“Әгәр хәҙер бармаһам, аҙаҡ үҙемде ғәфү итмәйәсәкмен...”

Махсус хәрби операцияла батырҙарса һәләк булған туғаныбыҙ Илнар Байегетовтың иҫтәлегенә футбол турниры үткәргәндә барлыҡ ҡустыларым да ҡайтты. Улар араһында Динар ҡустым да булды. Әле һаман хәтеремдә, Илнарға бағышланған “Офицер” тигән шиғырымды уҡығанда егеттәрҙең ҡараштарында ниндәйҙер юғалтыу тойғоһо сағылғандай булды. Күптәренең күҙенә йәштәр тығылды... Динарҙың ғына ҡарашы башҡа ине. Донъяһы теүәл ине Ул ваҡытта үҙем дә аңлап бөт­мәнем: дошманға ҡарата нәфрәт тә, шул уҡ ваҡытта Илнар өсөн ғорурланыу ҙа сағылды уның күҙҙәрендә. “Их, был балаҡай Илнар һәләк булғанға ҡон алам тип сығып китмәһә ярар ине”, – тип тә уйлап алдым. Тик Динары­быҙҙың “атайым” тип үҙенән бер аҙым ҡалмай аяғына йәбешеп йөрөгән балаҡайы булыуы ғына бер аҙ тынысландырҙы. Балаһын, Резеда киленде ҡалдырып сығып китмәҫ, тип шиктәремде ҡыуҙым. Мобилизацияға эләкмәгән яҡын­дары өсөн һәр кем шулай ҡыуанып та, борсолоп та ҡуйғандыр ул ваҡытта. Тойғоларымды күптәр аңлар, моғайын. Йәшерен-батырыны юҡ, һуғыш башланғас ҡайһы­лар илдән ҡасты. Мобилизацияға эләкмәһә­ләр ҙә, үҙ теләктәре менән илдең тыныслығын һаҡларға китеү­селәр ҙә күп булды. Ә халыҡ араһында шул батыр егеттәрҙең ирҙәрсә ҡарарын аңламай ҡабул иткәндәр әҙ булдымы ни? Иң мөһиме, йорттары, автомо­билдәре, ғаиләләре булып та, тулы тормош менән йәшәп ятҡан мәлдәрен, “Унда егеттәр һәләк була, беҙ бында вайымһыҙ йәшәп ятабыҙ”, – тигән выжданлы уйҙар менән ил сигенә һаҡҡа торған ир-егеттәребеҙ, ысынлап та, бик күп. Салауат тоҡомдары, башҡортом­доң батыр уландары улар. Ҡустым Динар Камалов та Рәсәй Эске эштәр министрлығының Учалы районы бәлиғ булмағандар эштәре буйынса инспекторы ине. Өс йәшлек ҡыҙының яратҡан ата­һы, тоғро ир һәм дуҫ, ҡустыларына терәк-таяныс ине. Бер көн килеп: “Әсәй (әсәһенең бер туған апаһын әсәй тип йөрөтә ине), һеҙ мине ғәфү итегеҙ, мин башҡаса булдыра алмайым. Әгәр хәҙер бармаһам, аҙаҡ үҙемде ғәфү итмәйәсәкмен”, – тип смс хәбәр яҙып, командировкаға тип сығып китеүе Иш­мөхәмәтовтар ғаиләһе һәм яҡындары өсөн тыныс күктә йәшен атҡандай булды. Ҙур ғаиләлә үҫкән егеттәр Раят Килдебай улы менән Ләлә Ғәбдрә­шит ҡыҙының илһөйәр итеп тәрбиәләүенең емеше был күренеш, шикләнмәйем. Улар шундай ҡыйыу һәм үҙаллы итеп үҫтерҙеләр Динарҙы. Учалы районынан Озерный ҡасабаһында йәшәгән Ләлә апайым һәм Раят еҙнәм Ишмө­хәмәтовтар алты ул үҫтерҙеләр. Дүртеһе үҙҙәренеке, икеһе Нилә апайым үлеп ҡалғас, тәрбиәгә алынған Динар менән Илнар инеләр. “Еҙнәм менән апайымдың балалары тыу­ғандан алып йүгерә һәм футбол уйнай баш­лайҙар”, – тип шаяртырға ярата инем. Тик, улар араһында махсус хәрби опе­ра­цияның башында уҡ йәрәхәт­ләнеп ҡайтҡан, МХО ветераны, “Суворов” миҙалына лайыҡ булған Айрат ҡустым­дың футбол турнирынан ситтә ҡалмауын күргәс, был шаяртыуым ысынбарлыҡ икә­ненә инандым. Улар тыуғандан ғы­на тү­гел, үлеп-терелгәс тә спортты таш­ламаясаҡ, тигән фекергә килдем. Ҙур ғаиләлә үҫкән егеттәр ба­ры­һы ла, ысынлап та, физик яҡтан ныҡ һәм спортҡа яҡын булып үҫте­ләр. Еҙнәм Раят Килдебай улы үҙе мәктәптә физкультура дәресенән уҡытты, улдары спорт залынан ҡай­тышманы. Шул арала йорт эш­тә­рен дә “һә” тигәнсә эшләп ҡуялар ине. Ансамбль солисы Малайҙарҙың ташып торған көс-ҡеүәтен яҡшылыҡҡа йүнәлтәм тиһәң, бәлки, ысынлап та шундай тәрбиә биреү кәрәктер. Спортта ғына түгел, ҡустыларым бейеүгә лә оҫта булды. “Оҙон күл” балалар бейеү ан­самблендә ағалы-ҡустылы Динар, Рушан, Айрат, Илнар, Рафиҡ – бишеһе лә бейене. Динар солист булды. Ансамбль составында Динар бик күп конкурстарҙа ихлас ҡатнаш­ты һәм призлы урындар яуланы. 2012 йылда “Учалы йон­доҙсоғо” район йәш таланттар конкурсында – икенсе урын, “Уралым” төрки халыҡ­та­рының традицион ижады төбәк фести­валендә ике йыл рәттән ҡатнашып, беренсе урынды һәм Гран-при яуланылар. 2013 йылда “Байыҡ” республика телевизион конкурсында ҡатнашып, беренсе баҫҡысҡа күтә­релделәр, ә “Таланттар магниты” халыҡ-ара конкурсында Гран-при алдылар. Динар ҡустым мәктәптә уҡыған йылдарында уҡ спорт буйынса мәктәп, ра­йон, зона, республика ярыш­тарында әүҙем ҡатнашты. Мәғариф министрлығынан, Учалы ҡалаһы һәм Учалы районының физик культура һәм спорт комитетынан, мәғариф бүлеге мөди­ренән спорт ҡаҙаныштары өсөн рәхмәт хаттары күп булды. 2015 йылда Башҡортостан Республика­һының Хәрби комиссары республика кимәлендәге хәрби спорт төрҙәре буйынса ярыш еңеүсеһе таныҡлығы менән бүләк­ләне. Хатта “Башҡортостан Респуб­лика­һының иң яҡшы призывнигы” тигән исем бирелде. Уҡыуҙа ла һынатманы Тәбиғәте менән тапҡыр, алсаҡ һәм төрлө яҡлап үҫешергә тырышып торған Динарҙың йөрәгендә хәрби кеше булыу тигән теләк тә бар ине. Тик, XI класты тамамлағас, Сибай ҡалаһындағы күп тармаҡлы махсуслашҡан колледжға “Биҙәү-ғәмәли сәнғәт һәм халыҡ кәсептәре” бүлегенә уҡырға инде. Колледжда уҡыған йылдарында үҙен яҡшы яҡтан ғына күрһәтте, уҡыу йортоноң ҡаланың ижтимағи тормошонда әүҙем булды, студенттар араһында уҡыу-күнекмәләр лагерҙарында ҡатнашты. Йәштәрҙең төбәк ғилми-тикше­ренеү конференцияһында, һөнәри оҫталыҡ конкурстарында үҙе эшләгән ювелир эштәре менән ҡатнашты. “Йәш һөнәрмәндәр” IV төбәк чемпионатында ла Баш­ҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы сертификаты менән бүләкләнде. Беренсе курста уҡығанында, йәше еткәнгә күрә, армияға ла алынды. Владимир өлкә­һендә хеҙмәт иткән сағында миңә бер шылтыратып: “Апай, минең хәрби булғым килә, бында артабан ҡалырға теләк бар ине”, – тине. Ул мәлдә бер туған ҡустыһы ла Си­байға уҡырға ингән ине. Мин апай булараҡ: “Юҡ, Динар, һин ҡайтып уҡыуыңды дауам ит, һөнәр ал, ҡустыңа терәк булып янында йәшә, хәрби булырға бер ҡасан да һуң түгел”, – тинем. Ҡайтты, уҡыуын тағы ла дәртлә­неп, сәмләнеп дауам итте. 2019 йылда ул Башҡортостан Республи­каһы Башлығы стипендияһына һәм Сибай ҡалаһындағы физик культура һәм спорт комитеты рәйесе танытмаһына лайыҡ булды. Намыҫлы хеҙмәт итте 2020 йылда уҡыуын тамамланы. Шул уҡ йылдың февралендә кәләш алып, Резеда киленебеҙ менән ҡыҙ бүләк иттеләр. 2021 йылда Рәсәй Эске эштәр министрлығының Учалы районы буйынса дежур часында оператив-дежурный ярҙамсыһы булып, кесе сержант званиеһында хеҙмәт юлын башланы. Үҙен ыңғай, выжданлы, грамоталы, булдыҡлы хеҙмәткәр итеп күрһәтте. Эш вази­фаһына тап төшөрмәне, оператив һәм ыңғай һөҙөмтәлә эшләргә тырышты. Коллективының ижтимағи тормошонда әүҙем ҡатнашты. Урал аръяғы райондарының эске эштәр бүлектәре араһында самбо һәм атыу буйынса ярышта еңеү яуланы. 2024 йылда юриспруденция һөнәре буйынса Мәскәү финанс-сәнәғәт университетын тамамланы. Дипломлы белгесте бәлиғ булмағандар эше буйынса инспектор итеп тәғәйенләнеләр. 2024 йылдың 1 июлендә уға полицияның кесе лейтенанты званиеһы бирелде. Офицер дәрәжәһенә документтары ебәрелгән булһа ла, Динар бер кемгә лә әйтмәйенсә МХО-ға китергә ҡарар итә. Йылмайып юлға сыҡты 2024 йылдың 20 авгусында юлға сыҡты ул. Поезға ултырғанда төшкән видеояҙ­маларын ҡарап алам да Динарҙың һаман да бала күңелле булып ҡалыуына инанам. Ауыҙы һәр ваҡыттағыса йырыҡ. Шулай йылмайып ҡайтып төшөр һымаҡ ине бер көн. Тик 11 ноябрҙә Донецк Халыҡ Республи­каһының Селидово ҡалаһындағы алышта һәләк булған. Беҙ, әлбиттә, был турала һуңыраҡ белдек. 2025 йылдың мартына тиклем Динарҙың юҡлығына ышанырға теләмәнек. Үҙенә генә хас көр тауышы менән, “Шунан, мине һағын­дығыҙмы, бына бит ҡайтып еттем, әй!” – тип бейеп ҡайтып керер һымаҡ ине бәһле­үәнебеҙ. Әммә теләгебеҙ ҡабул булманы. 2025 йылдың изге Рамаҙан айында, 29 мартта, әсәһенең янына – Сораман ауылында ерләнде Динар Дамир улы. 27 генә йәшлек Динар Камаловты һуңғы юлға бар ауыл халҡы оҙатты. Бәлки, оҙон ғүмер йәшәп тә бындай халыҡ һөйөүен яулап өлгөрмәгән кешеләр барҙыр. Тик Динарыбыҙҙың ихласлығы, алсаҡ­лығы бар ине. Йәшлеге менән нимә уйлай, шуны әйтә алырҙай батыр холҡо булһа ла, ул кеше күңелендә нәфрәт уятманы. Дуҫтары ла күп булды. Йәш булыуына ҡарамаҫтан Ғәб­дрәшит олатаһы кеүек ир-егеттәрҙе, эше буйынса әңгәмә алып барғанда ауыр холоҡло үҫмерҙәрҙе лә тыңлатырлыҡ аныҡ кәңәштәр бирә белде. Өс йәшлек ҡыҙының: “Мин һәр ваҡыт матур күлдәк кейергә тейешмен, сөнки атайым мине күктән фотоға төшөрәм тип әйтте”, – тип әйткәнен ишеткәс, теге донъя барлығына ла ышандым. Балалыҡ фантазияһылыр ҙа тимәнем. Динарыбыҙ батырҙарса һәләк булғас та, балаһын ихлас йыуатып, был донъяның ҡыйынлыҡтарына бирешмәй, матур күлдәк кейеп, йылмайып йәшәргә өндәүенә лә шикләнмәнем. Сөнки Динар үҙе лә бала саҡтан ныҡ булды, ҡайғыларға баш бирмәне, йылмайып, бейеп йәшәне. Зилә ҒӘЛЛӘМОВА. Учалы районы. Фото: Зилә Ғәлләмованың ғаилә архивынан.