Заман талап иткән һүҙ ул – “кластер”

Сәнәғәт етештереүе юҡҡа ғына ойоштороу һәм техник йәһәттән ҡатмарлы тармаҡ булараҡ танылмаған – хатта бер үк төр продукция сығарғанда ла төрлө йүнәлештәге һәм төрлө милексенә ҡараған предприятиелар ҡатнаша. Етештереү технологияһы уларҙы бер “еп”кә теҙелергә мәжбүр итә. Замандың әүҙемләшә барған талаптарына ярашлы, һуңғы йылдарҙа улар сәнәғәт кластерҙарына берләшә һәм был яңы берәмектең шарттарына яраҡлаша. Нимә ул сәнәғәт кластеры? Етештереү, айырыуса импортты алмаштырыу өсөн үҙенә яуаплылыҡ алған предприятиеларға ярҙам итеү өсөн дәүләт айырым эш ҡоралдары булдырҙы. “Сәнәғәт кластеры” төшөнсәһен ун йыл элек “Сәнәғәт сәйәсәте тураһында”ғы Федераль закон индергәйне. Доументтағы билдәләнеүгә ярашлы, сәнәғәт кластеры – сәнәғәт эшмәкәрлеге барышында географик яҡтан бер-береһенә яҡын булған һәм продукция етештереү ағымында үҙ-ара бәйләнгән субъекттар тупланмаһы. Ябайыраҡ итеп әйткәндә, сәнәғәт кластеры – функциональ яҡтан да, үҙ-ара яҡынлығы буйынса ла бәйләнгән бер нисә компаничя. Кластер ағзаһы булыу өсөн төп шарт – теге йәки был предприятиеның ошо кластерға деталдәр һәм комплектлаусы әйберҙәр биреп тороу йәки унда етештерелгән продукцияны һатып алыу. Бынан тыш, ошо предприятие кластерҙа ҡатнашыусыларҙың етештереү процестарын ойошторорға ярҙам иткән эштәрҙе йәки хеҙмәтләндереүҙе башҡарырға тейешле. Ә ниндәй талаптар ҡуйыла? Рәсәйҙең Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы сәнәғәт кластерҙарына шундай талаптар ҡуйған: Ҡатнашыусылар һаны бишәүҙән дә кәм булмаһын. Кластерҙың кәмендә бер ағзаһы һатырға әҙер продуция етештерергә тейешле. Проекттар һаны – кәмендә өсәү һәм уларҙы сәнәғәт кластеры үҙе тормошҡа ашырырға йәки ойошторорға бурыслы. Ә кластер ағзаһы дәүләт менән махсус инвестиция килешеүе төҙөргә, йә булмаһа кластерҙағы бер йәки бер нисә ағза менән кәмендә бер килешеү төҙөргә тейеш. Тәүге осраҡта сәнәғәт кластеры ағзалары сәнәғәт продукцияһы етештереү йәки уны яңыртыу һә!м артабан үҙләштереү тураһындағы килешеү ҡарала. Кластер ағзаларының береһе ошо кластерҙы үҫтереү фнукцияһын башҡара. Һүҙ мәғлүмәт һәм ойоштороу йәһәтенән хеҙмәтләндереү, эспертиза һәм аналитика тураһында бара. Ул сәнәғәт кластерының махсуслашҡан ойошмаһы статусын ала, кластерҙың барлыҡ ағзалары менән килешеү төҙөй. Ә тегеләре, үҙ сиратында, был ойошмаға проекттар һәм уларҙы тормошҡа ашырыу этаптары, предприятие эшәнең төп күрһәкестәре тураһында хәбәр итеп тороу йөкләмәһен ала. Маҡсат – эштең сифатын юғалтмау – Беҙ сәнәғәт тармағының кластерлы үҫеш моделен уңышлы тормошҡа ашырабыҙ, – ти Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров үҙенең социаль селтәрҙәге сәхифәләрендә. – Әммә был осраҡта һан артынан ҡыумайбыҙ, эштең йоғонтоло булыу-булмауына төп иғтибар бирелә. Иң мөһиме, кластерҙар предприятиелар араһында мөмкин тиклем тулыраҡ кооперация бәйләнештәре булдырыу, төбәк кимәлендә ярҙам итеү һәм федераль финанслауҙы ла йәлеп итеү мөмкинлеге бирә. Былтыр ғына ла Башҡортостан ошо йүнәлештә 140 миллион һум – илдә кластерҙар үҫтереүгә бүленгән аҡсаның 40 процентын – алды. Һөҙөмтә шул – мебель һәм балалар тауарҙарынан алып робототехникаға һәм пилотһыҙ осоу аппаратына тиклемге төрлө өлкәләрҙә импорт тауарҙарын алмаштыра алырлыҡ продукция етештерелә. Беҙ – был йәһәттән дә алдынғы! Башҡортостан Рәсәй төбәктәренең I Милли рейтингында лидер булып танылды. Был рейтингты Рәсәйҙең Кластерҙар, техник парктар һәм махсус иҡтисади зоналар буйынса ассоциацияһы илдең Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы ярҙамында әҙерләгән. Был Рәсәй төбәктәренең иҡтисадын баһалау өсөн булдырылған яңы инструмент, ул иҡтисадтың көнәркәшлеккә һәләтен күтәреүгә, инновацияларҙы һәм бизнес менән властың кооперацияһын дәртләндереүгә йүнәлтелгән. Рәсәй Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы исемлегендә бөгөн республиканың 25 сәнәғәт кластеры иҫәпләнә. Шуларҙың 12-һе Башҡортостандың башланғысы менән булдырылған, тағы ла ун өсө – беҙҙең предприятиелар ҙа ҡатнашҡан төбәк-ара кластерҙар. ФЕКЕР Иван КУЛИКОВ, Рәсәйҙең сәнәғәт һәм сауҙа министры урынбаҫары: “Башҡортостанды Рәсәй төбәктәренең кластерҙар үҫеше кимәле буйынса I Милли рейтингында беренсе урынды алыуы менән ҡотлайым! Билдәле булыуынса, икенсе урынды Омск өлкәһе алды, өсөнсөһө – Рязань өлкәһе. Хәҙерге ваҡытта беҙҙең министрлыҡ исемлегендә 104 сәнәғәт кластеры бар, улар Рәсйҙең 67 төбәгендә урынлашҡан. Был кластерҙарҙа 950-нән ашыу компания ҡатнаша, улар, дөйөм алғанда, импортты алмашытырырға тейешле 350-нән артығыраҡ проектты тормошҡа ашырыу өҫтөндә эшләй. Был проекттарҙы бойомға ашырыу өсөна аҡсаны илдең сәнәғәт һәм сауҙа министрлығы бүлә. Бынан тыш, предприятиелар страховкалау иғәнәләре тарифтарын түләү буйынса преференциянан файҙалана. Былар барыһы ла сәнәғәт кластерҙарының илебеҙҙә коопперацияны һәм импортты алмаштырыу маҡсаты ҡуйған проекттарҙы тормошҡа ашырыуҙа төп ҡорал булыуын раҫлай. Санкциялар баҫымы барған шарттарҙа был илебеҙ өсөн айырыуса әһәмиәтле, улар Рәсәйҙең технологик бойондороҡһоҙлоғон көсәйтә.