Байып барған ҡояштың ҡыҙғылт нурҙары тәҙрә быялаларын һандал төҫөнә буяны. Көнө буйы шашынып уйнаған ел, әлһерәп, ҡаршылағы тау итәгенә, урман эсенә инеп, күләгәгә һуҙылды. – Ҡайҙа юғалды икән был малай? – ҡаҡса кәүҙәле, йөҙө лә, сәстәре лә берҙәй аҡ, ап-аруҡ оло йәштәге ҡатын үҙ алдына шулай һөйләнә-һөйләнә инде нисәнсе ҡат балконға сыға. Сыға ла, уң ҡулын ҡаш өҫтөнә ҡуйып, тирә-яҡты байҡай, көткән кешеһе күренмәгәс, сәс араларына тиклем үтеп инеп, ҡандай ҡыҙарып байыған ҡояшҡа ҡарап, уйланып тора. Ситтән күҙәткән кешегә етенсе тиҫтәне ҡыуып барған ҡатындың шунан башҡа шөғөлө юҡ кеүектер ҙә. Ул ололарға хас сабырһыҙлыҡ менән өҫтәл әҙерләп ташлағандыр ҙа, эштән ҡайтасаҡ улын, киленен, бөтә уйынды бер көндә уйнап бөтөрҙәй булып сапҡан ейәнен көтөп ала алмай аҙапланалыр… Юҡ, тыныс түгел Зәйнәптең күңеле. Әлдән-әле балконға килеп сыҡһа ла, ҡайһы саҡ ниңә сыҡҡанын үҙе лә онота. Бәйләмен алып, эшкә керешеп ҡарай, тик уныһы ла ырамай, йә күҙе ҡала, йә ебе сеймәлә. Ейәне Димдең көнө буйы эт һуғарып урамда йөрөүенә лә күнегеп бара. Бигерәк тә улы менән килене йәшәгән бүлмәгә йоҙаҡ ҡуйылғаны бирле малайҙы өйҙә тотоп булмай, ояһынан биҙгән ҡошсоҡтай, ары һуғыла бала, бире һуғыла. Әүәле урам эсендә генә йөрөр булды.“Өләсәй, тегене бир, быны бир”, – тип маҙаға тейеп бөтөр ине. Әллә ни арала үҙ йүнен үҙе күрерйәнгә әйләнде шул бала. Әйләнмәй ҙә ҡалай итһен? Өйҙә мәйет сыҡҡанда ғына була торған шыҡһыҙлыҡ. Бала күңеле быны һиҙмәйме ни ул? Бөгөнсө… йәкшәмбе. Үҙҙәре иртүк күл буйына ял итергә киттеләр. Дим ласкаларын алмаҡ булғайны, берәүһен тапмай ҙа тапмай… Ул арала машина эсендә ултырған ҡатынының сабырһыҙланып сарбайҙауына ярһыған Айраттың ишекте шапылдатып япҡаны ишетелде. Бына шулай, әсәң үгәй булһа, атаң еҙнәй була, тип белмәй әйтмәгәндәр. Сабыйҙың рәнйеүе төшөр тип тә уйламайҙар… *** Үҙенең улына, Айратына, бик иғтибар биреп еткерә алманы шикелле Зәйнәп. Уның бар белгәне “балам ас-яланғас булмаһын, аталы балаларҙан кәм йәшәмәһен” тигән хәстәр ине. Шуға күрә лә алһыҙ-ялһыҙ эшләне. Көндөҙ фабрикала бил бөктө, кис подъезд йыуҙы, кешенән иләргә йөн алды, кер йыуҙы. Баҡса тотто. Емеш-еләген, йәшелсә-бәрәңгеһен күпләп үҫтерҙе. Уларҙы эшкәртеп тә, был көйө лә һатты, балалар баҡсаһына, дауаханаға тапшырҙы, ғаилә етеш йәшәһен тип, көндө төнгә ялғап ғүмер итте. Тапҡан-таянғанын тиненә тиклем әрәм-шәрәм итмәй, Айратына тип йыйҙы. Тырышлыҡ менән айырылмаһа ла, зиһене үткер булғандыр инде: Айраты институт тамамлап, инженер дипломы алды. Өйләнде. Бына шунан башланды инде бөтә был ығы-зығы. Берҙән-бер баламдың ҡатынын үҙ баламдай яратырмын, тип уйлағайны Зәйнәп башта. Шулай итте лә. Иртән үҙе торҙо, эшкә оҙатып ҡалды. Ейәндәрен дә баҡсаға йөрөтмәй ҡараны. Пенсияға сыҡҡас, үҙенә күрә эш тапты. Бер арала форсат табып, подъезд йыуыуын дауам итте. Пенсияһы ла арыу сыҡҡайны – ғүмер буйы ирҙәр эшендә йөрөнө бит. Бөтәһен дә улына бирҙе, еңел машинаға тиклем алышты. Килене Ғәлиә ҡәйнә йортона төшкән сағында ҡараҡай ғына, ябыҡ ҡына ҡыҙ ине. Тәүге балалары, Зиләһе, тыуғас, техникумға уҡырға инде. Уны бөттө. Ситтән тороп институтты ла тамамланы. Эшендә йыш телгә ала башланылар үҙен. Гәзиткә лә “ударник” тип маҡтап яҙҙылар. Уғаса Димдәре донъяға килде. Килене эшкә сыҡты, малай тотошлайы менән өләсәһе ҡарамағында ҡалды. Ғәлиә институттан һуң баштан-аяҡ йәмғиәт эшенә сумды. Ҡайҙа ғына һайламанылар уны! Айрат бер көнө кис, ҡатыны бөткөһөҙ ултырыштарының береһенә китер өсөн көҙгө ҡаршыһында биҙәнеп-яһанып торғанда һүҙ башланы: – Бөгөн дә мероприятиемы? Ғәлиә теш араһына шпилька ҡыҫтырған килеш кенә яуап бирҙе: – Бөгөн комиссия по делам несовершеннолетних. – Һине унда ни бысағыма һайланылар? Ҡатын түбәһе өҫтөнә килешле өйөлгән сәсенә теш араһындағы шпильканы ҡыҫтырып, һомғол, ҡупшылығын юғалтмаған тәненә һыбашып торған сейә ҡыҙыл төҫтәге атлас күлдәгенең яғаларын рәтләне, рубин ҡашлы алҡаларын кескенә ҡолаҡтарына таҡты. Айрат түҙемһеҙләнеп уның артына килеп баҫты. Яурынынан ҡосаҡлап, башын ҡатынының елкәһенә терәне: – Ғәлиәү, ғәфү ит. Үҙеңә бик күп алаһың түгелме? Балалар бар, әсәй ҙә ҡартайҙы. Теге комиссияла үҙ малайыңдың тәртибен тикшерергә тура килмәгәйе… – Бала ҡарап, дүрт стена араһында бикләнеп ултырырға мин ҡарсыҡтыр һиңә? Уҡыуҙы тамамлағаны бирле ситлектәге кейек кеүек тоям үҙемде. Һәр аҙымымды күҙәтә! Ошомо миңә вәғәҙә ителгән бәхетле тормош?.. Айрат ҡатынынан ҡулдарын алып, һүлпән генә креслоға барып ултырҙы: – Һинең азатлығың үҙең менән! Тик шуны онотма, һин – әсә! Бурысың… – Бурыс, бурыс! – Ғәлиә, сығынсылаған аттай башын сайҡап, иренең һүҙен бүлде. – Ул сағында пенсионер әбейҙәргә ни эш ҡала? Бына һинең әсәңә?.. Зәйнәптең үҙе барҙа исемен телгә алып тауышланғандары юҡ ине бығаса. Был юлы, уның күрше бүлмәлә генә икәнлеген белә тороп, ошолай ҡыланалармы! Зәйнәп йөрәгенең дөпөлдәп типкәнен тойҙо. Тегеләр яғынан сығып, үҙенең бүлмәһенә үтте: “Икеһе лә ярһыған, араларында сыуалмайым”. Тауыштан ҡасып, бүлмәһенең ишеген япһа ла, килене менән улының ирешкәне бында ла ап-асыҡ ишетелә: – Һинең балаларыңды ҡарап үҫтергәне өсөн ҡәйнәңә рәхмәтең ошомо? – Һы… Ҡарамай ни ҡылһын ул? Беҙҙән башҡа барыр ере бармы? Ҡарай инде балаларыңды! Ҡараһын!.. Күрше бүлмәлә ниҙер дөһөрҙәне. Бер талайға тауыш бөтөнләй тынды. Шунан кинәт кенә шап итеп сикәгә һуҡҡан тауыш яңғыраны. “Аһ!” – быныһы килененең тауышы ине. Зәйнәп түҙмәй улар эргәһенә атылды. Улы, ике ҡулын йоҙроҡлап, иҙән уртаһында тора. Йөҙө – ҡара күмер. Килене, сикәһен тотоп, стенаға һөйәнгән, нәфрәтле ҡарашын иренә төбәгән. – Хәшәрәт! Хайуан! Һинең менән бер көн дә тормайым, ишетәһеңме? Бер көн дә… – Тормаһаң, кит. Бүтәнде тапҡанһыңдыр. – Эйе, таптым! Ләкин һинең ише мамочкин сынок түгел! – Балалар, ни эшләйһегеҙ, балалар?! – Зәйнәп аҙарынып ике уртала сыуалды. – Нимә етмәй һеҙгә? Ни кейәйем, ни ашайым тимәйһегеҙ. Бары ла етеш! Гөлдәй ике балағыҙ үҫә. Эй, балалар!.. Килене шулай ҙа ҡапыл ғына айырылып сығып китмәне. Ләкин ир менән ҡатын араһынан ҡара бесәй үткәне көн кеүек асыҡ ине. Ғәлиә Айраттың өҫ-башын йыуманы, балаларын ҡайғыртманы, кистәрен хорға йөрөнө, һуңлап ҡайтты. Ҡотолғоһоҙ бәлә яҡынлашыуын тойоуҙан йөрәге өшөнө Зәйнәптең: мең михнәт менән үҫтергән ғәзиз балаһының – йөрәк итенең – тормошо ошолай булыр тип күҙ алдына килтергәйнеме һуң ул? Ҡатын ҡулына орсоғон алды. Эңер һалҡынлығы төшкән кескәй бүлмә бәләкәйләнеп, тәпәшәйеп, ҡараңғыланып киткәндәй. Эйе, ауыр булды Зәйнәпкә улының яфаланыуҙарын күреүе. “Әллә быларға йәшәргә мин ҡамасаулайыммы?” – тип үҙен артыҡ тойған саҡтары ла булды. Тик балалар, ейәндәре… Мин китһәм, Айратҡа кем иртән сәй әҙерләр, кем тәрбиәләр? Ир бала йонсоһа,тиҙ күтәрелә алмай. Айраты ла ҡырын һүҙ әйтмәне: хәстәрҙәре, хәсрәттәре уртаҡ, йәнә Зилә, Дим. Килене төнгө сменала саҡта Айрат та, Зәйнәп тә йоҡламаны. Икеһе ике бүлмәлә борғоланып, тулғанып ут йотто. Ҡатыны ҡайтып инһә, Айрат йоҡлағанға һалышыр ине. Ғәлиә йоҡоға китеү менән иһә балконға сығып тәмәке тоҡандыра, кухняға инеп һалҡын һыу ағыҙып эсә. Янған йөрәгенә дауа таба алмай яфалана. “Эскегә генә һалышып китмәһен!” – әсәнең бар ҡурҡҡаны шул. Ара-тирә йотҡолап та ҡайтҡыланы Айрат. Ундай саҡтарҙа улы эргәһендә таң аттырҙы Зәйнәп. Иртәнсәк, әсәһенең һурылған йөҙө, эскә батҡан моңһоу күҙҙәре менән осрашҡанда, ояла ине Айрат. Ғәлиәнең сығып китеүенә Зәйнәп күңеленән әҙер ине. Тик бына Зиләһе менән айырылышыу ҡыйын булды. Әйбер бүлгәндәрен күргәне бар уның. Ә балаларҙы бүлеүҙе… Дөрөҫ, башта Ғәлиә: “Димде аҙаҡ үҙемә алам”, – тигән булды. Шунан онотто. Яңы ире риза булмағандыр, күрәһең. Йөрөгәндә алтын тауҙар вәғәҙә иткәндер ҙә ул, мәгәр тормош үҙенекен итә шул. Унан һуң, Дим үҙе лә бармаҫ ине. Көнө-төнө өләсәһе янында үҫкән малай әсәһен ҡапыл ғына нисек үҙһенһен? Шулай итеп, ике бала Саҡ менән Суҡтай айырылды. Ғәлиә яңы ире, Зиләһе менән Ҡаҙағстанға күсеп китте. Шунан бирле хәбәр-хәтере юҡ. Һыуға батҡандай, зым-зыя юҡ булдылар. (Дауамы бар.)