Soʻnggi yillarda magnit bo‘ronlari haqida ijtimoiy tarmoqlarda va televideniyada ko‘p eshitayapmiz. Sog‘liqni saqlash vazirligi ham bu haqda tez-tez bizni ogohlantirmoqda. Xoʻsh magnit bo‘roni o‘zi nima? Nima uchun avvallari bu haqda ko‘p gapirilmagan? Ogohlantirishlar ham boʻlmasdi? Yoki bu yaqindan beri kuzatilayotgan hodisami? Ushbu dasturimizda magnit boʻronlari haqida so‘z yuritamiz.
Magnit boʻronlarini soʻnggi yillarda koʻp tilga olinayotganiga internetning keng rivojlanishi, odamlarning internet orqali koʻproq maʼlumotga ega boʻlishi, nafaqat maʼlumot olishi, balki maʼlumotlarni keng tarqatishi asosiy omil boʻlib xizmat qilmoqda. Aslida magnit boʻronlari barcha zamonlarda roʻy berib turgan hodisa. Olimlar esa 19 asrdan buyon magnit boʻronlarini oʻrganib kelmoqda. Koinot ixlosmandlari Quyosh yuzasidagi dogʻlar haqida yaxshi bilishadi, aynan Quyosh yuzasidagi dogʻlar magnit boʻronlarining asosiy sababchisi. Bu dogʻlarning kattaligi butun boshli sayyoramizdan ham kattaroq. Bu dogʻlar oʻrta hisobda har 11 yilda Quyoshdagi faollikning oshishi va undagi siklining oʻzgarishi tufayli yuzaga keladi. Bunday vaqtda Quyosh sirtida chaqnashlar roʻy berib Quyoshdan ulkan energiya ajralib chiqadi. Natijada Quyoshdan uni oʻrab turgan fazoga magnit zarralaridan iborat ulkan bulutlar oqimi tarqaladi.
Quyoshdan uzluksiz ravishda quyosh shamoli deb ataluvchi shamol sekundiga 400 km tezlik bilan butun Quyosh tizimi boʻylab esib turadi. Yerning magnit maydonining bosimi Quyosh shamolining oqimi bilan bir xil, ammo Quyosh sirtidagi kuchli chaqnashlar vaqtida quyosh shamolining tezligi ortadi va Yerning magnit maydoni faoliyatiga taʼsir koʻrsatadi uning terbanishiga va junbushga kelishiga olib keladi. Bu hodisa fanda geomagnit boʻronlari deb nomlanadi.
Magnit boʻronlarining Yerning magnit maydoniga ta'sirini kompos yordamida ham tekshirishingiz mumkin! Bu vaqtda kompos tebranib qoladi. Magnit boʻronlari bir necha soatdan bir necha kungacha davom etadi. Magnit boʻronlari roʻy berayotgan vaqtlarda qutb yogʻdulari yana ham yorqin tus oladi. Magnit boʻronlari sabab Yerning magnit maydoni zaiflashib qoladi deb boʻlmaydi. Ammo Yer atmosferasining yupqalashib borishi natijasida magnit boʻronlarining insonlarga umuman Yerdagi tirik organizmlarga taʼsiri ortib borayotgani bor gap.
Magnit boʻronlari surunkali kasalliklarni qoʻzgʻalishiga olib keladi.
Ayniqsa yurak qon-tomir tizimida muammosi borlar, infarkt, insultni boshidan oʻtkazganlar, asab kasalligiga chalingan insonlar uchun magnit boʻronlari ogʻir oʻtadi. Qisqacha qilib aytganda magnit boʻronlari insonning chidamliylik xususiyatini pasaytiradi tez xoldan toydiradi.
Magnit boʻronlaridan nafaqat tirik mavjudotlar, balki koinotdagi va yerdagi texnologiya tizimlari, jumladan sunʼiy yoʻldoshlar va elektr tarmoqlari zarar koʻradi. Magnit boʻronlari vaqtida Internet va elektr uzatishda uzilishlar roʻy berib turadi.
Magnit boʻronlaridan sayyoramizning oʻzi ham jabr koʻradi. Quyoshdan kelayotgan magnit boʻronlari taʼsirda Yerning magnitosferasi siqilib Yerning ichki bosimida ham oʻzgarish roʻy beradi. Natijada plitalar silkinib lavalar otilib chiqadi hamda yer qimirlashlar kuzatiladi.