Ныҡ өшөгән кешегә нисек ярҙам итергә?

Республикабыҙҙа ҡыш миҙгеле хакимлыҡ итә. Көн торошона ярашлы кейенеүҙән тыш, һалҡын тейеүҙән һаҡланыу өсөн ябай ғына мөһим ҡағиҙәләрҙе белергә кәрәк, ти табиптар. Әгәр тән температураһы 35 градустан түбән төшһә, тотош организмға зыян килеүе билдәле. Бындай осраҡта бәләгә тарыған кешегә тәүге ярҙам күрһәтеү талап ителә. Һыуыҡ тейҙереү ни өсөн хәүефле, ҡайһы саҡта табипҡа мөрәжәғәт итеү мотлаҡ? Кеше организмы тышҡы мөхиттең төрлө шарттарына яраҡлаша ала. Беҙ үҙебеҙҙе ҡайнар көньяҡ ҡояшы аҫтында ла, Себер һыуығында ла яҡшы тоя аласаҡбыҙ. Яраҡлашыу механизмы һөҙөмтәһендә беҙҙең тәнебеҙ тереклек итеүҙең бөтә мөһим йәшәү процестарын алып барырға һәләтле вариантын һайлай. Әммә организм ресурстары сикһеҙ түгел, тәбиғәт шарттары ныҡ ҡатмарлашҡанда яраҡлашыу механизмы юҡҡа сыға һәм бөтә ағзаларҙың һәм системаларҙың эшмәкәрлегенә зыян килә. Һыуыҡ тейгәндә лә шул уҡ хәл. Тән температураһы организмдың матдәләр алмашыныуын тейешле кимәлдә тота алмай һәм функциялар эшмәкәрлеге боҙола. Кешенең эске ағзалары температураһы +35 градустан түбән төшә. Медицинала уны гипотермия тип атайҙар. Ошо саҡта кешегә тейешле ярҙам күрһәтелмәгәндә, тән температураһы тағы ла түбәнәйеүен дауам итәсәк. Һыуыҡ тейеүҙе ауырлығына, тән температураһы күрһәткесенә ҡарап, өс дәрәжәгә бүлеп йөрөтәләр: беренсе (еңел), икенсе (уртаса), өсөнсө (ауыр) дәрәжәләге өшөү. Һыуыҡ тейеүҙең беренсе дәрәжәһендә кешелә ҡаҙ тәне ҡалҡа, ҡалтырата, мускул тонусы күтәрелә. Муйын һәм яурын мускулдары көсөргәнешле тартыла, аҙаҡ улар көслө итеп ҡалтырай башлай һәм уны туҡтатып та булмай. Ҡалтыраныу – организмдың һаҡланыу реакцияһы, шул рәүешле аҙ ғына булһа ла йылыныу сараһы. Был осраҡта кешенең телмәре боҙола, һөйләшеүе ауырлаша. Еңелсә һалҡын тейҙергәндә беренсе һәм икенсе дәрәжәләге өшөп-туңыу билдәләре күренеүе ихтимал. Һыуыҡ тейҙереү икенсе дәрәжәгә күскәндә, тәндең ҡалтыратып өшөтөүе үтә, ҡан әйләнеше аҡрыная, йөрәк тибеше һирәгәйә, йөрәк ритмы боҙола, артериаль баҫымы 80-90/40-50 тәшкил итеүе мөмкин. Периферия ҡан ағышының насарланыуы өшөп-туңыуҙың 1-4 дәрәжәһенә килтереүе ихтимал. Аң бутала, кешенең йоҡоға талыуы мөмкин. Йыш ҡына кеше төшөндә үҙен йылы бүлмәлә йоҡлаған кеүек хис итә. Икенсе дәрәжәләге һыуыҡ тейҙереү бик хәүефле, сөнки организм энергия эшләп сығармай тиерлек һәм кешенең һәләк булыуы мөмкин. Тән температураһы һаман да түбәнәйеүен дауам итә икән, һыуыҡ тейеүҙең өсөнсө дәрәжәһе башлана. Уға мускулдар көсөргәнеше хас, йөрәй тибеше тағы ла аҡрыная төшә (30-36 тибешкә тиклем), организм кислородҡа ҡытлыҡ кисерә, артериаль баҫым түбәнәйә. Тән тиреһе күкһел төҫкә инә, кеше аңын юғалта йәки комаға китә. Ректаль температура 23 градусҡа тиклем түбәнәйгәндә, бөтә йәшәү процестары һүнә, йөрәк туҡтай һәм клиник үлем теркәлә. Был стадияла кешене ҡотҡарыу мөмкинлеге юҡ тиерлек. Әгәр ҙә һыуыҡ тейҙереү билдәләрен үҙегеҙҙә йәки башҡа кешелә һиҙһәгеҙ, хәлдең артабан насарланыуына юл ҡуймау өсөн ашығыс саралар күрегеҙ. Иң тәүҙә өшөгән кешене йылы урынға индерегеҙ, һыуыҡ кейемдәрен сисеп, йылы юрғанға төрөгөҙ йәки ҡоро кейем кейҙерегеҙ. Ҡайнар һыу бирегеҙ, тик уға аҙ хәрәкәтләнергә кәрәк. Иң мөһиме, кешене яйлап йылындырырға тырышығыҙ – тәүҙә тәнен, аҙаҡ ҡул һәм аяҡтарын ыуғылағыҙ. Әгәр тәүҙә тотош тәнен йәки бары аяҡ-ҡулдарын йылытһағыҙ, йөрәктең туҡтауы, организмдың шок кисереүе ихтимал. Елкәгә, сандыр өлкәһенә, ҡултыҡ аҫтына ниндәйҙер йылы әйбер һалығыҙ. Бер нисә ҡағиҙәне иҫтә тотоғоҙ: аяҡ-ҡулдарҙы ҡар менән ышҡырға ярамай; өшөп-туңған кешене ныҡ эҫе бүлмәгә индермәгеҙ; бәләгә тарыған кешегә йөрөргә, хәрәкәтләнергә рөхсәт итмәгеҙ; уны эҫе ваннаға индермәгеҙ; йылытам тип, алкоголле эсемлек, кофе биреү, асыҡ ут эргәһенә килтереү тыйыла. Кеше аңын юғалтҡан осраҡта тәүге ярҙам күрһәтегеҙ һәм мотлаҡ табип саҡыртығыҙ. Һыуыҡ тейҙереү бер ваҡытта ла эҙһеҙ үтмәй, ул – организм өсөн бик көслө стресс, иммунитетты, уның яҡлаусы көстәрен кәметә, йоғошло сирҙәргә юл аса. “Ҡышҡы селләне иҫән-һау үткәрәйек, һыуыҡта үҙегеҙҙе һаҡлағыҙ, көн торошона ярашлы кейенегеҙ!”– тип иҫкәртә барыбыҙҙы ла белгестәр. Фото:Utv.ru