Нисек булһа ла аҡса эшләргә кәрәкме?..

Президент гранттары фондына Башҡортостандан ғариза килгән. Атап әйткәндә, унда ”Ҙур ғаилә – ул модала: илде илһамландырған һәм нығытҡан традициялар” проекты тәҡдим ителә (2025 йылдың 17 мартынан 25-2-017236 номерлы ғариза). Проекттың атамаһы ла матур һәм маҡсаты ла яҡшы: ғаилә ҡиммәттәрен һәм күп балалылыҡты популярлаштырыу. Был проектты Рәүфә Рәхимова менән бәйле “Ирекле медиа” автономиялы коммерцияға ҡарамаған ойошмаһы тәҡдим итеүе аптырата. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, ошо ойошманы судтар РФ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар кодексының 20.3.3 статьяһының 1-се өлөшө буйынса (“РФ Ҡораллы көстәрҙе ҡулланыуҙы дискредитациялауға йүнәлтелгән асыҡ ғәмәлдәр”) административ хоҡуҡ боҙоуҙарҙа бер нисә тапҡыр ғәйепле тип таныны. Был хәл 2024 йылдың октябрендә була. Ул ваҡытта Киров район суды 30 мең һум штраф тәғәйенләй. Шул уҡ йылдың ноябрендә Өфөнөң Совет район суды “Ирекле медиа” ойошмаһына (“Пруфы” нәшриәте) Рәсәй ҡануниәтен боҙған өсөн 200 мең һум административ штраф һала. Бынан тыш, суд был медиаресурстың баш мөхәрриренә “йәмәғәт тәртибен һәм (йәки) йәмәғәт именлеген күпләп боҙоу ҡурҡынысы тыуҙырған ышаныслы хәбәрҙәр рәүешендә дөрөҫ булмаған ижтимағи әһәмиәтле мәғлүмәт таратыу өсөн” 60 мең һум штраф һала. БР Юғары суды элек ҡабул ителгән ҡарарҙарҙы үҙ көсөндә ҡалдыра. 2025 йылдың февралендә суд Рәхимоваға власты һәм йәмғиәтте хөрмәт итмәгәне өсөн штраф һала, ә апрелдә уға туҡмау өсөн административ статья буйынса 80 сәғәт мотлаҡ эш төрөндә яза тәғәйенләнә. Юғарыла аталған штрафтарҙың Рәхимованың матди хәленә нисек йоғонто яһауын баһалауы ауыр, әммә “Ирекле медиа” 2 миллион 355 мең 849 һум күләмендә грантҡа иҫәп тота. Бынан тыш, ойошма 1 миллион 964 мең 832 һум күләмендә үҙ аҡсаһын һалырға әҙер. Дәүләт аҡсаһын (тимәк, беҙҙекен дә) нимәгә тотонорға теләйҙәр һуң? Ғариза тексынан күренеүенсә, “Ирекле медиа” Башҡортостандың күп балалы ғаиләләре, төрлө милләт һәм социаль төркөмдәр тураһында лонгридтар циклы әҙерләргә иҫәп тота. Йәғни, видеороликтар һәм документаль фильм төшөрөргә, уны күрһәтеүҙе һәм уның буйынса фекер алышыуҙы ойошторорға, “күп балалылар өсөн ликбез” һәм чат-бот эшләргә ниәтләйҙәр. Контентты видеохостингтарҙа, социаль селтәрҙәрҙә һәм киң мәғлүмәт сараларында урынлаштырырға теләйҙәр. Ғаризала грант сиктәрендә эшләнгән материалдар “Пруфы” баҫмаһында урынлаштырыласаҡ тип күрһәтелгән. Эйе, тап дөрөҫ булмаған мәғлүмәт таратҡан баҫмала. Был турала суд тарафынан да бер нисә тапҡыр танылды. Бынан тыш, ошо баҫманы иноагент тип таныу ихтималлығы ла бар. Был турала абруйлы “Рыбарь” федераль телеграм-каналы (1,25 миллиондан ашыу яҙылыусы) яҙҙы. Бының өсөн сәбәп бик етди тип яҙған “Рыбарь”: “Пруфы.рф.“ аша Фаил Алсынов* һәм Руслан Ғәббәсов** кеүек башҡорт экстремистары һәм сепаратистарының ыңғай образдары булдырылды (беренсеһе колонияла язаһын үтәй, икенсеһе Литвала Рәсәйгә ҡаршы әүҙем эшмәкәрлеген дауам итә – ред.), шулай уҡ кешеләрҙе рөхсәтһеҙ йәмәғәт акцияларына мобилизациялау алып барылды. Уларҙың береһе Баймаҡта күмәк тәртипһеҙлектәргә килтерҙе. Бынан тыш, киң мәғлүмәт саралары аша Башҡортостан йәмғиәтен МХО-ла ҡатнашмаҫҡа саҡырҙылар. Рәхимова үҙе тиҙҙән “Рәсәй авторитаризмының” тарҡалыуы тураһында асыҡтан-асыҡ белдерҙе”. Дәғүәсе биргән мәғлүмәттең дөрөҫлөгө буйынса ла һорауҙар бар. Бының өсөн грант биреү тураһында килешеүҙең 3.3.6-сы пунктын уҡыу ҙа етә. “Ирекле медиа” ойошмаһы үҙенең материалдарын урынлаштырыу өсөн платформа итеп Американың Google компанияһына ҡараған YouTube видеохостингын күрһәтә. Ағымдағы йылдың мартында бирелгән ғариза авторҙары YouTube-тың Рәсәй ҡануниәте талаптарын системалы рәүештә үтәмәүе тураһында (һуңғы өс йыл дауамында) белмәүҙәре мөмкин түгел. Был хаҡта Роскомнадзор ҙа бер нисә тапҡыр иҫкәртте. Президент Владимир Путин былтыр декабрҙә тура бәйләнеш ваҡытында асыҡтан-асыҡ Америка компанияһына һорауҙар күп булыуын белдерҙе. 2025 йылдың март аҙағында РФ һанлы үҫеш министры Мәҡсүт Шадаев журналистарға YouTube компанияһы “илебеҙҙә эшен тергеҙеү өсөн кәрәкле Рәсәй ҡануниәте талаптарын үтәүҙә ҡыҙыҡһыныу күрһәтмәй” тип билдәләне. Һөҙөмтәлә “Ирекле медиа” ойошмаһы грант шарттарын тулыһынса үтәй алмаясаҡ. Улар быны дөрөҫ булмаған мәғлүмәт биргәс, аңларға тейеш. YouTube-тың Рәсәй Федерацияһы территорияһында туҡтатылыуы һәм уның эшләмәүе арҡаһында аудиторияның бер өлөшө контентҡа инеүҙән мәхрүм ителәсәк. Һөҙөмтәлә раҫлау менән тулы отчет төҙөп булмаясаҡ. Рәүфә Рәхимова, үҙе контролдә тотҡан киң мәғлүмәт саралары өсөн килеп тыуған хәүефте аңлап, йәмәғәтселек күҙендә аҡланыу ысулын эҙләгән кеүек тойола. Илгә ысынлап та мөһим һәм кәрәкле йүнәлеш буйынса Президент грантын тормошҡа ашырыу бындай мөмкинлекте бирә ала, шулай уҡ дәүләт ҙур сумма ла бүлә. Әммә Рәүфә Гәрәй ҡыҙының быға тиклем Президент һәм тотош власҡа ҡарата әйткән дәғүәләре менән нисек булырға? Авторитаризмда, “йәмғиәттә ҡурҡыу тыуҙырырға”, “киң мәғлүмәт сараларына баҫым яһарға” ынтылыуҙа ғәйепләгәндәрҙән, шулай уҡ “ул һайламаған президенттан” нисек аҡса һорай икән?! Уның интернетта “Эхо Москвы”ға (Генераль прокуратура талабы буйынса тапшырыуҙан һүндерелде һәм һуңынан ликвидацияланды) видеомөрәжәғәтен һәм интервьюһын табыуы ҡыйын түгел. Патриотизм аҫтында йәшеренеп, Рәүфә Рәхимова Төркиәлә әүҙем эшмәкәрлек алып бара. Уның ғаиләһенең был илдә күсемһеҙ милеге бар, фатирҙар һата, медицина туризмын үҫтерә ( быларҙың бөтәһе лә “Пруфы”ла рекламалана). Был закон менән тыйылмаған һәм килемде лә, моғайын, насар килтермәйҙер. Ни өсөн шуға проектты үҙ аҡсаһына тормошҡа ашырмаҫҡа? Президенттан грант һорамайынса ғына яҡшы эш башҡарырға... *– Росфинмониторингтың террорсылар һәм экстремистар исемлегенә индерелгән **– Рәсәй Юстиция министрлығы тарафынан сит ил агенттары реестрына индерелгән. Росфинмониторинг тарафынан экстремистик эшмәкәрлеккә йәки террорлыҡҡа ҡатнашлығы тураһында мәғлүмәт булған ойошмалар һәм физик шәхестәр исемлегенә индерелгән. Фото: Башҡортостан судтарының берләштерелгән матбуғат хеҙмәте.