Һуған себененә ҡаршы нисек көрәшергә?

Майҙың икенсе яртыһынан оса башлаған себендәр ергә һәм һуғандың төбөнә йомортҡа һала. Унан сыҡҡан ҡарышлауыҡтар һуғандың эсенә инеп, уны ашай башлай. Һөҙөмтәлә йәшелсә һулый, серей. Ошо көндәрҙә һуғандың яңы уңышын алып ҡарағас, зарарланғандарына юлыҡтым. Был бәлә менән нисек көрәшергә һуң? "Россельхозцентр" үҙәге агрономы Айһылыу Камалетдинова бына нимәләр һөйләй. - Һуған менән кишерҙе аралаштырып ултыртыу алымын күптәр белә. Тағы бер ысул – һуғанды иртәрәк ултыртыу. Себен оса башлау менән түтәлдәргә ошондай матдә һибеп сығырға кәрәк: бер квадрат метр майҙанға 100 грамм ағас көлө, бер стакан тәмәке оно, бер балғалаҡ ҡара борос. Бынан һуң дүрт-биш көн һайын ерҙе йомшартып торорға кәрәк. Ҡарышлауыҡтарҙы еңеүҙең тағы бер ысулы – тәмәке оно төнәтмәһе һибеү. Бер биҙрә һыуға 200 грамм тәмәке оно йә махорканы өс литр ҡайнар һыу менән бешерәләр ҙә, ике-өс тәүлек ултыртып торалар. Һуңынан ун литр һыу, бер аш ҡалағы һабын, бер балғалаҡ борос һалып бутайҙар. Был шыйыҡсаны үҫемлектәргә һәм ергә һиптереп сығырға кәрәк, - ти ул. Шулай уҡ һуған һәм һарымһаҡ йыш зарарланған ауырыуҙарҙы һанап сыҡты. Һуған төбөнөң сереүе – бәшмәк ауырыуы. Был сир барлыҡҡа килһә, һуғанға баҫҡанда йомшаҡ ерҙәрҙе тойорға була. Һаҡлауға һалынған һуған тиҙ серейәсәк. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, был бәшмәк һуғанда ла, ерҙә лә икенсе йылға тиклем һаҡлана. Ауырыуҙан һаҡланыу өсөн һуғанды ла, һарымһаҡты ла ҡояшлы, ҡоро көндә алалар һәм 25-26 градус йылы булған еләҫ урында киптерәләр, һуңынан аҡбур менән эшкәртеп һаҡлауға һалалар. Переноспороз – шулай уҡ бәшмәк ауырыуы. Тәү сиратта һуғандың ҡыяғында аҡһыл йәшел төҫтәге таптар барлыҡҡа килә, һуңынан улар һорғолт-күкһел төҫкә әйләнә. Ҡыяҡтарҙың осо ваҡыт үтеү менән һарғайып, кибәсәк. Ауырыу ямғырлы һәм һыуыҡ көндәрҙә айырыуса шаша. Был бәшмәк тә ерҙә һәйбәт ҡышлай. Шуға ҡышҡылыҡҡа һуған ҡалдыҡтарын түтәлдәрҙә ҡалдырмаҫҡа, һуғанды икенсе йыл башҡа урынға ултыртырға кәңәш ителә. Көрәш ысулы: һуғанды төньяҡтан көньяҡҡа табан ултыртырға кәрәк. Араһында сүп үләне үҫмәһен, һуған баштары бер-береһенә яҡын ултыртылмаһын. Ҡыяҡтары 10-12 сантимерға еткәс, еҙ хлорокись шыйыҡсаһы менән эшкәртергә кәрәк. Бының өсөн ун литр һыуға бер аш ҡалағы һабын һәм еҙ хлорокисы өҫтәргә кәрәк. Түтәлдә ауырыу барлыҡҡа килеү менән һыу ҡойоуҙы, ашламалар индереүҙе туҡтатып тороғоҙ. Һуған баштары ҙурайғас та, һуғанды алырға була. Ҡыяҡтарын шунда уҡ яндырырға, ә баштарын ҡояшта 12-14 көн һаҡларға кәрәк. Һуған һәм һарымһаҡ туты - шулай уҡ бәшмәк ауырыуы. Сир тәү сиратта үҫемлектең ҡыяғын зарарлай, уларҙа аҡһыл-һары төҫтә ҡабарынҡы урындар барлыҡҡа килә. Бер килке ваҡыт үткәс, улар ҡараясаҡ. Инфекция һуған һәм һарымһаҡ ҡалдыҡтарында, күп йыллыҡ һуған төрҙәрендә һаҡланыуы ихтимал. Иҫкәртеү сараларын үрҙә әйтеп киттек. Фузариоз күпселек осраҡта һарымһаҡта осрай. Тәүҙә үҫемлектең төбө йомшара, һуңынан ул кибәсәк һәм ҡороясаҡ. Был ауырыу һарымһаҡты алмаһын өсөн уны ултыртыр алдынан еҙ купоросы менән эшкәртергә кәрәк. Ун литр һыуға бер аш ҡалағы өҫтәп һибеп сығырға кәрәк. Ауырыу үҫемлектәрҙе яндырығыҙ. Инфографика "Россельхозцентр" үҙәгенән алынды.