Ярымникахлы парлар

...Тирә-якка билгеле тальянчы Гафурҗан* һәм чая, чибәр кыз Банат кичке уенда танышалар. Тиздән яшь­ләр бер-берсеннән башка яши алмауларын аңлый, мулладан никах укытып, бергә гомер кичерә башлый. Ә менә никахны законлаштыруны кирәк дип тапмыйлар. “Анысы кәгазь генә инде, безне Ходай үзе кавыштырган”, – диләр.Яшьләр бер караңгыдан икенче караңгыга кадәр колхозда эшли. Тиздән Гафурҗанга йорт салыр өчен җир бирәләр. Шатлык өстенә шатлык өстәп, бер-бер артлы балалары туа. Аларның туу турындагы таныклыкларында әнилә­ренең фамилиясе языла, “әтисе” дигән юл кайсыларыныкында буш, башкаларыныкында “Гафурҗан улы (кызы)” диясе урынга “Гафур улы (кызы)” яисә “Гафурян улы (кызы)” дип теркәлгән. Ә менә инде ярты гасырдан соң җиде балага да әтилә­ренең Гафурҗан булуын суд тәрти-бендә дәлилләү кирәк булачагын ул вакытта беркем дә башына китер­мәгән.Гаилә авылда үрнәклеләр исә­бендә була. Балалар яхшы укый, артык мәшәкать тудырмый. Банат балаларны карарга да, йорт хуҗа­лыгын үрнәкле итеп алып барырга да, ире белән бергә тракторда эшләргә дә өл­герә. Социалистик ярыш йомгакла­ры буенча икесе дә гел премияләр ала, кыйммәтле бүләкләргә лаек була.Балалар, үсеп, авылдан чыгып китә. Муллыкка сөенеп, Гафурҗан тагын бер йорт салырга була. Әти-әнисе белән төп нигездә яшәүче кече уллары барлык эштә дә әтисенә ярдәмләшә: акча таба, төзелеш материаллары сатып ала, эштән соң булачак кирпеч йортның стеналарын күтәрә. Әмма яңа йорт стенасы белән бергә туганнар арасында күзгә күренмәс дивар да барлыкка килә.Бер кайтуларында Гафурҗан­ның Рәзинә һәм Фәйзүмә исемле кызлары милек бүлү турында сүз кузгата. Энеләре өйләнгәч, үзара мөнәсә­бәтләр тагын да катлаулана: кызлар әниләрен киленгә каршы котырта. Бернинди сәбәпсез низаг чыгаралар, янәсе, энеләре хатыны белән ике йортны да, бөтен хуҗалыкны да үз исемнә­ренә яздырырга ниятли. Моңа ирек куймаячакларын белде­рәләр...Әтиләренең өлкән улы белән өлкән кызы файдасына васыять­намә язып калдыруын туган­нарның әле бер­се дә белми. Бу хакта ул мәрхүм булгач кына билгеле була. Арытаба Хәйбулла (Гафурҗанның олы улы) әнисе һәм кече энесе файдасына милек­тән баш тарта. Калган балалар законда каралган алты ай эчендә мирасны кабул итү турындагы гариза белән нотариуска мөрәҗәгать итми. Соңлап булса да алар әни­ләре, энеләре һәм васыятьнамәдә күрсә­телгән кыз туганнары Мөхәс­сәнә файдасына милектән баш тарту турында гариза яза.Закон буенча мирас алучылар милекне документлаштыру өчен нотариаль конторага баргач, туу турындагы таныклыкларында әти­ләренең исеме төрлечә язылу сәбәпле, эшлә­рен уңай хәл итә ал­мый. Нәтиҗәдә, мәрхүмнең җиде баласына да әти­ләренең Гафурҗан булуын суд тәртибендә расларга кирәк була. Күп елларга сузылган суд марафоны башла­на...Еллар үтә, адвокатлар яллап, шактый акча сарыф ителә, нервлар какшый. Суд берничә карар чыгара, Гафурҗанның уллары һәм кызла­рының дәгъвасы нигезсез дип таныла, мирас алу эше хәл ителми. Респуб­ликаның Югары суды да район суды карарларын үзгәрешсез калдыра, дәгъвачы­ларның кассацион шикаять­ләре дә канәгатьләндерелми. Ва­сыять­­намә һәм закон буенча милеккә хокук турындагы таныклыклар мирас алучыларга әле булса бирел­мәгән...Фәнис Галләмов.(*Исемнәр үзгәртеп алынды.)