Алмас Шөғөров: Маҡсатыбыҙ – башҡорт атын танытыу

Бөгөн, 15 августа, Баймаҡ районындағы Граф күле буйында “Башҡорт аты” III халыҡ-ара фестивале асылды. Ошо уңайҙан ойоштороусыларҙың береһе, республикала башҡорт атын һаҡлау һәм үҫтереү хәйриә фондын булдырыусы, күп ат ярыштары еңеүсеһе Алмас Шөғөров фестивалгә бәйле һорауҙарға яуап бирҙе. – Алмас Шәфҡәт улы, был ҙур фестивалдең тарихына әйләнеп ҡайтайыҡ. Барыһы ла нимәнән башланған? – Минең аттар менән мауығыуым бала саҡтан бер кемгә лә сер түгел. Ярыштарҙа ҡатнашыу, төрлө ат тоҡомдарының яңырыу һәм үҫеш тарихын өйрәнеү мине ат сабыштары һәм төрлө ярыштар үткәреүгә илһамландыра... Илдең Бөйөк Ватан һуғышында еңеүенә 210 йыл тулыуға арналған сара уҙғарыу шундай идеяларҙың береһе булды. Башҡорт атлылары, француздар уларҙы “төньяҡ амурҙары” тип йөрөткән, 1812 йылда Наполеон ғәскәрҙәренәндә ҙур ҡурҡыу уятҡан. “Тайтулаҡ” конкурсы тап ошондай тарихи ваҡиғаға арналды ла инде. Башҡортостанда ул тәүгә ойошторолдо. Республиканың төрлө райондарынан килгән һыбайлыларға һыбай йөрөргә өйрәнмәгән ҡырағай йәнлекте ауыҙлыҡларға кәрәк ине. “Тайтулаҡ”ты ҡарарға Азат Бәҙрәнов килгәйне. Азат Шамил улына был конкурс бик оҡшаны, аттар, нәҡ беҙҙең башҡорт тоҡомо тураһында оҙаҡ һөйләштек. Был конкурстың уңышы ике айҙан Иҫке Сибай ауылында “Оҙон бәйге” ат ярыштарын ойоштороуға этәргес бирҙе. Маҡсатыбыҙ – башҡорт тоҡомло аттарҙы популярлаштырыу. Башҡортостан Республикаһы Башлығы сараның төп ҡунағы булды. Радий Фәрит улына был ярыштар бик оҡшаны. Бында ат сабышы ғына түгел, уҡ атыу, “Ауҙарыш” уйыны, “Тайтулаҡ” шоу-программаһы ла булды. – Тап ошо ярыштарҙа Радий Фәрит улы “Башҡорт аты” фестивале тураһында әйттеме? – Эйе, республика Башлығы: “Беҙ йыл һайын Баймаҡ районында башҡорт тоҡомло атына арналған фестивалде уҙғарырға хәл иттек. Ат сабыштарын бөтә республика буйлап яраталар, был бай мәҙәни традициябыҙҙың бер өлөшө һәм милли спорт төрө. Ләкин фестиваль ул ат сабышы тураһында ғына түгел. Уның сиктәрендә ғилми-ғәмәли конференциялар, ҡымыҙ байрамы, халыҡ кәсептәре күргәҙмәләре һәм башҡа саралар үтәсәк. Киләсәктә беҙҙең фестиваль федераль кимәлгә сығыр тип ышанабыҙ», – тине. “Башҡорт аты” фестивале халыҡ-ара фестивалгә әйләнде. – Фестивалгә сит илдәрҙән ҡунаҡтар килә. Бында Рәсәйҙең төрлө төбәктәренән, сит илдәрҙән, сит илдәрҙән һәм сит илдәрҙән халыҡтарҙың мәҙәниәте, йолалары, милли аш-һыуы тураһында һөйләшергә мөмкин. Уларҙың тәьҫораттары ниндәй? – Тәьҫораттары бик сағыу. Шуға күрә улар йыл һайын “Башҡорт атыу”на килергә әҙер. Улар ошо фестивалде ойоштороуҙың республика Хөкүмәте кимәлендә хәл ителеүен белә. Был үҙ халҡыңдың тарихына хөрмәт, милли мәҙәни мираҫты һаҡлауға ҙур өлөш индереү бит. – Уларҙа ла ошондай фестивалдәр буламы? – Барлыҡ төрки халыҡтарҙың байрамдары бар. Ғәрәп Әмирлектәрендә, мәҫәлән, йылына ике тапҡыр үткәрелә. Уларҙың береһе – ҡош менән һунар итеү, икенсеһе – тоҡомло аттар сабышы. Уларҙа мин саҡырыу буйынса булдым, бик сағыу ярыштар. – Беҙҙең фестивалдән тыш, Ғәрәп Әмирлектәренән килгән ҡунаҡтарға республикабыҙҙа нимә нығыраҡ оҡшаны? – Уларға барыһы ла оҡшаны, айырыуса башҡорт балы. Ғәрәп Әмирлектәрендә иһә бал күберәк ҡайнатманы хәтерләтә. – “Башҡорт аты” фестиваленең иң ҙур ҡаҙанышы? – Былтыр килеп сығыу урынына айырым хоҡуҡ тураһында патент алынды. Хәҙер “башҡорт аты” исемен республикала ғына ҡулланырға мөмкин. Был тоҡомсолоҡ эшен үҫтерә. Тағы ла Башҡорт аты ғилми-тикшеренеү институты булдырлды. Әммә был йүнәлештә артабан да эшләргә кәрәк. – Быйыл фестивалдән нимә көтәһегеҙ? – Маҡсатыбыҙ – башҡорт атын популярлаштырыу, уға элекке данын кире ҡайтарыу. Һуңғы йылдарҙа республика Башлығы ярҙамында быға өлгәшеп була. Сит илдәрҙән бик күп ҡунаҡтарҙың килеүе, спортсыларҙың күп булыуы ҡыуандыра, фестиваль мауыҡтырғыс буласаҡ. Гүзәл СӘЛИХОВА әңгәмәләште. Фото: Алмас Шөғөровтың шәхси архивынан.