Электроникалағы тиҙ алға үҫеш пилотһыҙ осоу аппараттарының (БПЛА) объекттарҙы визуаль контролдә тотоу һәм төшөрөү буйынса мөмкинлектәрен ҡырҡа киңәйтеүгә, йөк ташыу, янғын һүндереү һәм элек пилотлы авиацияны ғына үҙ өҫтөнә алған төрлө ауыл хужалығы эштәрен башҡарыу кеүек яңы өлкәләрҙе үҙләштереүгә лә килтерҙе. 2021 йыл йомғаҡтары буйынса Рәсәйҙә пилотһыҙ осоу аппараттары хеҙмәттәре баҙары 12 миллиард һумға еткән, ә 2030 йылға, РФ Сәнәғәт һәм сауҙа министрлығының баһаһы буйынса, ул 10 тапҡырға артасаҡ һәм 120 миллиард һумға етәсәк. Уҡытыу бушлай Пилотһыҙ осоу аппараттары етештереүҙе яйға һалыу һәм уларҙы коммерция маҡсатында файҙаланыу өсөн шарттар булдырыу маҡсатында беҙҙең төбәктә өҫтөнлөклө инвестиция проекттары исемлегенә индерелгән “Пилотһыҙ граждан авиацияһы тармағын булдырыу” проекты тормошҡа ашырыла. Проект 2021 – 2030 йылдарҙа сафҡа индереүгә иҫәпләнгән. Күҙаллауҙар буйынса, ул йылына 8,9 миллиард һумлыҡ продукция етештереүҙе тәьмин итәсәк, төрлө тармаҡтарҙа 5 мең эш урыны булдырыласаҡ һәм республика вуздарын тамамлаған 3 мең кеше эшкә урынлаштырыласаҡ. Етештереү, һынау һәм уҡыу үҙәктәре, шулай уҡ дрондарҙы коммерция маҡсатында ҡулланыу өсөн норматив база булдырыу күҙ уңында тотола. Рәсәйҙә пилотһыҙ осоу аппаратына (дрондарға) ихтыяждың ҡырҡа артыуы илебеҙҙә барған ваҡиғалар менән дә бәйле. Күптән түгел Башҡортостанда пилотһыҙ осоу аппараттары операторҙарын әҙерләү үҙәге эшләй башланы. Пилотһыҙ осоу аппараттарына идара итеү күнекмәләренә өйрәтеүсе хәрби-ялан лагеры менән беҙҙең ижади төркөм дә танышты. Пилотһыҙ осоу аппараты операторҙарын әҙерләү үҙәге Рәсәй Ҡораллы Көстәрендә хәрби удар беспилотниктарын таратыу һәм алға ебәреү өсөн бик күп эш башҡарған хәрби хәбәрсе Владлен Татарский исемен йөрөтә. Ул СБУ ойошторған теракт һөҙөмтәһендә һәләк булған. Пилотһыҙ осоу аппараттары операторҙарының тактик һәм махсус тактик әҙерлек паркында дрон осоштары өсөн майҙансыҡ булдырылған, модуль ҡуйылған, симуляторҙарҙа күнекмәләр үткәрелә. Ирекмәндәр дрондарға идара итеү, йүнәлеш биреү һәм төҙәтеү, бурыстарҙы эшкәртеү, радиоэлемтә һәм радиоэлектрон көрәш буйынса махсус күнекмәләрҙе үҙләштереүҙе үҙ эсенә алған курс үтә. Шулай уҡ беҙҙең операторҙар дошман дронын эҙләп табыусы ҡорамалды беренсе тапҡыр һынап ҡараны. “Карабас” позывнойлы учреждение етәксеһе уҡыу шарттары, дрондарҙың башҡа хәрби йүнәлештәрҙән өҫтөнлөгө менән таныштырҙы. Быйыл июль айында асылған үҙәктең төп бурысы — беҙҙең хәрби подразделениеларҙы, мәҫәлән, Шайморатов, Доставалов исемендәге, “Башҡортостан” полкын, республика подразделениеларын ғына түгел, Рәсәй Ҡораллы Көстәре подразделениеларын да квалификациялы белгестәр менән тотороҡло тәьмин итеү. Шуға күрә хәҙер хәрби дрон операторҙарын әҙерләүгә төп баҫым яһала. Егеттәрҙе хәрби бәйләнеш һыҙығында эшләргә әҙерләйҙәр. Буласаҡ операторҙарҙы бушлай уҡыталар, йәғни килгән кешеләр менән килешеү төҙөлә, уҡыу курсын үткәндән һуң, улар, Оборона министрлығы менән контракт төҙөп, артабан министрлыҡ ҡарамағына тапшырыла. Ирекмәндәргә тейешле әҙерлек нигеҙендә квалификацияны раҫлаған сертификат тапшырыла. Улар хәрби комиссариатында БПЛА операторы булараҡ хәрби иҫәпкә теркәлә һәм артабан Оборона министрлығында юғары технологиялы белгестәр сифатында хеҙмәт итә. Үҙәк шарттары ялан шарттарына яҡын, шуға күрә курсанттар шунда уҡ үҙҙәрен нимә көткәнен күҙ алдына килтерергә тейеш. Бушлай аҙыҡ-түлек, кейем-һалым һәм материалдар менән тәьмин итәләр. Махсус хәрби операция зонаһына ебәргәндә улар, квалификацияһына ярашлы, ҡорамалдар менән тәьмин ителә. Шулай уҡ стипендиялар ҙа ҡаралған, уларҙың күләме уңыш һәм һөҙөмтәлелек күрһәткестәре буйынса иҫәпләнә. Уртаса күләме – яҡынса 30 мең һум. Әҙерлек ваҡыты – дүрт аҙна Белгестәр әҙерләү ваҡыты – дүрт аҙна. Күнекмәләр күп кенә. Әгәр уҡырға теләгән кеше армияла хеҙмәт итмәгән йәки унда күптән хеҙмәт иткән икән, уның өсөн дүрт аҙна экспресс курс була, тип әйтергә мөмкин. Беҙ 18-ҙән 50 йәшкә тиклемге теләге булған һәр кемде ҡабул итәбеҙ. 35 йәшкә тиклемге кешене алабыҙ икән, уға әйтәйек, ниндәйҙер махсус күнекмәләр талап ителмәй. Әгәр кешегә 35 йәштән күберәк булһа, беҙ уны ентекле һынауҙар аша ҡарап алабыҙ: уның пилотһыҙ осоу аппараты менән эшләү тәжрибәһе бармы, әллә ниндәйҙер шундай техника менән эш итәме. Күнекмәләр үткәреп ҡарайбыҙ. Беҙҙә һайлап алыу процесы күп баҫҡыслы. Тәүҙә улар анкета тултыра. Уны шулай уҡ хоҡуҡ һаҡлау органдарының базаһы буйынса тикшерәбеҙ. Был тикшереүҙән һуң улар медицина тикшереүе үтә. Унда барыһы ла ғәҙәттәгесә, йәғни психиатрҙан, наркологтан, ВИЧ, гепатит, сифилис юҡлығы тураһында белешмә. Хирург, терапевт, дерматолог һәм башҡа белгестәр янында медицина тикшереүе үтә. Һуңынан улар әңгәмә үтә. Һайлап алыу турында пилотһыҙ осоу аппаратында эшләргә яраҡлылығын, ғөмүмән, өйрәнеү һәләтен тикшерәбеҙ, йәғни кешене виртуаль симуляторға ултыртабыҙ, уның ҡулына киләсәктә эшләйәсәк пульт бирәбеҙ. Тикшереү ваҡытында билдәле бер осоу күнегеүҙәрен башҡарырға тәҡдим итәбеҙ. Был бер көндән биш көнгә тиклем һуҙылырға мөмкин. Әйтәйек, бер нәмә лә белмәй килгән кеше дәрестәрҙә алға китеш күрһәтһә, уның менән артабан эшләргә мөмкин икәнен аңлайбыҙ. Унан ысын оператор әҙерләргә була. Беҙ уны уҡытыу өсөн төркөмгә алабыҙ. Әгәр уҡырға теләк белдергән кешенең ҡағыҙҙа тәжрибәһе күп булып та, осоу күнегеүҙәренә бәйле һынауҙарҙы үтә алмай икән, беҙ уға хәрби операцияла ҡатнашыуҙың икенсе ысулын табырға, икенсе һөнәрҙе һайларға кәңәш итәбеҙ, – тине пилотһыҙ осоу операторҙары әҙерләү үҙәге етәксеһе. Һорауҙарың булһа, шылтырат Пилотһыҙ осоу ҡорамалы операторҙарын әҙерләү үҙәгендә гражданканан ғына түгел, хәрби кешеләр ҙә уҡый ала, йәғни беҙгә ведомстволар һәм ғәмәлдәге подразделениелар курсанттар ебәрә. Башҡортостандан ғына түгел, Мәскәүҙән, Силәбе, Һарытау өлкәһенән, Пермь крайынан да теләүселәр бар. Ғөмүмән, хәрби хәрәкәттәр алып барыу тәжрибәһе күрһәтеүенсә, пилотһыҙ осоу аппараты операторҙары алғы һыҙыҡта һөҙөмтәле эш күрһәтә. Шуға күрә тап ошо һөнәре булған кешеләр алғы һыҙыҡта талап ителә. Улар унда разведчиктар һәм яу алып барырға тәғәйенләнгән көстәр булараҡ та мөһим, йәғни заманса хәрби хәрәкәттәр алып барыу шарттарында теге йәки был подразделениелар мәнфәғәтендә дронһыҙ разведка үткәреүҙе күҙ алдына ла килтереүе ҡыйын. Сөнки контроль саралары ныҡ үҫешкән, шуға күрә хәҙер классик разведка бик ауырға тура килә. Ә дрон пилотһыҙ, ул ниндәйҙер арауыҡта сағыштырмаса зыянһыҙ оса ала. Пилотһыҙ осоу аппараты операторҙарын әҙерләү үҙәгенең ойоштороусылары һәм инструкторҙарының күпселеге — “гражданка”ға яраланып ҡайтҡан һәм Ватанға хеҙмәт итеүҙең ошондай ысулын тапҡан хәрби комиссариат ағзалары. Үҙәк тәүлек әйләнәһенә эшләй, һайлап алыу пунктына эш көндәрендә 9.00 – 18.00 сәғәттәрҙә һәм шәмбелә иртәнге 9-ҙан 17.00 сәғәткә тиклем мөрәжәғәт итергә мөмкин. Ул Өфөнөң Октябрь проспекты, 85 адресы буйынса урынлашҡан, унда “Ватанды һаҡлаусылар” фондының төбәк филиалдарының береһе урынлашҡан. Белешмә өсөн телефон: +7 (347) 215-15-70. - Рүзилә ҠОЛӨМБӘТОВА