Тәжрибәле, танылған йырсыларға һәләтле йәштәр килеүе менән дә сағыу һәм көслө сәнғәтебеҙ. Бөгөнгө “Йома ҡунағы” рубрикаһында Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһы солисткаһы Әлиә ИСҠУЖИНА менән әңгәмә ҡорабыҙ. Әйткәндәй, филармония сәхнәһендә ул 2014 йылдан алып йырлай. Баймаҡ районының Темәс ауылы ҡыҙы менән һөйләшеүебеҙ бала саҡ йылдарынан башланып китте. – Әлиә, ҡасан йырсы булырға ҡарар иттең? – Бәләкәйҙән сәхнәгә ғашиҡмын. Туғандарымды ултыртып, улар алдында концерт ҡуя торғайным. Мәктәптә уҡығанда ла мәҙәни сараларҙың уртаһында булдым. Үҙемә гуманитар фәндәр ҙә оҡшай ине, шуға актриса, йырсы йәки журналист булам, тип уйлай торғайным. Тәүге тапҡыр күмәк тамашасы алдында биш йәшлек сағымда һабантуйҙа “Гөлназ матур ҡыҙ икән” тигән йыр менән сығыш яһаным һәм миңә эшләпә бүләк иткәндәре хәтерҙә уйылып ҡалған. Йырлап ҡына йөрөмәнем, үҙемде конкурстарҙа ла һынаным. IX класта уҡығанда Буранбай Ҡотдосов исемендәге оҙон көй бәйгеһендә өсөнсө урынды яуланым. Унда һирәк йырланған башҡорт халыҡ йыры “Шәһүрә – аҫыл ҡыҙ бала” йырын башҡарҙым. Шул ваҡыттан күңелемдә халыҡ йырҙарына һөйөү уянды. Йырсы булырға тигән ҡарарға килеүемдең дә ҡыҙыҡлы тарихы бар. IX класты тамамлағас, Сибайға туғандарға ҡунаҡҡа барҙым. Шул саҡта урамдан үтеп барғанда, “Сәнғәт колледжы” тигән яҙыуҙы күреп, шунда кереп ҡарарға булдым. Инһәм, матур итеп кейенгән ҡыҙҙар һәм егеттәр тора. Баҡтиһәң, имтихандарҙың икенсе туры бара икән. Батырсылыҡ итмәй оҙаҡ ҡына уйланып торғандан һуң, иң һуңғыһы булып вокал бүлеге класына инеп, башҡорт халыҡ йырын башҡарҙым. Йыр буйынса һәләтемде ныҡлап тикшергәс, ҡабул итеү комиссияһы ағзалары шиғыр һөйләргә ҡушты. Шул ваҡыт Салауат Юлаевтың “Уҡ” тигән шиғыры иҫемә төшөп, шуны һөйләнем. Комиссия ағзалары миңә икенсе көнгә мөхәббәт темаһына шиғыр ятлап, тағы йыр әҙерләп килергә ҡушты. Иртәгәһенә өсөнсө тур булды, һөҙөмтәлә дүрт егетте һәм бер ҡыҙҙы, йәғни мине генә, бюджет нигеҙендә уҡырға алдылар. Күптәр бюджет буйынса уҡырға инә алмауҙарына ҡайғырып торғанда, мине “был хәбәрҙе нисек атай-әсәйемә әйтермен икән”, тигән уй борсоно. Документтарҙы килтерергә ике көн ваҡыт бирҙеләр. Ҡурҡа-ҡурҡа булһа ла, өйҙәгеләргә уҡырға инеүем тураһында шылтыратып әйттем. Улар, әлбиттә, бик аптыраны, был ниәтемдән кире һүрергә лә тырышып ҡаранылар, ләкин үҙемдең ҡарарымда ныҡлы торҙом. Колледжда был һөнәрҙең үҙемдеке булыуын ныҡлап аңланым һәм артабан Сәнғәт академияһына уҡырға индем. – Күңелеңә ниндәй йырҙар нығыраҡ яҡын, үҙеңде ҙур конкурстарҙа һынағаның бармы? – Үҙемә талғын ғына, тәрән мәғәнәле йырҙар оҡшай. Йыр буйынса конкурстарҙа яулаған еңеүҙәрем күп. Бер нисәһен әйтеп үтергә мөмкин. Мәҫәлән, Италияның Милан ҡалаһында Пьеро Каппуччилли исемендәге вокал конкурсында – Гран-при, Испанияның Мадрид ҡалаһында – икенсе урын, Волгоградта Франческо Тости исемендәге йыр конкурсында өсөнсө урын, Сибайҙа “Ирәндек моңдары”нда икенсе урынды яуланым. – Йырсы булыр өсөн матур тауышлы булыу ғына етәме? – Йырсы булыу матур тауыштан ғына тормай. Сәхнәлә уңышыңдың 20 процент тирәһе – талантыңа, ҡалғаны тырышлығыңа бәйле. Шул тиклем ныҡ талантлы булып та, ялҡауыраҡтар юғалып ҡала. Бәләкәй генә талантҡа һәм ҙур тырышлыҡҡа эйә булғандар араһында күтәрелеп киткәндәр ҙә аҙ түгел. Хәҙерге заманда тырышлыҡ, сослоҡ айырыуса ныҡ кәрәк. Тауышым матур, мин шәп йырсы, тип кенә юғары күтәрелә алмайһың. Киләсәктә үҙҙәрен йырсы итеп күрергә теләгән егет һәм ҡыҙҙарға шуны әйтер инем: ҡурҡмаһындар, үҙҙәренең хыялдарына табан атлаһындар. Бер кемде лә ҡайҙалыр әҙер уңыш көтөп тормай, үҙҙәренә юл ярһындар, үҙҙәре өҫтөндә эшләһендәр. Ғөмүмән, йыр сәнғәте ул ситтән ҡарағанда ғына еңел һымаҡ. Ул көндәлек эш. Спортсылар һымаҡ уҡ көн һайын үҙең, тауышың өҫтөңдә эшләргә кәрәк. Бер нисә көн шөғөлләнмәһәң, форманан сыға башлайһың. Ҡурай, скрипка һәм башҡа музыка ҡоралдарында уйнауы ла ҡыйын, ләкин уларҙы күрәбеҙ, тотоп ҡарай, төҙәтә алабыҙ. Ә йырсының инструменты, йәғни тауышы, үҙендә һәм ул шул тиклем нескә. Саҡ ҡына бер ерең ауыртһа ла һиҙелә, кәйефеңә лә, һауа торошона ла бәйле, хатта ашаған ризығыңа тиклем тәьҫир итә. Шуға күп нәмәнән тыйылырға ла тура килә. Мин, мәҫәлән, көнбағыш ашамайым. Сығыш алдынан татлы ризыҡтарҙан баш тартам, ныҡ һыуыҡ йәки ҡайнар эсемлектәрҙе лә эсергә тырышмайым. Был вокаль диета тип атала. Ғөмүмән, минең уйлауымса, ниндәй генә һөнәрҙе алып ҡараһаң да, эшеңде яратһаң, үҙ өҫтөңдә эшләһәң генә, ул емеш бирәсәк. – Концертта төрлө көтөлмәгән хәлдәргә тарығанығыҙ булдымы? – Әлбиттә. Бер район сәхнәһендә, концерт тамамланғандан һуң, хушлашҡанда барыбыҙ ҙа баш эйеп артҡа ҡарай сигенгән саҡта туфлийымдың нәҙек кенә үксәһе иҙән ярығына инеп китте. Саҡ тартып алдым, быны тамашасылар һиҙмәгәндер, тип уйлайым. Ғәҙәти булмаған бер ҡыҙыҡлы хәл Италияла булды. Гран-при яулағас, ундағы телевидение минән интервью алырға теләне. Үкенескә ҡаршы, иркен итеп инглизсә лә, итальянса ла белмәйем. Латвиянан килгән инглиз һәм рус телдәрен яҡшы белгән эргәмдәге конкурсант ҡыҙ шул ваҡыт ярҙамға килде. Ул минең һөйләгәнде инглиз теленә тәржемә итә, тележурналист итальянсаға әйләндерә. Шулай итеп, интервью бирҙем, мин әйткән фекер тамашасыларға тулыһынса барып еткәнме-юҡмы – уныһын әйтә алмайым. – Яҙмышҡа ышанаһығыҙмы? – Яртылаш, тип әйтер инем был һорауға яуапты. Бөтә нәмәне лә яҙмышҡа ғына һылтау, яҙмыштан ғына көтөп ултырыу дөрөҫ түгел, үҙеңә лә тырышырға кәрәк. Тормошта ҡайһы бер кешегә барыһы ла еңел генә бирелә. Миңә, мәҫәлән, бөтә нәмәне үҙемдең тырышлыҡ аша яуларға тура килә. Эргәңдә ниндәй кешеләр була, шуға ла күп нәмә бәйле, уларға эйәрәһең, тип әйтеүселәр бар. Минеңсә улай түгел. Әгәр кешенең тормошҡа үҙенең ҡарашы бар икән, ул юлынан тайпылмай, башҡаларға ла эйәреп китмәй. Шуға күп нәмә кешенең үҙенә бәйлелер, тип уйлайым. Яҙмыш тигәне лә бар. Мәҫәлән, кем менәндер бергә булырға яҙған икән, әллә ниндәй бормалы юлдар аша ла барыбер ҡаршыңа килтереп сығара. – Ғаиләгеҙ менән дә таныштырһағыҙ ине. – Атайым Әхтәм Әкрәм улы ғүмер буйы урман хужалығында мастер булып эшләне. Шулай уҡ ул йәш ваҡытында алты йыл Темәс клубының директоры ла булды. Әсәйем Әлфиә Ниғәмәт ҡыҙы ауыл мәктәбендә рус һәм башҡорт телдәренән белем бирҙе. Ҡустым телевидениела журналист булып эшләй. Хәләл ефетем эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнә. – Буш ваҡытығыҙҙы нисек үткәрергә яратаһығыҙ? – Буш ваҡыт эләккәндә театрҙарға йөрөйөм. Ниндәй театрҙа булһа ла коллегаларымдың сығыштарын ҡарау оҡшай. Ял итергә түгел, эшкә барған һымаҡ йөрөйөм. Үҙемә бик талапсанмын һәм спектаклгә йәки концертҡа барһам да, һәр сығыш аша үҙемә тәжрибә, һабаҡ алып ҡайтам. Шулай уҡ сауҙа үҙәктәренә йөрөү күңелемә ял бирә, был мине эштән, музыканан бер аҙ онотолоп, иғтибарымды башҡа нәмәгә йүнәлтергә ярҙам итә. Бешеренеү ҙә оҡшай. Үҙем өсөн түгел, ә яҡындарымды һыйлауҙан күңелгә рәхәт. Һәм тағы ла бер бик ныҡ яратҡан шөғөлөм – ул сәйәхәт итеү. Йылына ике-өс тапҡыр яңы илдәрҙе күрергә тырышам. Мексикала, Доминиканала, Төркиәлә, Испанияла, Таиландта һәм башҡа илдәрҙә булдым. Һәр илдең үҙенсәлеге бар. Тәбиғәте менән Таиланд бик оҡшаны. Мексика тарихи урындарҙың күп булыуы менән әсир итте. Ғөмүмән, һәр ил үҙенсә матур, тип әйтер инем. Шул уҡ ваҡытта Башҡортостан буйынса ла сәйәхәт итергә яратам. Республикабыҙҙың барлыҡ төбәктәрендә булмаһам да, тәбиғәтенең 80 процент тирәһендәге күркәм урындарын ҡарап сыҡтым. Беҙҙең төйәгебеҙ ҙә шул тиклем матур. Сит илдәрҙә йөрөп ҡайтһаң, был гүзәллек нығыраҡ тойола. Һәр кемгә үҙенең тыуған ере ғәзиз булған һымаҡ, миңә лә Баймаҡ яғы күңелемә яҡын. Шулай ҙа Бөрйән менән Белорет тәбиғәтенә бик һоҡланам, иҫ киткес матур яҡтар. – Әңгәмә өсөн рәхмәт. Киләсәктә лә сәнғәтебеҙ күген яңынан-яңы йырҙарығыҙ менән балҡытығыҙ. - Резеда ШӘҢГӘРӘЕВА