“Йәштәргә әйтер һүҙем: сабыр булығыҙ...”

Бөгөн мин Зәйнәб әнкәйемде төшөмдә күрҙем... Уйландым да, ҡыуандым да, тик уның бөгөн баҡыйлыҡҡа күскәнен ишеткәс, ҡара болоттар уратып алғандай булды. “Әнкәй, үҙ тормошоғоҙҙа һеҙ бөтәһенә лә йәшәү ҡәҙерен белергә өйрәттегеҙ. Һеҙҙең фатихалар, доғалар менән генә юлға сығыр инек, кәңәш һорап килер инек. Һуңғы осрашыуҙа ла: “Марат балаҡайым килгән”, – тип ҡаршы алып, сәй эсеп, һөйләшеп ултырҙыҡ. Һеҙҙең турала тик яҡты иҫтәлектәр ҡалды”... Тырышлыҡты, яңылыҡҡа ынтылыуҙы талап иткән уҡытыусы һөнәрен һайлаған кешеләрҙең баҫҡыстары башҡаларҙыҡына ҡарағанда текәрәк тә, ҡатмарлыраҡ та. Улар – бар булмышын балалар тәрбиәләүгә һалыуҙан тыш, башҡаларҙың да тормошон йәмләгән, кәрәк саҡта ярҙам ҡулы һуҙған һәм йылы һүҙҙәре менән дәртләндергән көслө рухлы заттар. Салауат районының Шәрип ауылында йәшәгән, бер быуаттан ашыу ғүмер кисереп, яңыраҡ арабыҙҙан киткән мәғариф ветераны Зәйнәб Һаҙыева тураһында һүҙем. Быйыл Зәйнәб Сәләх ҡыҙына 104 йәш тулыр ине... Ул 1919 йылдың йәмле көҙөндә Салауат районының Миәшәгәр ауылында Бибинур Ғирфан ҡыҙы менән Сәләх Ялалетдин улы Ямалетдиновтар ғаиләһендә дүртенсе бала булып донъяға килгән. Атаһы 40 йылдан ашыу уҡытыусы булып эшләгән. Ғаиләлә үҫкән 10 баланың етәүһе атай юлын һайлай.1935 йылда Зәйнәб Сәләх ҡыҙы Мәсәғүт педагогия училищеһына уҡырға инә. 1938 йылда йәш уҡытыусыны Ҡыйғы районына эшкә ебәрәләр. Һәм Бөйөк Ватан һуғышы ауырлығын да үҙ иңендә татырға тура килә. – 1941 йылда мине Ҡыйғы районының Арыҫлан ауылына эшкә ебәрҙеләр. 22 июндә бергә эшләгән ҡыҙҙар менән Петрушка ауылында һабантуйҙа инек. Ниңәлер минең дә, дуҫтарымдың да кәйефе юҡ, шуға ҡайтырға сыҡтыҡ. Петрушка ауылының бейек тауына менеп, һабантуй майҙанына ҡараһаҡ, бөтәһе лә таралыша башланы. Ауылға ингәс, беҙҙе Фуат ҡустым ҡаршы алды. Мине ҡосаҡлап, илай ҙа илай: “Апайым, мин һине ебәрмәйем. Германия һуғыш башлаған. Унда ҡатын-ҡыҙҙарҙы ла алалар…” Ҡайтып, документтарҙы йыя башланым. Ауылдан ир-егеттәрҙе һәм ҡатын-ҡыҙҙарҙы фронтҡа алып китәләр. Һуғыштың беренсе көндәрендә, уҡытыусы ҡатын-ҡыҙҙарҙы фронтҡа алмаҫҡа, тигән бойороҡ сыҡты. Ауылға яҡыныраҡ урынлашайым тип, 1941 йылда Түбәнге Ҡыйғыла педагогик эшемде дауам иттем, дүрт йылым ошо ауылда үтте. Йәйгеһен отпускыға ҡайтмайынса, фронт өсөн тир түктек. Ҡыш көндәрендә келәттәрҙә ашлыҡ таҙарттыҡ, ололар ойоҡбаш-бирсәткә бәйләне. Ҡарттар һәм балаларҙан башҡа ауылда бер кем дә ҡалманы. Ерҙе аттар менән һөрә торғайныҡ, улар күтәртеп үлә башланы, һыйырҙарҙы өйрәтеп, егеп, һабан тотоп эшләгән саҡтарымды әле лә хәтерләйем, – тип күҙ йәштәре менән иҫкә ала ине ауыр һуғыш йылдарын Зәйнәб инәй. – Ир-егеттәр хушлашҡан саҡтарында ҡатындарын, балаларын ҡосаҡлап: “Беҙ ҡайтырбыҙ, балаларҙы уҡытығыҙ, уларҙы ташламағыҙ, кеше итегеҙ, беҙҙе көтөгөҙ!” – тип ат арбаларына ултырып сығып китә ине. Аслыҡтан үлгән кешеләр ҙә булды. Ниндәй генә ауырлыҡтар булһа ла, балалар мәктәпкә йөрөнө. 1946 йылда Зәйнәб уҡытыусы Ғәлимгә кейәүгә сыға. Салауат районының Шәрип ауылында пар аҡҡоштай ҡулға-ҡул тотоношоп матур тормош көтәләр. Ирле-ҡатынлы Һаҙыевтар биш балаға ғүмер бүләк иткән. Лилиә, Әлфиә, Илдар, Дим, Ләйлә – һәр береһе тормошта үҙ юлын тапҡан. “Бик бәхетлемен, мине хөрмәт итәләр, балаларым, ейән-ейәнсәрҙәрем, бүләләрем ярата. 47 йыл ҡәйнәм менән йәшәнем. Ул баҡыйлыҡҡа күскәндә ризалығын бирҙе, үҙең дә хөрмәттә, ихтирамда йәшә, тине. Йәштәргә әйтер һүҙем: сабыр, түҙем булығыҙ”, – тине Зәйнәб инәй. Мәғариф ветераны өс тиҫтә йылдан ашыу мәктәптә эшләгән, шуның 26 йылы Шәрип мәктәбендә үткән. 103 йәштә лә ағинәй тормоштоң ҡәҙерен белергә өйрәтеп ултырҙы. Оло булыуына ҡарамаҫтан, еләк-емеш үҫтерҙе, ҡош-ҡорт аҫраны. Иманлы ағинәйгә ауылдаштары оло ихтирам менән ҡараны. Уны һәр сараға, бигерәк тә уҡыусылар менән осрашыуҙарға йыш саҡырҙылар. Инәйҙең үткән тормошо күптәргә һабаҡ булырлыҡ, биргән кәңәштәре фәһемле. Марат ҒИЛМАНОВ