Тәбиғәт уға серҙәрен аса

Башҡортостан тәбиғәте шул тиклем матур, үҙенә күрә ожмах мөйөшө ул. Уның ҡәҙерен белеп, кинәнеп йәшә генә! Урман-ҡырҙарыбыҙҙы ғына алайыҡ, уларҙа әллә күпме шифалы үлән үҫә: йыбанмай, йыйып киптер ҙә файҙалан. Мәҫәлән, эргә-тирәбеҙҙе йәмләп ултырған бәпембәнән әҙерләнгән төнәтмә бауырҙы таҙарта, организмдан ток­синдарҙы ҡыуа. Йүкә сәскә­һенән эшләнгәне иһә ҡан баҫымын төшөрә, тынысландыра, һалҡын тейгәндә лә ныҡ файҙалы, әммә уның менән артыҡ мауығырға ярамай, юғиһә йөрәккә көс төшөүе ихтимал. Арабыҙҙа шифалы үлән­дәр тураһында бик яҡшы хәбәрҙар дуҫтарыбыҙ байтаҡ. Бөрйән районы­ның Ҡолғона ауылында йәшәгән, оҙаҡ йылдар башҡорт теле һәм әҙә­биәте уҡы­тыусыһы булып эшләгән Зиләрә Мөлөкова – тап шунда­йҙарҙан. Ул Әбйәлил районының Хәмит ауылында күп балалы ғаиләлә тыуып үҫкән. Уның ошондай матур тәбиғәт ҡосағында буй еткереүе лә тәбиғәт серҙәре, шифалы үләндәр тураһында күбе­рәк белергә булышлыҡ иткәндер, моғайын. Зиләрә Рәүеф ҡыҙы тәү ҡара­маҡҡа ябай күренгән уҫаҡ ҡайыры тураһында түбәндә­геләрҙе хәбәр итте: “Уҫаҡ – Аллаһ Тәғәләгә бер туҡтауһыҙ тәсбих әйтеп ултырған берҙән-бер ағас. Елһеҙ көндә лә уның япраҡтары елбер-елбер килә. Бик хикмәтле, ҡөҙрәтле ағас. Урмандың барлыҡ йән эйә­ләре уҫаҡ менән дауалана. Боландар ҙа, мышыһы ла, ҡуяндар ҙа... О, ҡөҙрәти уҫаҡ! Тик был хаҡта белеп бөт­мәйҙәр шул... Ул – көслө антибиотик, аспирин сығанағы. Бөтә төр иң ҡурҡыныс һанал­ған вирустарҙы, стафилококк, туберкулез таяҡсаларын һәм башҡа­ларҙы юҡ итеү һәләтенә эйә. Кешенең эске ағзала­рында рәхәт­ләнеп йәшәп, төрлө сир тыуҙырған паразит­тарҙы ла бөтөрә. Ҡан ҡуйырғанда аспирин ашарға ҡушалар, ә ул ашҡа­ҙанға зыянлы. Ошо урында уҫаҡ ҡайыры, бөрөләре ярҙамға килә. Уҫаҡ – көслө тынысландырыусы ла, йоҡла­тыусы ла. Эске ағзаларҙағы яраларҙы, ашҡаҙан ауырыу­ҙарын, ялһыныуҙарҙы ла уңышлы дауалай. “Тажлы зәхмәт”тән дә иң беренсел дарыу ул. Бөйөр, бәүел ҡыуыу юлдары, енси ағзаларҙағы барлыҡ сирҙәрҙән, циститтан яфаланыусылар өсөн дә шифаһы әйтеп бөткөһөҙ. Балаларҙың темпе­ратураһы төшмәгән ваҡытта ла ярҙамға килергә һәр саҡ әҙер. Мәңге бөтмәҫтәй йүткереүҙе лә бөтөрә, барлыҡ ҡаҡырыҡты ҡырып-һепереп сығара. Өҫтәүенә уҫаҡ аяҡ-ҡул быуындары ауырыуҙарынан да дауалай. Япраҡтарына төрө­нөргә, миндеге менән сабынырға кәрәк. Бына һиңә шифаһы! Әллә күпме хаҡҡа дарыу ҙа һатып алмайһың. Хәлегеҙ бөтөп, эшкә ҡул бармағанда, уҫаҡ урманына барығыҙ. Ул үҙегеҙҙәге насар энергиянан ҡотолдорасаҡ. Урманға сығыу форсаты булмағанда уҫаҡ һыуы менән сайынығыҙ: шунда уҡ хәл инеүен тойорһоғоҙ. Юҡҡа ғына, ерҙә бөтә үҫемлектәр бөтөп, уҫаҡ ҡына ҡалһа ла, кешелек йәшәйәсәк, тип әйтмәйҙәрҙер инде. Ғөмүмән, бер һүҙ менән әйткән­дә, уҫаҡтың ҡайырын, бөрөлө йәш ботаҡтарын йыйып алып ҡалығыҙ. Уларҙы түбәндәгесә ҡулла­налар: бер аш ҡалағы кипкән ҡайырҙы бер стакан ҡайнар һыуҙа төнәтеп, ике бүлә – иртән, кисен эсәләр. Спиртҡа, араҡыға һалып (биш аш ҡалағы), ике аҙна төнә­тәләр һәм аҙаҡ аш ҡалағы менән, һыу өҫтәп файҙаланалар. PS: Табип менән кәңәш­ләшеп ҡулланырға кәрәк. Бисмиллалап, үлән-ағастан рөх­сәт һорап, рәхмәт әйтеп йыйыу фарыз. Айһылыу НИЗАМОВА