙ алдына килтерергә ярҙам итә.
Ярославка ауылы
Ярославкалағы өсөнсө бригаданың үҙәк бинаһы ауыл советы ролен үтәй. Бында Кафтанов бандаһы идаралығын тар-мар итеү күренешен төшөрәләр. Шул уҡ ауылда, урындағы мунсала, картинаға ҡәҙимге ауыл тормошо мөхитен сағылдырған халыҡ йолаһы төшөрөлгән. Бөгөн дә был урындар “Вечный зов" рухын һаҡлай.
Дыуан ауылы
Тап Дыуандан тәүге сериялар өсөн Орлов һәм башҡорт аттары килтерелгән. Тирә-яҡ Ҡалмаш һәм Потаповка ауылдарында "Михайловка урамдары" булдырылған, бының өсөн кино төшөрөү ваҡытында бөтә электр бағаналарын алып ташлайҙар. Бөгөн был урындар элеккесә сериалдың ауыл атмосфераһын һаҡлай һәм сериал геройҙарының улар буйлап йүгереүен күҙ алдына килтереү еңел.
Тәбиғи локациялар
Был кадрҙар Башҡортостандың иҫ киткес гүзәл тәбиғәт мөйөштәрендә төшөрөлгән. Кривое күлендә Кафтановтың утары урынлашҡан, ошонда уҡ Федор Савельевтың йылға аша сығыуы сәхнәһе төшөрөлгән. Ҙур Таштүбә тауы Петропавловский часовняһы менән кадрҙа киңлек символы булып күренә, ә Сабаҡай ҡаяһы Антон Савельев йәшеренгән Звенигораға әйләнә. Ҡайһы бер ауылдар бөгөн юҡ, әммә тап сериал арҡаһында уларҙың образдары кинопленкала һәм тамашасылар хәтерендә һаҡланған.
“Вечный зов” фильмы Башҡортостанға айырым статус бүләк итте: был урындағы пейзаждар Себер төпкөлөнөң символына әүерелде, ә ауылдар, йылғалар һәм ҡаялар буйлап маршрут әле лә эпопеяның һөйөүселәрен йәлеп итә.
Фильмды төшөрөү ун йыл дауам итә — 1973 йылдан 1983 йылға тиклем. Был ваҡыт эсендә майҙансыҡта бик күп ваҡиғалар була, улар тураһында бөтә тамашасылар ҙа белмәй. Бына ҡайһы берҙәре:
- Антон Савельев ролен уйнаған Валерий Хлевинский кино төшөрөү ваҡытында саҡ һәләк булмай ҡала: йылға яры янында автобуста йоҡлап китеп, ул һыуға ҡолап барған автобуста уяна һәм мөғжизә менән иҫән ҡала.
- Кулак Кафтанов ролен башҡарған Ефим Копелян кино төшөрөү ваҡытында уҡ вафат була. "Вечный зов"тағы роле уның өсөн һуңғыһы була. Бер ваҡыт ул кадрҙа ҡул сәғәтен сисергә онота, шуның арҡаһында сәхнәне яңынан төшөрөргә тура килә, ә актер ғауға ҡуптара.
- Хыянатсы Полипов ролен уйнаған Юрий Смирнов ролде шул тиклем ышандырырлыҡ итеп башҡара, хатта сериал сыҡҡандан һуң уға тик кире персонаждарҙы ғына уйнарға тәҡдим итәләр. Ул – төп составтан Дәүләт премияһын алмаған берҙән-бер кеше.
- Роман авторы Анатолий Иванов, ғәмәлдә, төшөрөү төркөмө ағзаһы була: режиссерҙар, әгәр персонаждарҙың һүҙҙәрен "йәнһеҙ" тип иҫәпләһә, йыш ҡына уға шылтыратып, диалогтарҙы ашығыс рәүештә яңынан яҙыуын үтенә.
- Фильм төшөрөлгәндән һуң Сталин репрессиялары менән бәйле ҡайһы бер күренештәр ил етәкселегенең ризаһыҙлығын тыуҙыра. Фильмдың авторҙарын Дәүләт именлеге комитетына саҡыралар һәм бәхәсле эпизодтарҙы ҡырҡыуҙы талап итәләр. 1990 йылдарҙа фильмды реставрациялағанда күренештәр кире ҡайтарыла, ә сериалар һаны 27-гә тиклем етә.
- Кафтановтың Федор Савельевҡа эттәрҙе һөсләтеү эпизоды каскадерҙарһыҙ үтә. Эттәрҙе ысынлап та актерға һөсләтәләр, әммә бынан алда уға ҡалын тун кейҙерәләр.
Фото: kulturologia.ru
