“Геосаҡырыу”ҙа ҡатнашыусылар шихандарҙы барып күрҙе

Чемпионатта ҡатнашҡан студенттарҙы төркөмдәргә бүлгәндәр. Башҡа туристар тирә-яҡҡа һоҡланып, шунда уҡ фотоға төшә башлаһа, был студенттар аяҡ аҫтынан күҙен алманы. Шулай булмай! Улар миллион йылдар элек барлыҡҡа килгән коралл рифтары өҫтөнән йөрөй бит! — Сығышым менән Новосибирскиҙан, сит илдә оҙаҡ йылдар эшләйем. Тәүҙә Австралияла эшләнем, ә бер нисә йыл элек Ҡытайға күсергә тәҡдим иттеләр, унда геохимияны масспитрометр — геологияла киң ҡулланылған ҡорал ярҙамында өйрәнеү өсөн шарттар булдырылған, был матдәлә элементтарҙың бик аҙ концентрацияһын үлсәргә мөмкинлек бирә. Алынған мәғлүмәттәр тау тоҡомдарының генезисы, уларҙың эволюцияһы тураһында мәғлүмәт бирә. Мин башҡорт шихандары тураһында күптән ишеткәнем булды, бында килеп етеүемә бик шатмын, 450 миллион йыл элек барлыҡҡа килгән фауна, шихандар һәм эзбизташтарҙы ҡарау бик ҡыҙыҡлы, — тине файҙалы ҡаҙылмалар кафедраһы доценты Ирина Жукова. Африканан килгән студенттар шихандарҙы күргәс, тәьҫораттары менән уртаҡлашты: - Был матур урынға күтәрелеүе ҡыйын булды, әлбиттә. Сынығыу тип ҡабул иттек! Бында матур, һәр ҡырсынташ планетабыҙҙың тарихи үткәне тураһында бик күп мәғлүмәт һаҡлай. Әлегә палеонтология фәнен өйрәнә башламаныҡ, әммә экскурсоводтар беҙгә барыһын да ентекләп һәм тулҡынландырғыс итеп һөйләне. Ҡайтҡас, мотлаҡ курсташтарыбыҙ алдында сығыш яһаясаҡмын. Күп итеп фотолар төшөрҙөм, — тине Көньяҡ Африка Республикаһы студенты Тлотлего Мокалаки. Ер аҫты ҡаҙылма байлыҡтары буйынса федераль агентлыҡ (Роснедра) етәксеһе Евгений Петров шихандарға һоҡланыуын йәшермәне һәм Башҡортостандың “Геосаҡырыу” чемпионаты өсөн ҡулайлы майҙансыҡ булып тороуын аңлатты: — Башҡортостан — геологик яҡтан яҡшы өйрәнелгән төбәктәрҙең береһе. Халыҡ-ара стратиграфик шкала буйынса бик күп геологик киҫелештәр бар. Был белешмәләр өҫтөндә эшләү өсөн һәр геологтың Башҡортостанға килеүе мотлаҡ, — тип аңлатты Евгений Петров. Рәсәй Фәндәр академияһының Урал федераль тикшеренеү үҙәге етәксеһе Василий Мартыненко Ҡуштау, Торатау һәм Йөрәктау шихандарының фәнни һәм мәҙәни йәһәттән дә глобаль әһәмиәтен билдәләне. - Был уникаль геологик урындар планетаның иң ҙур боронғо риф системаларының береһе булып тора, уларҙы Каспий диңгеҙенән алып Яңы Ерҙәге тундраға тиклем күҙәтергә мөмкин. Әммә тик Көньяҡ Уралда ғына был риф системаһы яҡшы һаҡланған, — тине ул. Геологик тикшеренеүҙәргә ярашлы, шихандар барлыҡҡа килеү ваҡыты яҡынса 320 миллион йыл элек, хәҙерге Башҡортостан территорияһында диңгеҙ булғанда башлана. Формалашыуы 40-50 миллион йыл дауам итә. — Стәрлетамаҡ шихандарының тәбиғи геологик секциялары донъя фәнни әҙәбиәтенә ингән һәм Халыҡ-ара стратиграфик шкалала сағылыш таба. Һәр тауҙың шундай бәләкәй генә майҙанында бөтә Башҡортостан флораһының дүрттән бер өлөшө тиерлек табылыуын иҫәпкә алғанда, биотөрлөлөктө һаҡлау йәһәтенән шихандар ҙур әһәмиәткә эйә, — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Василий Мартыненко. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, Шихандар комплексы 2018 йылда ойошторолған "Торатау" геопаркы составына инә. 2022 йылдың декабрендә ЮНЕСКО-ның Бөтә донъя мираҫы үҙәге «Башҡорт шихандары: Торатау, Йөрәктау һәм Ҡуштау» тәбиғи-геологик ҡомартҡыһын Бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерҙе. Чемпионатҡа илдең 15 төбәгенән, шулай уҡ унлаған илдән – Ҡытай, ҠАР, Мозамбик, Зимбабве, Эфиопия, Гвинея, Гана, Грузия, Үзбәкстан, Ҡаҙағстандан геологик йүнәлештәге студенттар йыйылды. Һәр командала - кураторҙары менән бергә ете кеше. Алты көн буйы улар 11 төп этапта ярышасаҡ. Чемпионат Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров һәм Ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыу буйынса федераль агентлыҡ (Роснедра) инициативаһы буйынса уҙғарыла. “Геосаҡырыу”ҙың эксперттары һәм остаздары – “Роснедра”ның һәм ведомстволар, ер аҫты байлыҡтарын файҙаланыусы компаниялар, профилле уҡыу йорттары, Рәсәй Фәндәр академияһының Өфө федераль тикшеренеү үҙәге геологтары. Андрей Старостин фотолары.