Добавить в корзинуПозвонить
Найти в Дзене

Не себепті Осман сұлтаны ІІ Махмұд - янычарлар корпусын таратып жіберді?

Осман империясы XIV ғасырдан бастап - Балкан түбегіне өз билігін орнықтырғаннан кейін, жергілікті христиан халықтарын өзіне бағынышты ұстау үшін "қанды салық" енгізген болатын. Бұл міндеткерлік бойынша христан ұстанатын халықтар отбасындағы әрбір үлкен ұлын - Сұлтан әскеріне жіберу міндетті болды. 1365 жылы сұлтан І Мұраттың тапсырмасы бойынша - христиан халықтарынан тұратын "жаңа әскер" құрылды. Яғни, янычарлар корпусы. Янычарлар корпусына іріктелген балалар - Осман империясының ірі қалаларында мұсылмандық дәстүр бойынша әскери өнерге үйретілді. Бұл янычарлар үйленуге тыйым салынды. Иемденген мүлкі қайтыс болған жағдайда - әскери казармасына қалдырылып отырды. Тек янычарлардың ардагерлері мен сұлтан маңына көтерілгендер ғана артықшылық алды. Янычарлар өз кезегінде басқарушы "ағаларға" бағынды. Осман империясындағы соғыс жүргізудің тікелей негізі - осы янычарлар болды. Янычарлар - соғыстан көп үлес алу үшін жанын аямады. Бірақ Осман империясындағы янычарлардан бөлек - мұсылман халықта

Осман империясы XIV ғасырдан бастап - Балкан түбегіне өз билігін орнықтырғаннан кейін, жергілікті христиан халықтарын өзіне бағынышты ұстау үшін "қанды салық" енгізген болатын. Бұл міндеткерлік бойынша христан ұстанатын халықтар отбасындағы әрбір үлкен ұлын - Сұлтан әскеріне жіберу міндетті болды. 1365 жылы сұлтан І Мұраттың тапсырмасы бойынша - христиан халықтарынан тұратын "жаңа әскер" құрылды. Яғни, янычарлар корпусы. Янычарлар корпусына іріктелген балалар - Осман империясының ірі қалаларында мұсылмандық дәстүр бойынша әскери өнерге үйретілді. Бұл янычарлар үйленуге тыйым салынды. Иемденген мүлкі қайтыс болған жағдайда - әскери казармасына қалдырылып отырды. Тек янычарлардың ардагерлері мен сұлтан маңына көтерілгендер ғана артықшылық алды. Янычарлар өз кезегінде басқарушы "ағаларға" бағынды.

Осман империясындағы соғыс жүргізудің тікелей негізі - осы янычарлар болды. Янычарлар - соғыстан көп үлес алу үшін жанын аямады.

Бірақ Осман империясындағы янычарлардан бөлек - мұсылман халықтарынан тұратын әскери корпустарда болды. Олар сипахи, акынджи, калыкулы.

Янычарлар - соғысудан басқа қаладардағы тәртіпті сақтау, өрт сөндіру, жазалаушы қызметі де болды.

Осман сұлтандары - янычарларға көп назар аударғанымен өз билігін орнықтыруда сипахи жүйесіне сүйенді. Янычарлар соғыстың қара жұмысын атқарды. Тіпті өз кезегінде билікке таласушы топтар ақшаға қызмет атқаратын янычарларды өзіне тартуға тырысты.

Бірақ ХІХ ғасырдың бірінші ширегінде жағдай өзгерді. Басқыншылық соғыстан қалжыраған Осман империясы қорғанысқа көше бастады. Мемлекеттік төңкерістердің қозғаушы күшіне айналған янычарлар - билікті тұрақты ұстап тұруға кедергі болатындығы байқалды. Осман империясының басқынышылық мақсаттағы соғыстары азая бастады. Янычарлардың атқаратын қызметі азайды. Біртіндеп, қалалардағы янычарлар қоғамдық қауіпсіздікке қауіп төндірді. Жұмыссыз жүрген, соғысқа қатыспай қалған янычарлар жалақысы азайып - қалалардағы тонаушылыққа, тапсырыспен кісі өлтіре бастады.

1806-1812 жж. орыс-түрік соғысында янычарлар корпусы өз мақсатын орындай алмады. 1821 жылы Грекиядағы көтерілісті баса алмай, Осман сұлтаны янычарлардың қатігездігімен гректерді өзіне қарсы қойып алды. Нашар қаруланған грек көтерілісшілерін - янычарлар талқандай алмады. Египеттің тәуелсіз әрекет жасауыда - янычарлар корпусына қаржылық қолдауын азайтты.

Янычарлар корпусын ұстап тұру - Осман империясы үшін үлкен қаржыны талап етті.

Сұлтан ІІ Махмұд өзінің әскери-саяси өзгерістерін жүргізу үшін - қандай да бір ішкі қарсылықты жою керек болды. Сұлтан ІІ Махмұд өзінің реформаларына қарсы тарап - янычарларға арқа сүйеуге тырысатындығын түсінді. Сұлтанға сыртқы қауіпке қарсы тұратын - заманауи қаруланған тұрақты әскер керек болды.

1826 жылы Сұлтан ІІ Махмұд жаңа әскер құрылатындығын жариялады. Янычарлар бұған қарсы шықты, көтеріліс басталды. Көтеріліске 20 мың янычар қатысты. Көтеріліс күшпен басылды. 7000 янычар өлітірлді.

Сұлтан ІІ Махмұдтың янычарлар корпусын жоюына Египеттегі Мұхамед Али пашаның мәмлүктерді жоюы әсер еткен болар.

Сұлтан ІІ Махмұд янычарлар корпусын жоя отырып - ішкі тұрақтылықты сақтап, сыртқы жауға төтеп бере алатын тұрақты әскер құрды. Сұлтан ІІ Махмұдтың бұл әрекеті реформаларды ішкі қарсылықсыз жүргізуге мүмкіндік берді

Сурет ғаламтордан алынды