Orzular va haqiqat to‘qnashuvi
(Mustafo va Aygul qismati)
Mustafo bugun yana bir tongni qarshi oldi. Uning uyg‘onishi ham, yuvinishi ham, nonushtasi ham barchasi shoshma-shosharlik bilan bo‘lgandi. Chunki uning qalbida bir og‘ir yuk, yuragida esa so‘zsiz iztirob bor edi. Sababi u ruzgoriga kunlik pul topishga majbur edi. U tayinli bir ish yo‘qligidan har kuni mardikor bozoriga ish izlab chiqardi. Bugungi kun ham shunday boshlandi desak mubolag‘a bo‘lmaydi.
Har qadamda uning yuragi og‘ir urar, har sukut esa uni sinagandek bo‘lardi. Ishsizlik va pulsizlik uning nafaqat qaddini, balki butun bir ruhini ham ezib tashlayotgandi. Bozorda odamlar ko‘ziga qarash uning qalbidagi og‘riqni yanada qo‘zg‘ardi. Chunki har bir bee’tibor qarash, har bir «sen bilan kelisholmadik» degan gap ortida uning qiymati toptalangdek tuyulardi.
Har kuni bir umid bilan ish izlab chiqish og‘ir mehnat emas, balki ruhiy azob edi. Bir qarashdayoq buyurtmachilarning «sen emas» degan qarori, mardikor sifatida qadrsizlanish hissi Mustafoning qalbini ezardi. U uchun bugungi kun ham o‘ttgan kunlar kabi o‘tdi: qo‘lida bir tiynsiz, qalbida og‘ir iztirob bilan uyga qaytdi. Uy oldida esa bolalari uni qadam tovushini intizorlik bilan kutib turgan edi. Ularning ko‘zlarida «ota nima olib keldingiz?» degan umid bor edi. Ammo Mustafoning yuzidagi xorg‘inlik va bo‘sh qo‘llari bolalar qalbiga qattiq zarba berdi. Shu lahzada uning yuragi titrab ketdi. Uning og‘ir nafas va og‘ir qarashi orqali bolalar ham otasining ichki iztirobini his qildilar.
Uyda farzandlaridan tashqari xotini Aygul ham bor edi. Ammo Mustafo unga nima deyishni bilmasdi. Chunki har kuni bir xil manzara: ishsizlik, pulsizlik va uydagi janjallar. Har kecha u bir umid bilan uyquga yotar, ammo tong otganda yana bir og‘ir kunni o‘tkazishi kerakligini anglar edi.
Mustafoning iztirobi faqat ishsizlik emas, balki qadrsizlik edi. U oilasi uchun jon berib ishlasa ham, ko‘pincha mehri va mehnati e’tiborsiz qolardi. Bu uning qalbidagi yara edi. Uyqusiz tunlarida ham o‘zi bilan kurashar, ko‘nglida «men ular uchun mehnat qilib pul topishim kerak» degan niyati yanada kuchayib borardi.
Mustafoning hayoti bu oddiy bir inson taqdiri emas. Bu mehnat va sadoqatning, fidoiylik va yurak iztirobining yorqin tasviri edi. Uning har kuni bu oila uchun qilingan qurbonlik, har nafas farzandlariga bag‘ishlangan mehrning isboti edi.
Aygulning hayoliy orzulari
Uyda Aygul dasturxon atrofida yolg‘iz o‘tirardi. Eri eshikdan kirganida, uning qadamlari og‘ir va quvonchsiz edi. Buni ko‘rgan Aygulning ko‘zlarida hafalik va umidsizlik soyasi paydo bo‘ldi.
Bir lahza ularning ko‘zlari to‘qnashdi. Jimlik hukm surdi. So‘zsiz holat - yuraklarning og‘ir tili edi. Aygulning ko‘z qarashlari «Mustafo, sen yana ishsiz qaytdingmi? Bolalarimizga kiyim yo‘q, uyda qanchadan beri go‘sht pishmagan, ijara haqi esa yana kechikayapti…» degandek o‘tkir savollar bilan to‘ldi.
Bir ozdan keyin bu jimlikni Aygulning ichidan yorilgan nidosi buzdi: - «Ahir men ham ayolman, - dedi titrab. Mening ham orzularim bor edi. Chiroyli kiyim kiyishni, tillo taqinchoqlar taqishni, atirlarga burkahishni, bolalarimizni yaxshi sharoitda o‘sishini istayman. Nega biz shunday qiyin ahvolda yashashimiz kerak?»
Xotinining bu so‘zlari Mustafoning yuragiga xanjarday qadalsada, u jim turdi. Chunki unda javob yo‘q edi. Uning bug‘ziga bu hayotiga nisbatan alamli bir nafrat hidi tikildi. Vujudi bir tirtab ketgan bulsada, lekin ko‘zidan yosh chiqmasdi.
Balki u o‘zini aybdor his qilgani uchun ham og‘zini ochmadi. Chuqur uf tortib, og‘ir qadamlar bilan yotoqxonasiga kirib ketdi. Aygulning ham yuragi to‘lib, jahlini bolalarga sochib oldi. Shu bois kichkintoylar ham sukutga cho‘mdi.
Ochig‘ini aytganda, Mustafo bugun ertalabki nonushtani ham chala qilib olgan, chuntagida bir tiyni yo‘qligi uchun obedlik ham bulmagan edi. Ustiga ustak xotini ham uni kechki dasturxonga chaqirmadi.
Bir ozdan keyin uy tinchidi. Faqat og‘ir sukunat qoldi. Mustafo esa o‘zining yotoqxonasida yotar, ammo u uxlolmasdi. Bir tomondan qorni och bo‘lsa ikkinchi tomondan mana bu ishsizlik va kambag‘allik unga uyqu bermasdi. U umid bilan eshik tomon qarardi: «Aygul kirib qolsa edi, gaplashib yuragi engillashsa edi, laokal meni ham tushunsa edi…» deb o‘ylardi.
Biroq Aygul kirmadi. U bugun kech ham kechagi singari bolalar xonasida qoldi. Qo‘lida telefon. Telegramdami, Facebookdami yoki boshqa tarmoqdamidi - u internetda ovora edi. Erining og‘ir qiyofasidan yuz o‘girgan Aygul virtual dunyodan tasalli izlardi.
Harflar qatorida unga bir noma’lum odam «Sen juda chiroylisan, noziksan. Nega hafasan? Hayot seni kutyapti. Sen ham baxtli bo‘lishing kerak. Senga sevgi va quvonch berguvchi erkaklar bor» deb yozdi. Bu so‘zlarni ko‘rib, Aygulning yuragi titrab ketdi.
Bir lahzada uning hayolida hayoliy qahramonlar gavdalandi. Ular boy, go‘zal va mehribon bo‘lib ko‘rinar edi. Ular bilan u o‘zi orzu qilgan hayotni ko‘rdi: yorqin uy, faravonlik, to‘lin to‘kis kunlar. Ammo shu onyoqda o‘sha hayoliy dunyo ko‘zdan g‘oyib bo‘lib, yana real hayot - qashshoq uy, charchagan er va umidsiz farzandlar ko‘z oldiga keldi.
Aygul ikki dunyo - orzular va haqiqat orasida sarson bo‘lib qolgan edi. U qaysi yo‘lni tanlashi kerakligini o‘zi ham bilmasdi.
Tungi iztirob
Tun. Bolalar uyquda. Xonalardagi sukut bilan o‘y va hayollar bir-biriga aralashib, uyqusizlikdagilar uchun go‘yoki og‘ir bir haroratni ko‘rsatardi. Faqat Aygulning qo‘lidagi telefon ekrani bilinar bilinmas nur sochib, uni hayoliy ertaklar dunyosiga yetaklardi. Bu tunda u real hayotda topa olmayotgan taskinni internet olamidan qidirardi.
Bu vaqtda Mustafo yostiqqa bosh qo‘ygan bo‘lsa-da, ko‘ziga uyqu kelmasdi. Uning qalbida og‘ir iztirob, yuragiga esa tinimsiz zarba. Har bir nafas unga og‘ir tuyular, hayolidagi umid va hafalik tutundek qushilib fikri ham chalkashib ketardi. «Nega mening mehnatim qadrsiz? - dedi u ichidan. Nega Aygul meni tushunmaydi, u meni eshitishni ham xohlamaydi? Nega u kechasi bilan telefonda, internetda o‘tiribdi, kim bilan yozishayapti, shartta borib telefonini qo‘lidan olib kursammi? Yo‘q yo‘q u yana urish baqir chaqir boshlaydi, qo‘ni qo‘shni nima deydi?..» degan savollarni o‘ziga takror takror berdi.
Boshqa erkaklar qatorida Mustafo ham o‘zini barcha kuchini oilasi uchun sarflagan edi. Shuning uchun bo‘lsa kerakki u o‘zini qadrlanmagan inson sifatida his qila boshladi. U ko‘zlarini mahkam yumib, qo‘llari bilan berkitib oldi. Bu holat uning ko‘ksidan kalkib chiqib kelayotgan alamli yig‘ini tutib qolish uchun edi. Chunki erkak uchun ko‘z yoshi to‘kish og‘ir darddan ham og‘irda.
Qanchalik hayot og‘ir bulmasin u o‘z oilasining va farzandlarining kelajagi hamda faravonligi uchun jon berishga ham tayyor edi. U bir vaqtning o‘zida ham zaif ham kuchli edi. Zaif - chunki u xotini tomonidan qadrlanmadi. Kuchli tomoni esa - hali ham unda umid so‘nmagan edi.
Uning qalbi kurash maydoniga aylangandi: mehr va iztirob, sadoqat va alam, umid va umidsizlik bir-biri bilan to‘qnashardi. Har bir soniya unga og‘ir kelardi, ammo mana shu og‘irliklar uni yanada shijoatli va matonatli qilardi.
Mustafo uyqusiz kechalarni sanar, har bir tun uning hayotida yangi bir dard, yangi bir quvvat manbai edi. Undagi kuch va quvvat esa buyuk qahramonlikning namunasi edi.
Afsuski, uning qalbidagi to‘fonni Aygul umuman sezmasdi. Chunki Aygul bu vaqtda internetdagi yulduzlar va ularning hayotlari bilan mast edi. Uning ko‘z oldida orzular va yaltiroq tasvirlar, qulog‘ida esa shirin, qaynoq, lekin haqiqatdan yiroq bo‘lgan so‘zlar jaranglab turardi. Bu vaqtda Mustafo esa ko‘z yoshi to‘kmasdan yuragida qon yig‘lagan holda yotardi.
Jar yoqasidagi oila
Farzandlari kechasi yotoqlariga kirishdan oldin, yuzlarini va qo‘l-oyoqlarini yuvib, ota - onalariga bir - bir qarab olishdi. Ular hech narsa demadilar, lekin ko‘zlarida og‘ir savollar yotibdi: «Nega sizlar har kuni janjal qilasizlar?» degandek. Bolajonlar bolalik quvonchini saqlab qolishga urinardilar, shodliklari bilan ota-onaning qalbiga ozgina umid uyg‘otishsada, ammo ularning ham yuraklari tubida og‘riq, charchoq va qo‘rqinch bor edi.
Mustafo ularga qarab ich - ichidan ezilardi. Uning yuragi har bir bolasining baxti uchun bezovta urar, «Men ularni quvonchli kelajakga yetaklay olamanmi?» degan o‘y uyqusini uchirib yuborardi. U har kuni ishga chiqardi, og‘ir mehnatda ham charchoq nimaligini bilmasdan faqat farzandlari uchun kurashardi. Uning har bir nafası, har bir qarashi – oila uchun jon berishga tayyor insonning o‘zqinasi edi.
Aygul esa telefon va internet dunyosida o‘zini yo‘qotib qo‘ygan. Uning hayollari boylik va chiroyli hayot haqidagi shirin ertaklar bilan to‘lib-toshardi. Uning mana shunday hayollari uydagi janjallarning asosiy sababi edi. U ayol real hayotda elkasidagi mas’uliyatni umuman his qilmasdi. Shuningdek, erini qo‘llab-quvvatlash va unga taskin berish o‘rniga, hayoliy orzular oqimi bilan tinchlik bermasdi.
Oila jar yoqasiga kelib qolgan edi. Bir og‘iz og‘ir so‘z va janjal ularni oilasini butunlay parcha qilib tashlashi mumkin edi.
Bir tarafda - otalik muhabbati bilan yonib turgan Mustafo.
Ikkinchi tarafda - hayollarini rost hayotdan ustun qo‘ygan Aygul.
Orasida esa – orzularini yo‘qotib qo‘yishdan qo‘rqgan, quvonchsiz ko‘zlar bilan qarab turgan farzadlar.
Lekin… shunday paytlarda ota - onaning bir qarashi, farzandning bir samimiy kulgusi butun hayotni o‘zgartirishi mumkin. Agar Aygul qalbi bilan anglasa: boylik va hayoliy orzular emas, balki farzandlarining baxti va Mustafoning sadoqati haqiqiy qimmat ekanini bilsa - u oilasiga yana qaytishi mumkin.
Agar Mustafo ham yuragidagi og‘ir dardni ichga saqlab qolmay, Aygul bilan suhbatda ochiq ichidagi so‘zlarini aytsa, oilaviy bog‘lanish yanada kuchayar edi.
Oila hayotda eng katta maktab. Bu maktabda muhabbat va sabrsiz yashab bo‘lmaydi. Agar ota - ona bir - birini tushunishga harakat qilmasa, farzandlar orzu qilgan baxtli bolalik ham qo‘ldan chiqadi.
Har bir o‘quvchi bu hikoyadan o‘zi xulosa chiqarishi kerak:
- Oila ko‘ngil uchun emas, mas’uliyat uchun quriladi.
- Farzandlar orqali esa kelajak quriladi.
Mustafo va Aygulning taqdiri qanday yakun topishi hozircha noaniq. Ularni oilasi jar yoqasida turibdi. Bir qadam ularni parcha qilib tashlashi mumkin, bir qadam esa ularni yana muhabbatga qaytarishi mumkin.
Odamlar dunyosidagi iztirob va oila
Mustafo mas’uliyat hisi bilan yashayotgan bo‘lsa, Aygul esa hayoliy orzular girdobida edi. Shu ikki olam to‘qnashganida har kungi urush va janjallar avj olib, oila a’zolarining yuragiga azob va og‘riq berardi.
Aygul orzularidagi boylik va erkinlikka intilib, haqiqiy hayotning og‘ir yo‘llarini ko‘rolmasdi. Mustafo esa farzandlari uchun qo‘lidan kelgan barcha kuchini sarflab, har bir nafasini ularning baxti va kelajagiga bag‘ishlardi.
Biroq u uyga kirishi bilan janjal boshlanardi. Aygulning so‘zlari o‘tkir tig‘ kabi Mustafoning qalbiga sanchilar, g‘azab bilan to‘lgan qarashlari esa ko‘ksini yaralab o‘tardi. Uyda tinchlik va xalovat yo‘q edi - har bir lahzada oila parcha bo‘lib ketishi mumkin.
Shunday bo‘lsada ularni bir narsa bog‘lab turardi: u farzandlar edi. Mustafo ham, Aygul ham ularni tashlab ketolmasdi. Ular farzandlari uchun sabr qilishardi. Balki aynan shu narsa oilani hali ham jar yoqasidan ortga qaytarib turgandir.
Mustafo har bir janjaldan so‘ng chuqur o‘yga to‘lardi. Bolalarini umid bilan chaqnagan ko‘zlariga qarab, u oilani saqlab qolishga harakat qilardi. «Men ularning kelajagini vayron qilmasligim kerak», - deb o‘ylardi u.
Xulosa shuki: dunyoda ko‘plab Mustafolar va Aygullar bor. Bir tarafda ishsizlik, pulsizlik va og‘ir turmush, ikkinchi tarafda hayoliy orzular va yolg‘on tasvirlar. Bu qarama-qarshiliklar oilalarni sindirib yuborishi hech gap emas. Agar oila buzilsa, yuraklar larzaga keladi, farzandlarning nolasi esa osmonga ko‘tariladi.
Bu iztiroblı kunlarda Mustafo va Aygulning oilasi ham buzilib ketishi mumkin edi. Ammo farzandlarning ertasi uchun sabr ularni ushlab turardi. Ular har qancha janjallarga qaramay, farzandlari uchun yashashga harakat qilishardi.
Shu yerda men har bir o‘quvchiga savol qo‘yaman:
- Siz bunday holatda oilani qanday saqlab qolardingiz?
- Mustafodek fidoiylik qila olardingizmi?
- Yoki Ayguldek hayoliy orzular girdobida qolib ketardingizmi?
Oiladagi og‘irliklar, tashvishlar, sinovlar - bu hayotning imtihoni. Undan har kim o‘zicha o‘tadi. Ammo bitta narsani unutmaslik kerak: farzandlarimiz baxti va ko‘z yoshi - biz tanlaydigan yo‘lning eng katta bahosidir.
Ushbu maqola muallifning ko‘rgan bilganlari va ichki kechinmalari asosida yozildi.
Izoh: O‘quvchilarning talabiga asosan maqolaning o‘zbekcha matni ham chop etildi.
Muallif Suvanov B.X.