Йыртып астым күкрәгемде, Йолҡоп алдым йөрәгемде. Һәм, йомарлап устарыма, Илттем уны дуҫтарыма... Бөйөк башҡорт шағиры Рәшит Назаров ижад иткән ошо юлдарҙы кем генә белмәй ҙә кемдәрҙе генә тетрәндермәй икән? Бөгөн, 15 майҙа, Ауырғазы районының Талбазы ауылында башҡорт шиғриәтенең сағыу вәкиле, С. Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Рәшит Назаровҡа бюст асыу тантанаһы үтте. Бюст шағирҙың исемен йөрөткән гимназия алдында урынлашҡан, уға ике йыл элек күренекле шағирҙың исеме бирелгән. Тантаналы сарала Башҡортостандың мәғариф һәм фән министры урынбаҫары Әлфиә Ғәлиева, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Башҡарма комитеты ағзалары – Башҡортостандың Яҙыусылар союзы рәйесе, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты, "Шоңҡар" журналының баш мөхәррире Айгиз Баймөхәмәтов, шағирә, журналист, "Аҡбуҙат" журналының баш мөхәррире Лариса Абдуллина; шағирҙың яҡташтары – Башҡорт телен һаҡлау һәм үҫтереү фонды етәксеһе Гөлназ Йосопова, филология фәндәре докторы, М. Аҡмулла исемендәге Башҡорт дәүләт педагогия университетының башҡорт филология факультеты деканы Лейлә Хөсәйенова, Ауырғазы районы хакимиәте башлығы Арыҫлан Шәһәретдинов, бюст авторы Илдус Закиров һәм башҡа ҡунаҡтар ҡатнашты. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының Мәҙәниәт һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса комиссияһы рәйесе "Аҡбуҙат" журналының баш мөхәррире Лариса Абдуллина бөгөнгө тантаналы көнгә еткергән ваҡиғалар тураһында түбәндәгеләрҙе билдәләй: – Уҙған быуаттың 60-сы йылдарында башҡорт әҙәбитенә йәшен тиҙлегендә үҙенең киң билдәле “Йөрәк”, “Йәшен” шиғырҙары менән килеп ингән Рәшит Назаровтың ижады менән бөгөн шиғыр яратҡан, һүҙ сәнғәтенең аһәңен, кимәлен баһалаған һәр кем таныш. Нимәһе ҡыҙыҡлы, уның ижады тураһында замандаш шағирҙар ҙа, әҙәбиәтселәр ҙә, китап уҡыусылар ҙа берҙәй тетрәнеү, һиҫкәнеү менән телгә ала. Ул – башҡорт әҙәбиәтен үҙ иткән һәр кем өсөн бөйөк ижадсы, олуғ талант эйәһе. Бөгөн бер кемгә лә Рәшит Назаров ижады юғары һүҙ сәнғәте әҫәрҙәре булыуын иҫбатларға кәрәкмәй. Алда әйткәнемсә, уны әҙәбиәткә аяҡ баҫҡанда уҡ ҡәләмдәштәре маһир шағир булыуын танып, алҡышлап ҡаршы ала. Рәшит Назаров – ул башҡорт әҙәбиәтендә генә түгел, ә шиғриәте, яҙмышы менән Рәсәй, донъя әҙәбиәтендә бик һирәк осрай торған күренеш. Аяныслы сир, яҙмыш, шағирҙы һуңғы көндәрендә махсус интернатта йәшәүгә дусар иткән. Оҙаҡ йылдар яҙыусылар, Ауырғазы районы йәмәғәтселеге Талбазы башҡорт гимназияһына бөйөк шағирҙың исемен биреү өсөн көрәш алып барҙы. Был хәрәкәт ысын мәғәнәһендә көрәш ине, сөнки ҡаршылар ҙа булманы түгел. Рәшит Назаров ижадын юғары баһалап, уның ижады, исемен мәңгеләштереү өсөн әүҙем эш алып барған Талбазы башҡорт гимназияһы уҡытыусыһы Светлана Атмасоваға, Ауырғазы районының элекке хакимиәт башлығы Миҙхәт Вәлитовҡа рәхмәт. Шул тиклем баҫалҡы, әммә маҡсатлы туғандарына рәхмәтлебеҙ – улар ышаныслы аҙымдар менән алға атланы, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайына тупланған материалдар, документтар менән мөрәжәғәт итте, – тип билдәләй Лариса Хашим ҡыҙы. Билдәле булыуынса, ошо мөрәжәғәттән һуң был тарихтың икенсе этабы башланған: Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Президиумы рәйесе, РФ Дәүләт Думаһы депутаты Эльвира Айытҡолова мәсьәләне шәхси контроленә алған, гимназияға исем биреү буйынса эште әүҙемләштергән, йәмәғәтселәр менән аныҡ пландар төҙөп, шағирҙың тыуған яғында уны иҫтәлеген мәңгеләштереү буйынса даими саралар уҙғарыуҙы ойошторған. Һөҙөмтәлә Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы иғлан иткән Башҡорт мәҙәниәте һәм рухи мираҫ йылында (2022 йылдың авгусында) Ауырғазы районы Талбазы ауылы мәктәптәренең береһенә башҡорт шиғриәтенең иң сағыу вәкилдәренең береһе Рәшит Назаров исеме бирелде. Эльвира Айытҡолова был хаҡта түбәндәгеләрҙе билдәләгәйне: – Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы күп йылдар дауамында Рәшит Назаров исемен тап уның тыуған яғындағы мәктәпкә биреүҙе маҡсат итеп ҡуйҙы. Ватандаштарыбыҙ республикабыҙҙың мәҙәниәтенә һәм тарихына, башҡорт халҡының рухи үҫешенә ҙур өлөш индергән шәхестәрҙең исемдәрен иҫтә тоторға тейеш. Башҡорт әҙәбиәте классигы Рәшит Назаров ижады менән башҡорт әҙәбиәте үҫешенә генә түгел, донъя әҙәбиәте үҫешенә лә тос өлөш индергән. Уның шиғри ижады – башҡорт теленең матурлығын һәм халҡыбыҙҙың рухи көсөн сағылдырыусы юғары сәнғәт өлгөһө. Артабан да был мәктәпкә ярҙам итәсәкбеҙ, шулай уҡ Рәшит Назаровтың исемен мәңгеләштереүгә ҡағылышлы сараларҙы әҙерләүҙә мәктәпкә булышлыҡ итергә ниәтләйбеҙ, — ти Эльвира Ринат ҡыҙы. Бөгөн иһә Ауырғазы халҡы тарихи ваҡиғаның – бөйөк башҡорт шағирына һәйкәл асыу тантанаһының шаһиты булды. Район хакимиәте башлығы Арыҫлан Шәһәретдинов был йәһәттән түбәндәгеләрҙе билдәләне: – Талбазылағы уҡыу йорто яҡташыбыҙ, ҡәләм оҫтаһы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Рәшит Назаров исемен йөрөтөүе – беҙҙең өсөн ғорурлыҡ. Бөгөн иһә һәйкәл асылыды – был райондың мәҙәни тормошондағы тағы бер мөһим ваҡиға. Быға тиклем район хакимиәтенә Талбазы башҡорт гимназияһына шағир исемен биреү һәм бюст ҡуйыу тураһында бик күп мөрәжәғәттәр килде. Был исемлектә гимназияның педагогик коллективы ла, инициативалы йәмәғәтселәр ҙә бар. Башланғысты Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы, БР Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттары хупланы. Район картаһында Рәшит Назаров исемен йөрөткән учреждениеның булыуы бик ҡыуаныслы. Бөйөк шағир тураһында хәтерҙе һаҡлау йәһәтенән ихлас күңелдән борсолған, уны тормошҡа ашырыуға булышлыҡ иткән бөтә ауырғазыларға рәхмәтлебеҙ. Беҙҙең бурыс — күренекле яҡташыбыҙ, иҫ киткес һәләтле кеше тураһында хәтерҙе һаҡлау һәм уны киләсәк быуындарға тапшырыу, – тине Арыҫлан Нәзир улы. Рәшит Назаровтың ижадына килгәндә, башҡорт халҡын данлаған шиғри оҫталыҡ өлгөһө ул. Шағир 1944 йылдың 1 ноябрендә Ауырғазы районы Төрөмбәт ауылында тыуған. Урта мәктәпте тамамлағандан һуң колхозда эшләгән. 1963-1966 йылдарҙа Совет армияһы сафында хеҙмәт иткән. Асыҡ сығанаҡтарҙан билдәле булыуынса, Рәшит Назаров йәш сағынан уҡ ҡәләм тибрәткән, шиғырҙары һәм хикәйәләре республика матбуғатында 1961 йылдан баҫыла башлаған. 1965 йылда уның “Таңды ҡаршылағанда” тип аталған беренсе шиғырҙар китабы, 1970 йылда «Ҡояш юлы буйлап» тигән икенсеһе донъя күргән. 1991 йылда Башҡортостан «Китап» нәшриәте Рәшит Назаровтың «Йөрәгемде һеҙгә илтәм» (төҙөүсеһе Әсхәл Әхмәтҡужин) тигән китабын нәшер иткән, унда уҡыусыға киң билдәле шиғырҙар менән бер рәттән, бөтөнләй яңы, әлегә бер ҡайҙа ла баҫылмаған әҫәрҙәре индерелгән. 1994 йылда Риф Мифтахов мөхәрирриәте аҫтында шағирҙың «Йәшен» исемле сираттағы китабы донъя күргән. Рәшит Назаров ун һигеҙ йәшендә үк башҡорт әҙәбиәтендә уникаль күренеш тип танылған. Уның тәүге йыйынтыҡтары милли шиғриәттә сағыу ваҡиға булып тора, яңы быуын шағирҙарында эстетик зауыҡ тәрбиәләй. Рәшит Назаров ижадында традицион образдар үҫеше, уларҙың заманса «аранжировкаһы»ның сағыу миҫалдары урын ала. Күп әҫәрҙәренә ялҡынлы темперамент, юғары рух һәм шиғри талант хас. Уларҙа үткәндәр һәм бөгөнгөләр ғәжәйеп берҙәмлек менән үрелеп бара. Традицион образдар яңы ритмдар менән тулылана, шиғри фекерләүҙең пульсы һәм киңлеге үҙгәрә. Был йәһәттән шағир Риф Мифтаховҡа, уның ижадын иң тәрәндән өйрәнеүсегә, рәхмәт белдерергә кәрәк. Тап Мифтахов арҡаһында Рәшит Назаровтың бөтә китаптары донъя күргән. 1996 йылда Рәшит Назаров Ғәлимйән Ибраһимов исемендәге әҙәби премияның беренсе лауреаты булған. 2004 йылда шағирға «Китап» нәшриәтендә донъя күргән тәүге һайланма әҫәрҙәр китабы өсөн Башҡортостан Республикаһының С. Юлаевтың исемендәге дәүләт премияһы тапшырылған. Рәшит Сәйетбаттал улы 2006 йылда вафат булған. Тыуған ауылында ерләнгән. Шағирҙың әҫәрҙәре республиканың урта һәм юғары уҡыу йорттары программаһына индерелгән. Йыл һайын тыуған көнөндә «Назаров уҡыуҙары» шиғри, әҙәби, музыкаль саралар циклы үткәреү йолаға әүерелгән. Фото: А. Ғәбитова.