Рәсәй Эске эштәр министрлығында кибермутлашыусыларҙан нисек һаҡланыу тураһында һөйләнеләр. Картаның ПИН-коды - дүрт һанлы комбинацияһы конвертта банк картаһы менән бергә бирелә. Уны банк бүлексәһендә йәки ҡыҙыу линияға шылтыратып үҙгәртергә мөмкин. Хәүефһеҙлек коды (CVV2 йәки CVC2) картаның кире яғында күрһәтелгән һанлы комбинацияһы, атап әйткәндә: карта номерының һуңғы дүрт һанынан һуң күрһәтелгән уң яҡ сиктәге өсәүһе. Тикшереү коды интернетта түләүҙәр башҡарыу өсөн генә кәрәк. Онлайн түләгәндә ул карта һаны, карта хужаһының исеме һәм картаның ғәмәлдә булыу ваҡыты менән бергә индерелә. Банктың бер тапҡыр ҡулланыла торған пароле - түләүҙе раҫлау өсөн онлайн банк тарафынан смс-хәбәрҙә йәки аҡса менән операцияларҙы раҫлау өсөн push-белдереүҙә ебәрелгән һандар комбинацияһы. Бер кемгә лә пин-код, хәүефһеҙлек кодын йәки бер тапҡыр ҡулланыла торған паролде бирмәгеҙ! Бер кем дә, шул иҫәптән банк хеҙмәткәрҙәре лә, карта хужаһынан пин-кодты йәки хәүефһеҙлек кодын хәбәр итеүҙе һорай алмай. Ә бер тапҡыр ҡулланыла торған пароль онлайн-һатып алыу ваҡытында һаҡланған тоташыу битендә индерелә. Карта тотоусының кодлы һүҙе - банк клиенты картаны рәсмиләштергәндә күрһәткән мәғлүмәт. Кодлы һүҙ банктың контакт-үҙәгенә шылтыратыуҙа клиентты идентификациялау өсөн кәрәк. Кодлы һүҙҙәрҙе ҡулланыу кәңәш ителә, уларҙы енәйәтселәргә белеүе бик ауыр буласаҡ. Банк клиентының кодлы һүҙен йәки кодын һеҙ бәйләнеш үҙәгенә мөрәжәғәт итеп, банк хеҙмәткәре менән һөйләшкәндә генә хәбәр итергә мөмкин. Интернет-банкты нисек файҙаланырға? 1. Экранды ябыуҙың ҡатмарлы паролен һәм сифатлы антивирус программаһын ҡулланығыҙ. Банк ҡушымталарына бармаҡ эҙен йәки йөҙҙө таныу функцияһын ҡулланып инмәгеҙ. 2. Кеҫә телефонында логин һәм мобиль банкингка инеү паролен һаҡламағыҙ. 3. Телефонда картаның реквизиттарын: номерын, ғәмәлдә булыу ваҡытын, тикшереү кодын һәм картаның ПИН-кодын һаҡламағыҙ. 4. Башҡаларҙың мобиль банкинг системаһына инеүҙән һаҡланығыҙ. 5. Телефонығыҙҙы юғалтҡанда шунда уҡ картаны ябыу өсөн банкка һәм SIM-картаны ябыу өсөн мобиль оператор офисына мөрәжәғәт итегеҙ. 6. SMS-хәбәрҙәрҙән һылтанмалар буйынса күсмәгеҙ, хатта ул банктан тип раҫланһа ла. 7. Блокировкаланған телефон экранында ингән SMS-хәбәрҙәрҙең тексын күрһәтеү функцияһын һүндерегеҙ. БЫЛ МӨҺИМ! Йыш ҡына мутлашыусылар банк хеҙмәткәре булып мөрәжәғәт итә. “Мәғлүмәт базаһында өҙөклөк”, ”бонустар иҫәпләү” йәки “социаль программаға тоташыу” һылтауы менән енәйәтселәр карта реквизиттарын, хәүефһеҙлек кодын һәм бер тапҡыр ҡулланыла торған паролде һорай, ҡайһы берҙә хатта талап итә. Кәрәкле мәғлүмәттәрҙе алғас, мутлашыусылар аҡсаны иҫәптән сығара. ИҪЕГЕҘҘӘ ТОТОҒОҘ! Клиентҡа шылтыратҡанда банк хеҙмәткәре бер ҡасан да карта реквизиттарын хәбәр итеүҙе һәм карта менән ниндәй ҙә булһа операция яһауҙы һорамай. Банктан шылтыратып, түләү картаһы менән ҡыҙыҡһынһалар, нимә эшләргә? Иң дөрөҫ юл – һөйләшеүҙе туҡтатыу һәм банктың контакт үҙәгенең рәсми номеры буйынса банкка шылтыратыу (клиенттың ярҙам хеҙмәте телефоны номеры картаның кире яғында күрһәтелә). Шулай уҡ банк бүлексәһенә шәхсән мөрәжәғәт итергә мөмкин. Иҫегеҙҙә тотоғоҙ, граждандар карталарынан аҡса урлауҙың иң киң таралған ысулы – карта хужаһын алдап һәм ышанысты боҙоп аҡса күсереүгә этәрә. Интернетта түләүҙәрҙе нисек хәүефһеҙ атҡарырға? 8. Ҡорамалда онлайн-түләүҙе әүҙем һаҡлағысы булған вирусҡа ҡаршы программа ҡулланығыҙ. 9. Түләүҙе тик һаҡланған берләшмәләр ярҙамында ғына башҡарығыҙ. Һаҡланған йәки йәшерелгән тоташыуҙы браузерҙың адрес һыҙығы башында йоҙаҡ рәүешендәге билдә һәм сайт адресы алдында https префиксы буйынса танырға мөмкин:// (ябай http түгел, ә аҙағында s хәрефе менән). 10. Һәр ваҡыт интернет-банктағы сеансты браузерҙың ҡалыптарын ябыр алдынан тамамлағыҙ. Йәмәғәт WI-FI менән кафеларҙа, транспортта йәки ҡунаҡханаларҙа финанс операциялары үткәрмәгеҙ. 11. Браузерҙа карта тураһында мәғлүмәттәрегеҙҙе һаҡламағыҙ. Ниндәй банкоматтар менән файҙаланырға? 12. Һаҡланған урындарҙа (мәҫәлән, банк офистарында, дәүләт учреждениеларында, эре сауҙа үҙәктәрендә) ҡуйылған банкоматтарға өҫтөнлөк бирегеҙ. 13. Ҡулланыр алдынан банкоматты ҡарап сығығыҙ. Клавиатурала һәм карталар ҡабул итеү урынында өҫтәмә ҡоролмалар, йәбештереү эҙҙәре һәм механик зыян булмауына инанығыҙ. 14. ПИН-кодты яҙғанда клавиатураны ҡул менән ҡаплағыҙ. 15. Төҙөк булмаған банкоматтан файҙаланмағыҙ: мәҫәлән, ҡоролма эленеп торһа, йәки экранда шикле һүрәттәр барлыҡҡа килһә. 16. Шикле кешеләр алдында банкоматты ҡулланмағыҙ һәм сит-яттан ярҙам алмағыҙ. Банк трояндары Банк трояндары - онлайн-банкинг аша аҡса урлау өсөн булдырылған зарарлы программалар. Рәсми банк ҡушымталары, ҙур онлайн-магазиндар битен алмаштырып, программа логиндарҙы һәм паролдәрҙе, шулай уҡ банк карталары мәғлүмәттәрен урлай. Ике факторлы аутентификацияны урап үтеү өсөн программа банк ебәргән смс-хәбәрҙәрҙе тотоп ала һәм уларҙы йүнәлтә ала. Йыш ҡына легаль программа тәьминәте булып: ҡулланыусы ҡоролмаға популяр бушлай ҡушымталар (мәҫәлән, уйындар, фонарҙар, гороскоптар һәм башҡалар) итеп маскировкаланған вирус программаһын күсереп ала. Шулай уҡ банк трояны смс-хәбәрҙәрҙә йәки электрон хаттарҙа ебәрелгән шикле һылтанмалар буйынса күскәндә автоматик рәүештә ҡоролмаға күсерелә. Ҡағиҙә булараҡ, хәбәрҙә банк троянын күсереп алыу һылтанмаһы һатыуҙың башланыуы, тауарҙы алмаштырыу йәки ҡыҙыҡлы йөкмәткеле фото/видео ҡарау тәҡдиме тураһында текст менән оҙатыла. Нисек һаҡланырға? 17. Ҡоролмаға ышаныслы антивирус ҡуйырға. Ул шикле сайтҡа күсергә, шулай уҡ ҡоролмаға үтеп инергә маташҡанда банк троянын туҡтата. 18. Смс-хәбәрҙәрҙә һәм электрон хаттарҙа шикле һылтанмалар буйынса үтмәү. 19. Ҡушымталарҙы Apple Store, Microsoft Store һәм Google Play рәсми магазиндарынан ғына күсереп алырға. Телефон көйләүҙәрендә тикшерелмәгән сығанаҡтарҙан ҡушымталарҙы күсереүҙе тыйыуҙы урынлаштырырға. 20. Ҡушымталарҙы урынлаштырыу барышында рөхсәт һорауҙарына иғтибар итергә (мәҫәлән, контакттарға инеү һәм смс-хәбәрҙәр ебәреү). 21. Конфиденциаль мәғлүмәттәр индерелгән сайттың исемен ныҡлап уҡығыҙ. Йыш ҡына ялған сайттарҙың атамалары оригиналдарынан бер генә символ менән айырыла. Иҫәп яҙмаларының хәүефһеҙлеге электрон почта, социаль селтәр, дәүләт хеҙмәттәре порталы һәм башҡа сервистарҙың иҫәп яҙмаһынан логин һәм паролде тартып алып, мутлашыусылар матди файҙа алыу өсөн мөмкинлектәр ала. Был банк картаһынан аҡсаны күсереп алыу ғына түгел. Башҡаларҙың иҫәп яҙмаһына ингәс, мутлашыусылар ҡулланыусының контакттарына, ҡағиҙә булараҡ, ҙур булмаған сумма аҡса күсереүҙе һорап, хәбәрҙәр ебәрә йәки битләүендә компроматлы мәғлүмәт баҫтыра ала. Бындай хәлгә нисек эләкмәҫкә? 22. Һәр иҫәп яҙмаһы өсөн төрлө логин һәм паролдәр ҡулланырға. Хәрефтәр һәм һандарҙан торған ҡатмарлы паролдәрҙе ҡулланыу. Уларҙы булдырырға һәм һаҡларға пароль менеджеры ярҙам итә. 23. Иҫәп яҙмаһын ныҡлап һаҡлау өсөн ике этаплы аутентификация ҡулланырға кәңәш ителә (аккаунтҡа инеү өсөн логин һәм паролдән тыш бер тапҡыр ҡулланыла торған код индерергә йәки һеҙҙең аккаунтҡа тоташтырылған электрон ҡоролмаларҙа эш итеүҙе раҫларға кәрәк). Фото: Башинформ.
Рәсәй Эске эштәр министрлығында кибермутлашыусыларҙан нисек һаҡланыу тураһында һөйләнеләр. Картаның ПИН-коды - дүрт һанлы комбинацияһы конвертта банк картаһы менән бергә бирелә. Уны банк бүлексәһендә йәки ҡыҙыу линияға шылтыратып үҙгәртергә мөмкин. Хәүефһеҙлек коды (CVV2 йәки CVC2) картаның кире яғында күрһәтелгән һанлы комбинацияһы, атап әйткәндә: карта номерының һуңғы дүрт һанынан һуң күрһәтелгән уң яҡ сиктәге өсәүһе. Тикшереү коды интернетта түләүҙәр башҡарыу өсөн генә кәрәк. Онлайн түләгәндә ул карта һаны, карта хужаһының исеме һәм картаның ғәмәлдә булыу ваҡыты менән бергә индерелә. Банктың бер тапҡыр ҡулланыла торған пароле - түләүҙе раҫлау өсөн онлайн банк тарафынан смс-хәбәрҙә йәки аҡса менән операцияларҙы раҫлау өсөн push-белдереүҙә ебәрелгән һандар комбинацияһы. Бер кемгә лә пин-код, хәүефһеҙлек кодын йәки бер тапҡыр ҡулланыла торған паролде бирмәгеҙ! Бер кем дә, шул иҫәптән банк хеҙмәткәрҙәре лә, карта хужаһынан пин-кодты йәки хәүефһеҙлек кодын хәбәр итеүҙе һорай алмай. Ә бе