Апрель етте, тимәк, ысын яҙ килде. Ә быйыл Башҡортостанға яҙ айырыуса иртә килде һәм ҡар иреп тә бөттө тиерлек. Шулай булғас, тәбиғәт тә быйыл иртәрәк уянды. Тимәк, баҡсасылар өсөн ҡыҙыу мәл етә. Һүҙ ҙә юҡ, ҡыштан һуң баҡсала эш күп. Уларҙың мотлаҡ һәм тиҙ арала башҡарырлығы ла әҙерәк кисектереп тора торғаны ла бар. Бөгөн иғтибарығыҙға мотлаҡ эштәр теҙмәһен тәҡдим итәбеҙ. Үрсетмә Апрелдә үҫентеләр сәсеүҙе тамамлайбыҙ: ай башында һәм уртаһында ҡыяр, аҙағынараҡ ҡауын, ҡарбуз һәм ҡабаҡ сәсәбеҙ. Ни өсөн? Сөнки ҡабаҡлылар ғаиләһенең бөтә вәкилдәре лә – түшәлеүсән культура. Уларҙың үҙенсәлеге шунда: дүртенсе ысын япрағы барлыҡҡа килгәс тә, улар уңыш программаһын билдәләй. Әгәр үҫемлектәр ошо мәлгә асыҡ тупраҡҡа эләкмәһә, үҙҙәре өсөн “мул емеш биреүҙе планлаштырырға кәрәкмәй” тигән ҡарарға киләләр. Шуға күрә был эштә һуңламағыҙ ҙа, артыҡ ҡабаланмағыҙ ҙа. Ә алдараҡ ултыртылған үрсетмә был ваҡытҡа үҫкән була, шуға күрә иғтибарҙы һыу һибеү, өҫтәмә туҡландырыу, яҡтыртыуҙы контролдә тотоу кеүек эштәргә йүнәлтергә кәрәк. Ваҡытында ашлама индерегеҙ, уны стрестан һаҡлағыҙ. Мәҫәлән, ҡала фатирындағы эҫе һәм ҡоролоҡ – йәш үҫентеләр өсөн үҙенән-үҙе стресс. Ай аҙағында аҡрынлап үҫемлектәрҙе сыныҡтыра башлағыҙ, тәҙрәләрҙе асығыҙ, һуңынан уларҙы аҙ ваҡытҡа балконға сығарығыҙ. Сәскәләр үрсетмәһенә килгәндә, апрелдә өйҙә сәсеү тамамлана, ай уртаһына тиклем булған бөтә орлоҡтарҙы сәсергә тейешһегеҙ. Иң һуңғыларҙан булып беҙ цинниялар сәсәбеҙ: был матур сәскәләр, ҡағиҙә булараҡ, тиҙ һәм берҙәм күтәрелә һәм һанаулы көндәрҙә генә ергә күсерергә була. Тимәк, тупраҡҡа ултыртыуҙы көтөү ваҡыты улар өсөн минималь булырға тейеш. Бынан алда ултыртылған сәскә үрсетмәләре хәҙер әүҙем үҫешә – уларға һыу ҡойоғоҙ, аҡрынлап ашлама индерегеҙ һәм ваҡыты-ваҡыты менән көршәктәрҙе әйләндерергә онотмағыҙ. Баҡса Баҡсалағы быяла йәки поликарбонат теплицалағы тупраҡты йомшартабыҙ һәм, әгәр файҙаланырға планлаштырһағыҙ, пленка тоннелдәре ҡуябыҙ. Әгәр көҙҙән теплицаға “биояғыулыҡ” һалынһа, тиҙ арала ултыртырға әҙерләнәбеҙ: ерҙе эҫе һыу менән һуғарабыҙ. Шулай уҡ тәүге сәсеүҙәр алдынан ябыҡ грунтҡа тәбиғи тупраҡты яҡшыртҡан ашлама индереү насар булмаҫ ине. Участканы сүп-сарҙан таҙартабыҙ, һарымһаҡ һәм ер еләгенән япманы алабыҙ, ай башында теплицала редис, япраҡлы салат, укроп, үрсетмәгә кәбеҫтә сәсәбеҙ, йәшел һуған ултыртабыҙ. Апрелдең егерменсе көндәрендә асыҡ тупраҡтағы түтәлдәрҙе ҡаҙа башларға мөмкин. Ай аҙағында асыҡ грунтҡа редис, салат һәм әнистең бер өлөшен, шулай уҡ кишер, шалҡан, торма, борсаҡ, тамыр һәм япраҡ петрушкаһын сәсәбеҙ. Күп йыллыҡ йәшелсәләр һәм тәмләткес үләндәр үрсетмәһен түтәлдәргә күсерергә ваҡыт. Йәшел һуған ултыртабыҙ: уны түтәлгә генә түгел, төрлө йәшниктәргә, эре көршәктәргә, иҫке тастарға һәм биҙрәләргә лә ултыртырға мөмкин. Тап апрель айында топинамбур бүлбеләрен дә ултыртырға кәрәк. Емеш баҡсаһы Март айында быны эшләп өлгөрмәһәгеҙ, апрель башында емеш ағастарын киҫергә мөмкин. Һуңғы ҡырҡыу ваҡыты – 10 апрель. Баҡсаны туҡландырабыҙ: уны ирегән ҡарҙа ла, ҡаҙыу ваҡытында ла эшләргә мөмкин (иртә яҙ көнө азотлы ашлама бирергә кәрәк). Ағас олондарын ҡарағыҙ һәм уларҙы лишайниктарҙан таҙартығыҙ, быны дымлы көндә ҡаты щетка менән эшләү яҡшыраҡ. Апрелдә үҫентеләр һәм йәш ағастар ултыртырға һәм күсерергә мөмкин, әммә күп осраҡта май башына тиклем көтөргә кәрәк: әле барыбер һауа торошо тотороҡһоҙ. Апрель аҙағында ағастарҙы прививкалау менән шөғөлләнергә мөмкин. Шулай уҡ участканы сүп-сарҙан таҙартырға онотмағыҙ. Олон тирәһенән күп йыллыҡ ҡый үләндәрен алып ташлағыҙ. Ағастарҙы уратып ҡаҙығыҙ һәм тамырҙарға кислородтың үтеп инеүен тәьмин итеү өсөн йомшартығыҙ, ашлама индерегеҙ. Сәскәлектәр һәм баҡса дизайны Апрель башындағы иң мөһим сара, айырыуса ҡышын ҡар күп булһа – баҡсалағы япмаларҙы алыу һәм ҡарҙы тиҙ арала бөтөрөү. Раузаларҙан, клематистарҙан, форзияларҙан, эре япраҡлы гортензияларҙан, рододендрондарҙан, юкка һәм япон айваларынан, шулай уҡ күп йыллыҡ һәм һуғанбашлыларҙың яңы ултыртмаларынан ҡаплауҙарҙы алырға онотмағыҙ. Әгәр уны тиҙ генә алып булмаһа, үҫемлектәрҙе елләтеүҙе ойоштороғоҙ. Был бик мөһим, юғиһә үҫемлектәр һулый башлай йәки бәшмәк инфекцияһы менән зарарланасаҡ. Дөйөм ҡағиҙә: уртаса 15 апрелгә, ә иң яҡшыһы, хатта иртәрәк тә бөтә япмалар алып бөтөлөргә тейеш. Хәҙер ҡар иреүенә ярҙам итергә кәрәк, юғиһә ул яйлап боҙло ҡабыҡҡа әүереләсәк һәм май уртаһына тиклем ятасаҡ. Ҡар иреп бөткәс, баҡсалағы башҡа объекттарҙан да – түтәлдәрҙән, баҡса йыһаздары һәм башҡа декоратив әйберҙәрҙән япмаларҙы алырға онотмағыҙ. Баҡсағыҙҙағы хәлде контролдә тотоғоҙ: күпләп ҡар ирей башлағас, тәүге яҙғы һуғанбашлыларҙы, шулай уҡ күп йыллыҡ үҫемлектәрҙе туҡландырығыҙ. Мәҫәлән, “Сапропель” беренсе яҙғы өҫтәмә туҡландырыу өсөн яҡшы буласаҡ. Ай аҙағында асыҡ тупраҡта үҫкән күп йыллыҡтарҙы бүлергә һәм күсереп ултыртырға, шулай уҡ һыуыҡ яратыусы бер йыллыҡ үҫемлектәрҙе (календула, хуш еҫле борсаҡ, лаватер, декоратив көнбағыш) тупраҡҡа сәсергә, декоратив кәбеҫтә үҫентеләрен ултыртырға мөмкин. Буласаҡ сәскә түтәлдәрен һәм ултыртыу урындарын ҡаҙығыҙ һәм ашлама индерегеҙ. Биләмәгеҙҙең үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып, киләһе айға эш планын төҙөгөҙ. Баҡса магазинында һатып алырға онотмаҫ өсөн кәрәкле бөтә материалдарҙы, препараттарҙы һәм ашламаларҙы яҙып алығыҙ. Күҙ алдында аныҡ эш итеү системаһы булғанда, ғаиләләрҙең бөтә ағзалары араһында эштәрҙе уларҙың һәләттәренә ярашлы бүлеү еңелерәк, шуға күрә барыһы ла ваҡытында эшләнәсәк һәм тағы ла саф һауала ял итергә ваҡыт ҡаласаҡ. - Әлфиә МИНҒӘЛИЕВА