Юлдарымда – ҡурай моңдары

Быуаттарҙан-быуаттарға Ҡурай моңо тынмаған. Тарихтың ауаздарынан “Урал” көйө уйналған. “Башҡорт”, “ҡурай” – был ике һүҙ Бер туғандай яңғырай. Йәшәһә минең милләтем, Уйналыр һәр саҡ ҡурай! Д. Заһитов. Тыуған еребеҙ таланттарға, йомарт, изге күңелле кешеләргә бай. Улар – беҙҙең арала. Тормошто ярата белгән, үҙ эштәрен дәртләнеп, талпынып эшләгән шәхестәр. Улар бар күңелен халыҡҡа, сәнғәткә хеҙмәт итеүгә йүнәлтә. Үҙен уратып алған кешеләрҙе лә алсаҡ йөҙө, асыҡ күңеле менән яҡтылыҡҡа әйҙәй, тирә-яҡҡа нур һәм моң өләшә. Бөгөнгө әңгәмәбеҙ тап шундай сифаттарға эйә булған шәхес – Стәрлетамаҡ дәүләт театр-концерт берләшмәһенең оҫта ҡурайсыһы, Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Азамат Әсәйенов менән. Ошо арала Азамат Ишкилде улы үҙенең күркәм 50 йәшлек юбилейын билдәләне. – Азамат Ишкилде улы, үҙегеҙ тураһында һөйләп китһәгеҙ ине. – Башҡортостаныбыҙҙың иң матур райондарының береһе – Ишмулла, Айытҡоловтар тыуып үҫкән ерҙә, Йылайыр районының Матрай ауылында донъяға килгәнмен. Бәхетле бала сағым тыуған ауылымда үтте. Атайым Ишкилде Абдулла улы – комбайнсы, тракторсы, токарь булып, әсәйем Рауза Сибәғәт ҡыҙы балалар баҡсаһында эшләп, оло хөрмәт ҡаҙанған ауыл кешеләре. Улар беҙҙе, өс баланы – ағайым Азатты, мине һәм һеңлем Гөлсинәне – бәләкәйҙән үк дуҫ, ғәҙел, тырыш, ихтирамлы һәм иғтибарлы булырға өйрәтте. Ғаиләбеҙҙә алған тормош һабаҡтары әле булһа ғүмер юлымда алға этәргән көс, маяҡ булып тора. Туғандарымдың ҡаҡшамаҫ терәк көсөн, атайымдың аҡыллы кәңәштәрен, әсәйемдең доға-теләктәрен тойоп йәшәйем һәм бының өсөн ихлас күңелдән рәхмәтлемен. – Тәү тапҡыр ғәжәйеп музыка ҡоралы – ҡурай менән нисек таныштығыҙ? – 4-се класта дуҫтарым менән ҡурай түңәрәгенә йөрөй башланыҡ. Талантлы ҡурайсы, Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Нурғәле Мирғәле улы Кейекбирҙин – остазым. Уның фәһемле дәрестәре аша ҡурай серҙәренә өйрәнеп, башҡорт халҡының йырҙарына, көйҙәренә ғашиҡ булып, сәнғәт донъяһына ылыҡтым. Илһам сығанағын тыуған еремдә туплап, 8-се кластан һуң баш ҡалабыҙ Өфөгә сәнғәт училищеһына уҡырға юлландым. Унда уҡытыусым – Башҡортостандың халыҡ артисы Ришат Рәхимов мәҙәниәт һәм сәнғәт өлкәһенә сәйәхәтемдә ҙур булышлыҡ итте. – Шул осорҙа әрмелә лә хеҙмәт итеп ҡайтҡанһығыҙ. – Эйе, 4-се курста Тыуған ил алдындағы бурысымды үтәргә, әрмегә саҡырылдым. Владивосток ҡалаһына диңгеҙ пехотаһына эләктем. Бер йыл хеҙмәт иткәндән һуң, Кавказда һуғыш башланғас, Рәсәйҙең икенсе осона, беренсе Чечен компанияһына эләктем. Хеҙмәтем 1995 йылда тамамланды. – Ҡайҙа йөрөһәгеҙ ҙә, үҙегеҙҙе ысын кеше, ҡыйыу ир уҙаманы итеп танытҡанһығыҙ, Азамат Ишкилде улы. Ул осорҙа күрһәткән батырлығығыҙ өсөн Суворов миҙалы менән бүләкләнгәнһегеҙ. Сәнғәткә һөйөүөгеҙ сит тарафтарҙа артҡандан-артҡандыр инде... – Әлбиттә, йыр-моңға ғашиҡ кешене сәнғәттән айырыу мөмкин түгелдер. Әрменән һуң, 1996 йылда, Өфө дәүләт сәнғәт институтына уҡырға индем. 1999 йылда ситтән тороп уҡыу бүлегенә күсеп, ижад юлымды Стәрлетамаҡ ҡалаһында башлап ебәрҙем. Хәҙер инде 25 йылдан ашыу йыр-моң донъяһына тоғро ҡалып, Стәрлетамаҡ дәүләт театр-концерт берләшмәһендә эшемде дауам итәм. – Тормошта төрлө һынауҙар була. Шул ваҡытта эргәңдә таяныс булырлыҡ кешең, яратҡан йәрең булыуы мөһим. Ғаиләгеҙ тураһында һөйләп китһәгеҙ ине. – Студент йылдарында һөйгәнемде, буласаҡ ҡатынымды осраттым. 2000 йылда никах уҡытып, туй үткәреп, өс ҡыҙға ғүмер биреп, гөрләтеп йәшәйбеҙ. Һөйөклө ҡатыным Эльвира Рәүеф ҡыҙы – юғары категориялы уҡытыусы, башҡорт телен алып бара. Оло ҡыҙыбыҙ Айгизә юғары уҡыу йортон ҡыҙыл дипломға тамамлап, IT белгесе булып эшләй, уртансыбыҙ Илзидә Өфө фән һәм технологиялар университетының 4-се курсында уңышлы уҡып йөрөй, ә бәләкәсебеҙ Самира 3-сө класта белем ала. Ғаиләм – ышаныслы терәгем һәм таянысым, мине илһамландырған да, дәртләндергән дә – ҡыҙҙарым. Ниндәй генә сәхнәлә сығыш яһамаһын, Азамат Әсәйенов һәр ваҡыт бар күңелен һалып, йөрәгенән үткәреп, яҡты хистәрен ҡурай моңдары аша тыңлаусыларға еткерә. Халҡыбыҙҙың тарихы, булмышы уның моңдарында сағылыш таба. Ҡурай моңо аша тел менән аңлатып булмаҫ, бары йөрәк менән генә тойолор хистәрҙе еткерә. 21 ноябрҙә Стәрлетамаҡ дәүләт театр-концерт берләшмәһенең ҙур залында йыр-моң һөйөүселәр Азамат Әсәйеновтың юбилей кисәһенә йыйылды. Программала “Ашҡаҙар” башҡорт эстрада-фольклор төркөмө, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы Азат Айытҡолов, Башҡортостандың халыҡ артисы Альберт Шаһиев, Башҡортостандың атҡаҙанған артистары Салауат Кирәев, Венера Юлгилдина, “Берғамыт” халыҡ бейеүҙәре ансамбле, “Торатау” өлгөлө халыҡ бейеүҙәре ансамбле һәм башҡалар сығыш яһаны. Лиана Ямалетдинова, Стәрлетамаҡ дәүләт театр-концерт берләшмәһенең әҙәби бүлеге мөдире.