Выбары Прэзідэнта – самая маштабная электаральная кампанія Беларусі. Яе важнасць цяжка пераацаніць: народ выбірае шлях, па якім дзяржава будзе рухацца далей. Аднак падобныя мерапрыемствы гістарычнага значэння для нашай краіны не ў навінку – беларусы ўмеюць выбіраць, бо робяць гэта ўжо больш за сто гадоў.
У памяці жыхароў Капыльшчыны захоўваюцца ўспаміны аб тым, як галасавалі ў розныя гады. Ёсць і тыя, хто можа расказаць пра падзеі даўнасцю не ў адно дзесяцігоддзе. Сярод такіх носьбітаў гісторыі – жыхар в. Камсамольская Міхаіл Клішэвіч. Міхаіл Якаўлевіч – прафесар, кандыдат навук, былы ваенны, выкладчык, чалавек з незвычайным лёсам і проста цікавы суразмоўца, які, сярод іншага, памятае, як у 1946 годзе праходзілі першыя пасляваенныя выбары.
У гісторыі выбарчай кампаніі савецкага перыяду выбары 10 лютага 1946 года па праве займаюць асаблівае месца. Гэта было першае маштабнае галасаванне, якое праводзілася ў СССР праз паўгода пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны, калі яе разбуральныя наступствы яшчэ ў поўнай меры ад-люстроўваліся на ўсіх сферах жыццядзейнасці. Выбарчыя камісіі сутыкнуліся з вялікай колькасцю праблем, звязаных з падрыхтоўкай да кампаніі, улікам выбаршчыкаў, утварэннем выбарчых участкаў, арганізацыяй падліку гала-соў. Аднак насуперак усім абставінам выбары адбыліся.
З дзіцячых успамінаў
У першую пасляваенную зіму жыхару в. Камсамольская (у той час – Пукава) Мішу Клішэвічу было 9 гадоў. На ўсё жыццё яму запомнілася тая атмасфера, што панавала 10 лютага, у дзень выбараў. Нягледзячы на тое, што краіна яшчэ толькі-толькі пачала акрыяць пасля ваеннага ліхалецця, паўсюль адчувалася прыўзнятасць настрою і ўсеагульнае прадчуванне чагосьці грандыёзнага.
Галасаванне праходзіла ў адной з ацалелых пабудоў школы – астатнія спалілі немцы. Мясцовая дзятва бегала па вуліцах, радавалася таму, што адбываецца, раз-пораз заглядваючы на выбарчы ўчастак.
– Прывезлі буфет. Там упершыню я ўбачыў і пакаштаваў цукеркі-падушачкі. Смачней за іх я нічога і ніколі ў сваім жыцці больш не еў! – успамінае Міхаіл Якаўлевіч. – У асартыменце яшчэ былі бачкавыя селядцы, хамса ды хлеб. Вось і ўсё. Але і такі сціплы набор у пасляваенны галодны час здаваўся сапраўднай раскошай.
Разам з аднавяскоўцамі прыйшлі галасаваць і Клішэвічы-старэйшыя. Агітаваць нікога не патрэбна было – 100-працэнтная яўка вы-баршчыкаў і без таго забяспечана. Гэта было сапраўднае свята. Людзі з нецярпеннем чакалі яго. Вайна скончылася, пачалося мірнае жыццё, з’явілася надзея на тое, што нарэшце ўсё будзе добра. І ў такой сітуацыі выбары станавіліся сімвалам пераходу ад таго жаху, які давялося вытрываць, да светлай мірнай будучыні.
Гартаючы пажаўцелыя старонкі
Тое, як і ў якім настроі ішла падрыхтоўка да выбараў 1946 года, яскрава перадаюць і старонкі нашага выдання. Студзеньскія і першыя лютаўскія нумары тагачаснага "Калгасніка Капыльшчыны" насычаны разнастайнай інфармацыяй аб ходзе электаральнай кампаніі. У № 8 ад 27 студзеня 1946 года знаходзім цікавую інфармацыю, якая адлюстроўвае ўстаноўленую ў БССР сістэму і параўноўвае яе з іншымі дзяржавамі. "Выбары ў нашай краіне з’яўляюцца ўсеагульнымі, таму што ніякіх абмежаванняў выбарчых праў у нас няма. Такі парадак існуе толькі ў СССР. У буржуазных краінах капіталісты стварылі ўсякія рагаткі, каб не дапусціць працоўных да ўпраўлення дзяржавай. Напрыклад, у Швейцарыі не маюць права галасаваць жанчыны. У Англіі атрымоўвае выбачае права толькі той, хто пражывае на адным месцы не менш трох месяцаў. Не ўсюды карыстаюцца выбарчымі пра-вамі і ваеннаслужачыя. Не было ўсеагульных выбараў і ў царскай Расіі", – распавядаецца ў газеце.
Чырвонай ніткай праз кожны выпуск праходзіць думка аб неабходнасці ўдзелу ў выбарах, аб важнасці кампаніі для кожнага грамадзяніна і для краіны ў цэлым, друкуюцца выказванні жыхароў Капыльшчыны на гэты конт. Так, у № 10 ад 3 лютага 1946 года размешчана хвалюючая прамова брыгадзіра сельгасарцелі "Іскра Ільіча" Аляксандра Гладкага: "Дзень выбараў для нас будзе самае вялікае і радаснае свята. З пачуццём любві і ўдзячнасці я першы апушчу бюлетэнь з кандыдатурамі лепшых сыноў партыі і народа. Я ўпэўнены, што ўсе выбаршчыкі нашага калгаса, па-святочнаму адзетыя, дружна з’явяцца на выбарчы ўчастак і чэсна выканаюць свой грамадзянскі доўг". У нататцы пад назвай "Усе на выбары", размешчанай на першай старонцы № 13 ад 9 лютага 1946 года, чытаем: "Таварышы выбаршчыкі Копыльшчыны! Дружна, усе, як адзін, з’явімся на выбарчыя ўчасткі, выканаем свой пачэсны грамадзянскі доўг, адзінадушна аддадзім свае галасы за дастойных сыноў партыі і народа!" Думаецца, што такія прамовы не заставаліся па-за ўвагай чытачоў – газета ў той час была інфармацыйным асяродкам і важным звяном у зносінах з народам, сапраўдным рупарам, праз які даносіліся палымяныя заклікі.
Замест пасляслоўя
Шмат што змянілася з тых часоў. За плячыма Міхаіла Клішэвіча – доўгі шлях. Аднак і да гэтага часу помняцца тыя самыя пасляваенныя цукеркі-падушачкі, смачней за якія не давялося пакаштаваць нават жывучы далёка па-за межамі Беларусі. Сям’я Клішэвічаў толькі ў 2017-м вярнулася ў родную вёску. Да таго доўгі час правялі ў Расіі, Украіне, Германіі і нават Лівіі. Як падлічыў Міхаіл Якаўлевіч, давялося жыць пры чатырнаццаці кіраўніках розных дзяржаў. Так што параўнаць нашы парадкі сапраўды ёсць з чым, прычым перавага на баку роднай Беларусі. І так было заўсёды, бо дзе б ні знаходзіўся наш зямляк, пільна сачыў за тым, што адбываецца на радзіме.
Фота аўтара і з архіва
Нацыяльнальнай бібліятэкі Рэспублікі Беларусь
Житель Копыльщины Михаил Клишевич помнит, как проходили первые послевоенные выборы
