"Килер бер көн һәм барығыҙ ҙа минең хаҡта ысынын белерһегеҙ..."

Бөгөн, 9 майҙа, Өфөнөң Еңеү паркында Бөйөк Ватан һуғышы батыры, Башҡортостандың Мишкә районында тыуып үҫкән Ғәзи Заһитовҡа һәйкәл асылды. 1945 йылдың 30 апрелендә ул штурмлау төркөмө составында беренсе булып Берлиндағы Рейхстаг бинаһы өҫтөнә Ҡыҙыл байраҡ күтәрә. Һәйкәл Республика Хәрби Дан музейы эргәһендә ҡуйылған. Һәйкәлде асыу тантанаһында Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров ҡатнашты. – Хөрмәтле иптәштәр, ҡәҙерле дуҫтар! Бөгөн беҙ Башҡортостандың күренекле улы Ғәзи Ҡазыхан улы Заһитовҡа һәйкәл асабыҙ. Был ғәжәп кеше, уның батырлығының тарихы ла ғәжәп. Һәм, әлбиттә, бөгөн беҙ еңеүселәр быуынына хөрмәт күрһәтәбеҙ. Ғәзи исемен ғәрәп теленән тәржемә иткәндә, был исем “яугир” тигәнде аңлата. Һәм ул ысын яугир булған. Ул Хәрби Ҡыҙыл Байраҡ, Ҡыҙыл Йондоҙ ордендары, “Батырлыҡ өсөн”, “Хәрби батырлыҡтары өсөн” миҙалдары менән бүләкләнә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ул бик ҡыҫҡа ғүмер кисерә, 32 йәшендә вафат була. Тыныс тормошта һәләк була. Һәм бөгөн, минеңсә, беҙ ысын ғәҙеллекте тергеҙәбеҙ: Өфө үҙәгендә, бөтә күп милләтле халыҡ исеменән уның батырлығына һәйкәл асабыҙ. Мин бөгөн “Башнефтегеофизика” коллективына, етәксе Рөстәм Йәүҙәт улы Әҙиевҡа изге күңеллелеге һәм ошондай инициатива өсөн рәхмәт әйтергә теләйем. Геройҙарыбыҙҙың иҫтәлеге мәңге йәшәһен. Беҙ уларҙы иҫкә аласаҡбыҙ. Бөйөк Ватан һуғышы, Афғанстан, Чечен Республикаһында террорға ҡаршы көрәштә ҡатнашҡан геройҙарҙы хәтерләйәсәкбеҙ. Һәм, әлбиттә, махсус хәрби операция батырҙарын иҫкә аласаҡбыҙ. Мәңгелек хәтер һәм мәңгелек дан! - тине Радий Хәбиров. Ғәзи Заһитовҡа һәйкәл Өфө скульпторы Артем Зеленин проекты буйынса эшләнгән. Архитекторҙары – Владимир Винкельман һәм Лариса Селиверстова, проект өҫтөндә ҡойоусылар коллективы - бер нисә тиҫтә кеше эшләгән. Һәйкәлде “Лит Арт” скульптура-производство комбинатында (Жуковский ҡалаһы) ҡойғандар. Монумент бронзанан эшләнгән. Фигураның ауырлығы ике тоннанан ашыу. Постамент капустян граниты менән көпләнгән. Бейеклеге һигеҙ метр самаһы: постаменты 3,4 метр, һалдат фигураһы 2,7 метр. Ғәзи Ҡазыхан улы Заһитов 1921 йылдың 20 авгусында Башҡортостан Республикаһының Мишкә районы Янағош ауылында тыуған. 1940 йылдың 19 октябрендә егет армия сафына саҡырыла. Яугир Берлинға тиклем барып етә. Унда ул сержант дәрәжәһендә 3-сө удар армияһының 79-сы уҡсылар корпусы 136-сы армия пушка артиллерия бригадаһы разведкаһында һуғыша. 1945 йылдың 28 апрелендә ғәскәрҙәр Шпрее йылғаһы аша Моабит районы юллана һәм төньяҡ-көнбайыштан Рейхстагҡа сыға. Ғәзи Заһитов өлкән сержанттар М.П. Минин, А.Ф. Лисименко, В.Н. Маков төркөмөнән сержант А.П. Бобров менән бергә Рейхстаг бинаһына бәреп инә. Дошманға күренмәйенсә, улар бикле ишекте таба һәм уны бүрәнә менән онтай. Кәртәгә менеп, тыңлау тәҙрәһе аша бинаның парад фронтоны өҫтөндәге ҡыйыҡҡа үтеп инәләр. Улар байраҡты Еңеү Алиһәһе скульптураһының тажы тишегенә ҡуя. Ғәзи Заһитов беренсе булып бинаға бәреп инә, шунан һуң күкрәгенә яралана. Пуля йөрәге эргәһенән бер сантиметр тәрәнлектә үтеп, уның партия билетын тишә. Бынан тыш, уның һул ҡулы яралана. Ауыр яраланыуға ҡарамаҫтан, өлкән сержант Ғәзи Заһитов һәм уның дуҫы сержант Михаил Минин тимер сылбыр буйлап рейхстаг башняһына менеп, беренсе Еңеү байрағын ҡуя. Бурысын үтәп, улар кире төшөргә ашыҡмай. Ҡанға батҡан Ғәзи Заһитов байраҡты төн буйы һаҡлай һәм 1 майҙа иртән генә госпиталгә оҙатыла. Төркөм байраҡҡа барыу юлдарын 1 майҙа иртәнге сәғәт 5-кә тиклем һаҡлай, шунан һуң генерал Переверткин бойороғо буйынса төркөм Рейхстагтан китә. 136-сы артиллерия бригадаһы командованиеһы 1945 йылдың 1 майында бөтә төркөмдө юғары хөкүмәт наградаһына — Советтар Союзы Геройы исеменә тәҡдим итә. Әммә 1945 йылдың 18 майында улар Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләнә. Һуғыштан һуң Ғәзи Заһитов Башҡортостандағы тыуған ауылына ҡайта, колхоз рәйесе һәм машина-трактор станцияһында механик булып эшләй. Күп орден һәм миҙалдар менән бүләкләнгән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, ни бары 32 генә йәшендә, 1953 йылдың 23 авгусында, автоһәләкәттә вафат булған. – Килер бер көн һәм барығыҙ ҙа минең хаҡта ысынын белерһегеҙ. Мәскәүҙән ҡағыҙ килергә тейеш, мәҡәлә лә яҙылыр әле, – тип ҡыҫҡа ғына әйткән ул. 1964 йылда “Комсомольская правда” гәзитендә Рейхстагка Еңеү байрағын ҡаҙаусылар хаҡында “Знаменосцы” тип аталған күләмле мәҡәлә баҫылғандан һуң ғына Ғәзи Заһитовтың ҡаһарманлығын тотош илебеҙ белде. Эйе, оҙаҡ йылдар яҡташыбыҙҙың батырлығы күләгәлә ҡала килде. Эйе, батырҙар даны онотолмай. Хаҡиҡәт һәр ваҡыт еңеп сыға. Ҡаһарман йөрәкле яугир яҡташыбыҙ Ғәзи Заһитовтың һүҙҙәре хаҡ булып сыҡты. Фото: