4) 1880-yil - Britaniya buxgalterlar instituti.
Britaniya Buxgalterlar Instituti (The Institute of Chartered Accountants in England and Wales, ICAEW) — bu Buyuk Britaniyada joylashgan xalqaro darajadagi professional tashkilot boʻlib,
malaka oshirish va moliyaviy boshqaruv sohasidagi mutaxassislar uchun xizmat koʻrsatadi.
Britaniya Buxgalterlar Instituti (The Institute of Chartered Accountants in England and Wales, ICAEW) oʻzining tarixini XIX asr oxiridan boshlab hisoblaydi. Institutning shakllanishi Britaniyaning
tijorat sektori rivojlanib borayotgan bir paytda sodir boʻldi, bu davrda korxona boshqaruvi va hisob-kitoblarning yanada rivojlangan shakllari zarur edi.
1. Tashkil topish davri (XIX asr oxiri):
- 1880-yil: Britaniya hukumati tomonidan "Charter Accountant Act" qabul qilindi, buning natijasida professionallar uyushmasi sifatida tashkil etilgan birinchi institut paydo boʻldi;
- 1880-yildan keyin: Angliyada tashkil topgan ushbu muassasa Yevropa va butun dunyo boʻylab koʻplab mamlakatlarda oʻz taʼsir doirasini kengaytirdi.
2. Iqtisodiy oʻsish davri (XX asrning boshlarida):
- Birinchi jahon urushi davrida: sanoatlashtirish va soliq tizimlarining murakkablashuvi hisobiga institutda oʻqitiladigan maʼlumot hajmi sezilarli darajada oshdi.
- Ikkinchi jahon urushdan keyingi davr: ICAEW xalqaro miqyosda eʼtirof etila boshlandi, u chet ellik muassasalar bilan hamkorlik qila boshladi va oʻzining sifatini oshirish maqsadida
turli mamlakatlardagi tashkilotlari bilan aloqalar oʻrnatdi.
3. Hozirgi kun (XXI asr):
- Globalizatsiya davri: ICAEW butun dunyo boʻylab biznes munosabatlarini qoʻllab-quvvatlovchi dasturlarni joriy qildi, shuningdek, zamonaviy texnologiyalar va global iqtisodiyot sharoitidagi
moliyaviy hisob-kitoblar boʻyicha malakalarni oshirishni taʼminladi.
- Sifatni nazorat qilish: O'zining oliy sertifikatlari tufayli institutsiya boshqa davlatlarda ham oʻziga xos nufuzga erishdi.
Bugungi kunda ICAEW nafaqat Birlashgan Qirollik hududida balki butun dunyoda biznesni boshqarish va hisob-kitob sohasida eng nufuzli va taniqli institutlardan biri hisoblanadi. Uning asosiy
maqsadi sifatli kadrlarni tayyorlash va moliyaviy bozorning barqarorligini taʼminlashdir.
Bu institut dunyoning turli burchaklarida faoliyat yurituvchi malakali hisobchi va auditorlarni sertifikatsiyalab beradi hamda ularni doimiy ravishda yangi bilim va koʻnikmalarga ega boʻlishga
daʼvat qiladi.
ICAEW oʻz aʼzolari uchun quyidagi imkoniyatlarni taqdim etadi:
1. Malakani oshirish dasturlari:
- Professional Accounting Qualification (ACA)
- Advanced Financial Management Certificate (AFMC)
- International Public Sector Accounting Standards (IPSAS)
2. Xizmatlar:
- Xalqaro miqyosdagi seminarlar va konferensiyalar tashkil etish
- Muvofiqlik talablariga rioya qilish boʻyicha maslahat xizmatlari koʻrsatish
- Sertifikatlar berish orqali yuqori sifatli kadrlarni tan olish
3. Mavjud imtiyozlar:
- Ijtimoiy tarmoqlardagi aktiv ishtirok va tarmoq yaratish imkoniyatlari
- Yillik mukofotlash marosimlari bilan hamkoʻrlikni mustahkamlash
- Zamonaviy texnologiyalar yordamida masofaviy taʼlim platformalaridan foydalanish imkoniyati
Ushbu institutning maqsadi — yuksak standartlarga asoslangan moliya sohasini rivojlantirish va barcha aʼzo tashkilotlar uchun ishonchli axborot manbalarini taqdim etishdir.
5) 1887-yil - Amerika buxgalterlar uyushmasi
Amerika Buxgalterlar Assotsiatsiyasi (American Institute of Certified Public Accountants, AICPA) dunyodagi eng yirik va nufuzli professional hisobchi tashkilotlardan biridir. U 1887-yilda tashkil
etilgan boʻlib, Amerika Qoʻshma Shtatlarining moliyaviy bozorida mustahkam oʻrin egallab kelmoqda.
1. Tarixi:
- 1887-yil: Birinchi marta Nyu-York shahrida bir guruh malaka oshirgan hisobchilar birlashib, milliy darajada qabul qilingan qoidalar va standartlarni ishlab chiqish uchun assotsiatsiyani tuzdilar.
- 1917-yil: Tashkilot rasmiy ravishda "AICPA" nomini oldi va oʻz faoliyatini kengaytirdi.
- 1930-yillarda: Depressiya davrida AICPA oʻz aʼzolarining malaka oshirish tizimini takomillashtirdi va moliyaviy hisobotlarni audit qilish amaliyotini takomillashtirish ustida ishladi.
- Ikkinchi Jahon Urushidan keyin: Yangi avlod a'zolarining jalb etilishi va korporativ hisob-kitoblarga oid qoidalarning kuchaytirilishi amalga oshirildi.
- 1980-yillardan hozirgi kungacha: Global iqtisodiy oʻzgarishlar sharoitida AICPA doimiy ravishda oʻz faoliyatini isloh etib, xalqaro hamkorlik va malakali kadrlarni yetishtirish
masalalariga eʼtibor qaratmoqda.
2. Hozirgi kundagi faoliyati:
- Malaka oshirish dasturlari: AICPA xodimlari muntazam ravishda oʻquv kurslari va seminarlarda qatnashadilar, bu esa ularning zamonaviy texnikalar va qonun hujjatlariga mos keladigan tarzda
ishlash imkonini beradi.
- Xalqaro hamkorlik: Boshqa mamlakatlar institutlari bilan hamkorlik qilish orqali AICPA xalqaro miqyosda oʻz obroʻsini saqlab qoladi.
- Zamonaviy texnologiyalar: Axborot texnologiyalari va sunʼiy intellekt sohalarida ilmiy tadqiqotlar olib borish hamda amaliy qo'llanmalar ishlab chiqarish.
- Ijtimoiy mas'uliyat: Aholining moliyaviy savodxonligi darajasini oshirishga qaratilgan loyihalarni qoʻllab-quvvatlash.
Amerika Buxgalterlar Assotsiatsiyasining faoliyati nafaqat AQShning oʻzida balki butun dunyo boʻylab moliyaviy sektorning rivojlanishiga ijobiy ta'sir koʻrsatmoqda.