Шамамен 1730 жылы, кейбір деректерде Балқаш көлінің оңтүстік-батысында қазақтар мен жоңғарлар арасында ірі шайқас болып, соңғысының жеңілісімен аяқталғаны тарихтан белгілі.
Аңырақай шайқас туралы қазақ батырлары туралы ауызша тараған жыр дастандар мен Ш. Құдайбердіұлының және М. Тынышпаевтың еңбектерінде айтылады. Шайқастың болғандығы туралы ХVIII ғасыр мен ХІХ ғасырдағы орысзерттеушілері өз еңбектерінде осы шайқас туралы айтып өтеді.
Жалпы, Аңырақай атауымен Жетісу өңірінде екі атаулы жер бар.
Аңырақай шайқасы атауының шығу тарихы туралы бірнеше жорамал бар.
1. Аңырақай атауы 1730 жылы қазақтармен Балқаш көлінің маңында кездескен Жоңғар мемлекетінің қолбасшысының атауына байланысты шықты делінеді. Себебі, ауызша тараған деректерде осы шайқаста Жоңғар хандығының қолбасшысы Анрака батырды - қазақ батыры Бөлек өлтірді делінеді.
2. Шайқаста Жоңғар тарапының ірі күші талқандалып, өз атамекеніне жыларман күйде қайтты деген жорамал бар. Яғни, Аңырақай шайқас - жоңғарлардың талқандалып, жеңіліп жыларман күйде қайтқанын білдіреді десе
3. Моңғол-ойрат тілдерінде ангархай сөзі - шатқал деген мағына береді дейді.
4. Қазақ тілінде аңырап ескен жел деген теңеу бар. Бұл жердегі аңырап, лезде, тез, жылдам деген мағына береді.
Кейбір өлкетанушылар Аңырақай атауы моңғол-ойрат тілінен еңбеген оны қазақтар қойды десе. Келесі тарап Аңырақай атауы баяғыдан келе жатқан атау, оған жоңғарлардың қатысы жоқ дейді. Бұларға қарсы үшінші тарап Жоңғар карталары мен Қытай картографтарының еңбектеріне сүйене отырып, 1730 жылға дейін Аңырақай атауы Жетісу жерінде кездеспейді дейді.
Аңырақай шайқасының атауы жауын жерді белілеп кету үшін айтты ма? Жоқ, әлде, жүз жыл бойы алысып, жоңғардың сағын сындырып, эмоциясын көрген кезді айтты ма? Ол жағын нақты айту қиын. Тіпті топонимдік атаудың шығуы географиялық ерекшелікке байланысты болуыда ықтимал.
Бәлкім, Топонимдік атаудың тарихын іздеуде осындай жорамалдыңда болуы заңдылық шығар.
Не десекте, Аңырақай шайқасы қазақ тарихында жоңғарлармен болған жүз жылдық соғыстың ең бір қайғылы кезеңі "Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама" жылдарын аяқтап, жауға уақытша қалып қойған Жетісу жерін азат етуге әсер еткені белгілі
Сурет ғаламтордан алынды