Сөзсіз, Референдім арқылы Қазақстанның екі палаталы парламенттік жүйеден - бір палаталы жүйеге ауысуы елімізді 1993 жылғы Конституцияға оралтатындығы белгілі.
Әрине, 1993 жылғы Конституцияда парламенттің құзіреттігі кең, атқарушы үкіметке оппозициялық сипаты басым болды.
Парламенттік партияның үкіметті жасақтауға құқығы болмаса да - үкімет пен президенттің атқарған ісі жәйлі есеп алуы айқын көрінді.
Келешек парламент - 1993 жылғы Конституциядағы ықпалды бола алама ол ма? Ол болашақтың еншісі.
Егер, Қазақстан екі палаталы парламенттік жүйеден - бір палаталы парламенттік жүйеге ауысса - сөзсіз, Конституция өзгеріске ұшырайды.
Қазіргі Конституциясының
IV бөліміндегі -
50. бабының
1. Парламент тұрақты негізде жұмыс істейтін екі Палатадан: Сенаттан және Мәжілістен тұрады.
2. Сенат конституциялық заңда белгіленген тәртіппен әр облыстан, республикалық маңызы бар қаладан және Қазақстан Республикасының астанасынан екі адамнан өкілдік ететін депутаттардан құралады. Сенаттың он депутатын, оның ішінде бесеуін Қазақстан халқы Ассамблеясының ұсынысы бойынша Республика Президенті тағайындайды.
4. Парламент депутаты бір мезгілде екі Палатаға бірдей мүше бола алмайды.
- жойылып,
5. Сенат депутаттарының өкілеттік мерзімі - алты жыл, Мәжіліс депутаттарының өкілеттік мерзімі - бес жыл.
- өзгерістер енеді
52 баптың
5.3. тармағы: Парламент Сенатының тағайындалған депутаттарының өкілеттігі Республика Президентінің шешімі бойынша мерзімінен бұрын тоқтатылуы мүмкін.
- жойылады.
54 -бабына
толықтырулар мен түзетілулер енеді
55-бап
Сенаттың ерекше қарауына мыналар жатады:
1) Қазақстан Республикасы Президентінің ұсынуымен Республиканың Жоғарғы Сотының Төрағасын және Жоғарғы Сотының судьяларын сайлау және қызметтен босату, олардың анттарын қабылдау;
1-1) Қазақстан Республикасы Президентінің ұсынуымен Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілді бес жыл мерзімге қызметке сайлау және оны қызметінен босату;
2) Республика Президентінің Республика Конституциялық Сотының Төрағасын, Ұлттық Банкінің Төрағасын, Жоғары Сот Кеңесінің Төрағасын, Бас Прокурорын, Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасын тағайындауына келісім беру;
3) Республиканың Бас Прокурорын, Жоғарғы Сотының Төрағасы мен судьяларын, Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уəкілді оларға ешкімнің тиіспеуі жөніндегі құқығынан айыру;
4) алып тасталды - ҚР 21.05.2007 N 254-ІІІ (ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі) Заңымен.
5) Мәжілістің өкілеттіктері мерзімінен бұрын тоқтатылуына байланысты, ол уақытша болмаған кезеңде Республика Парламентінің конституциялық заңдар мен заңдар қабылдау жөніндегі функцияларын орындау;
6) Конституциямен Парламент Сенатына жүктелген өзге де өкілеттіктерді жүзеге асыру.
- жойылады
- Сенат қарауындағы құзіреттер - мәжіліске не үкіметке өтуі мүмкін.
58, 59,60 - баптарға толықтырулар мен түзетілулер еңгізілуі мүмкін.
60-61 баптардағы сенат құзетіндегі билік - мәжіліске өтуі мүмкін.
VIIІ бөлімге өзгерістер енуі мүмкін.
- Жергілікті өңірлердің заң шығарушы органга өкіл жіберу құзіреті қысқаруы мүмкін. Себебі - Сенат бұл өңірлердің өкілеттілік жиыны.
- Мәслихат сайлауы - парламент сайлауымен қатар өтпеуіде мүмкін. Бәлкім, моноқалалардың әкімдерін сайлау - мәслихат сайлауымен қатар өткізілетін шығар. Себебі, елімізде моноқалалардың әкімдерін сайлау тәжірибесі өткізілген болатын.
- Сенаттың өңірлердің өкілеттілік органы - заң шығарушы органына кірікпейтін, консультативтік, кеңес беруші органы - құрылтай жиына өтуіде ықтимал.
- Конституциялық өзгерістерге - құрылтай ұғымы енуі мүмкін.
- Сенатқа - этноқауымдастықтардың ассоциясы есебінде - депутат ұсыну құқығы бар Қазақстан халқы ассамблеясының құзіреттілігі шектелуі мүмкін. Біраз азаматтар Қазақстан халқы ассамблеясының заң шығарушы органға өз уәкілеттігі шегінде депутаттар ұсынуына қарсы болып келе жатыр.
Индонезия, ҚХР секілді бірқатар мемлекеттерде - өңірлердің пікірін жеткізетін консультативтік орган жиыны бар. Құрылтай жиыны осындай консультативтік орган болуы ықтимал.
Әрине, бұл болжам ғана - өзгерістер минималды да максималды да болуы мүмкін.
Өзгерістердің максималды болғаны дұрыс ғой.
Бір палаталы парламент - саяси партиялардың көкжиегін кеңейтіп, парламенттегі депутаттар санын арттырып, халықты саяси өмірге белсенді араласуына әсер етуі мүмкін.
Жаңа өзгерістер - жаңа мүмкіндіктер
Сурет ғаламтордан алынды