“Төньяҡ амуры” менән осраштыҡ

Шәһит Хоҙайбирҙиндең йорт-музейында Польшала йәшәгән милләтәшебеҙ, билдәле рәссам-иллюстратор Азат Ҡужин менән осрашыу үтте. Унда ҡул оҫталары, рәссамдар, журналистар ҡатнашты. Тамырҙары менән бәрәкәтле Ейәнсураға, таланттарға бай Ғафуриға барып тоташҡан донъяға таныулы арҙаҡлы шәхесебеҙҙе “Төньяҡ амуры” тип тә йөрөтәләр. Өфөлә тыуып үҫкән уҙаман башҡорт мәҙәниәтен, тарихын алыҫ Европа илдәрендә танытыу, таратыу өсөн ҙур тырышлыҡ һала. “1-се Башҡорт атлы полкы – Любизар – Төньяҡ амурҙары” исемле хәрби-тарихи клуб һәм команда төҙөп, бер төркөм башҡорт рухлы уҙа­мандары менән Рәсәй армияһының 1812 йылдағы Ватан һуғышындағы ҡаһармандарҙы, төрлө тарихи күренештәрҙе, ваҡиғаларҙы терге­ҙеүҙә ҡатнаша. Азат Ҡужин сығарған тәүге китап та “Төньяҡ амурҙары” тип атала. Рәссамдың бөртөкләп йыйған мәғлүмәттәре, йөрәге аша үткәреп, үҙе төшөргән һыҙмалары, фотолары, һүрәттәре буйынса 1812 йылдағы Ватан һуғышында ҡатнашҡан башҡорт батырҙарын һынландырыу, кейем­дәрен күҙаллап тергеҙеү ҙур баһаға лайыҡ. 1991 йылда ул ошо темаға бик ҙур тиражлы (ярты миллион дана) буям-китаптар сығара. Улар хатта АҠШ Конгресының китапханаһында һаҡ­лана. Рәссамдың ижадында башҡорт атлыларынан тыш, Александр I ар­мияһының хәрби атлылары, Ҡырым татарҙары полктары, Әстрхан ҡалмаҡтары һуғышсылары, Төньяҡ Америка индеецтары, рус витяздары, Польша рыцарҙары һәм башҡа илдәрҙең яугирҙәре – төп персонаждар. Рәссамдың бала сағы 1-се гимназия-интернатҡа (Рәми Ғарипов исемендәге республика башҡорт гимназия-интернаты) бәйле, сөнки әсәһе унда башҡорт теле һәм әҙә­биәтенән уҡыта. Атаһы һөнәри фотограф була, “Башҡортостан пионеры” гәзитендә эшләй. Уның төндәр буйы ижад итеүе Азатҡа ла күскән. Уға ла илһам төндә килә. Атаһы менән әсәһе улдарын бейеүсе булыр тип халыҡ бейеүҙәре студияһына йөрөтә. Фәйзи Ғәскәров ансамблендә сығыш яһар тип күҙаллай. Ә Азатҡа асфальтта һүрәт төшөрөү кеүек мауыҡтырғыс шөғөл оҡшай. Шулай ул Өфө ҡалаһының 2-се балалар художество мәктәбенә эләгә. Артабан Өфө дәүләт нефть техник институтының архитектура-төҙөлөш факультетында уҡый. Сибай ҡалаһында төп архитектор урынбаҫары вазифаһында эшләй. Герма­нияның Лейпциг ҡалаһында европаларҙы һоҡландырған Фәннур йортон (Хаус Фаннур) һәм Сиҙиҡа йортон (Хаус Сидика) Азат Ҡужин менән уның рухташы, ижадташы Ирек Байышев һүрәттәре биҙәй. Ватандашыбыҙ башҡа йүнәлештәрҙә лә һөҙөмтәле эшләй. Мәҫәлән, ул Warner Brothers Америка йәнһүрәт сериалдарын биҙәй, Германия, Франция һәм Польшаның анимация компанияларында эшләй. Голландия, Польша, Рәсәйҙең йөҙҙән ашыу китап нәшриәттәрен биҙәй. Поляк яҙыу­сыһы, әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы лауреаты Генрик Сенке­вичтың трилогияһын, Рәсәй һәм Польшаның уҡыу әсбаптарын иллюстрациялаған. Азат Ҡужиндың иллюстрациялары менән “1812 – 1814 йылдарҙағы Наполеон һуғышы осоронда рус милли атлылары” (“Национальная конница России эпохи наполеоновских войн 1812–1814 гг.”) тип аталған китап Мәскәүҙә президент грантына эшләнә. Был ҡиммәтле китаптар музейҙарҙа, кадет корпустарында, китапханаларҙа ғына түгел, “Бородино һуғышы” музей-панорамаһында, “Бородино яланы” музей-ҡурсаулығында, Ҡыҙыл майҙандағы Дәүләт тарихи музейында, Кубалағы “Наполеон музейы”нда һаҡлана. Бик күп тарихи клубтар етәкселәренең ҡулланма китабы булып хеҙмәт итә. Рәссам Башҡортостандың Зәйнәб Биишева исемендәге “Китап” нәш­риәтенең тиҫтәләрсә китабын иллюс­трациялауға ла күп көс һалған. Уның ҡулы менән биҙәлеп донъя күргән “Башҡортостан халыҡтары” буям-китабындағы һүрәттәр ҙә балалар күңеленә хуш килде. Азат Ҡужин Польшала Бельско-Бяла анимация ҡаласығында йәшәй. Әммә күңеле менән ул һәр ваҡыт Башҡортостанда. Искәндәр менән Таһир исемле ике улы ла Башҡортостанда тыуған. Сәйәхәттә саҡта ул урындағы нәшриәткә инә. “Ҡурғаш һалдат” (“Оловянный солдатик”) әкиәтенә һыҙмалар, һүрәттәр, ғәжәпләнерлек матур иллюстрациялар, персонаждарҙың күләмле макеттарын ҡарағас, Азатты эшкә саҡыралар. Рәссам бында үҙен оҫта иллюстратор булараҡ таныта, билдәлелек яулай. Унан инде “Любизар” тарихи клубы составында Рәсәйҙәге төрлө ҙур йыйындарға, фестивалдәргә, күргәҙ­мәләргә саҡырыу алып, тыуған яҡтарға йышыраҡ ҡайтыу мөмкинлеген ала. Башҡортостан Мәҙәниәт министрлығы, Республика халыҡ ижады үҙәге, Башҡортостан Милли музейы, “Йола” ижад берекмәһе ойошторған “Асыҡ тирмәлә” Азат Ғәлиәскәр улы үҙенең күп яҡлы талант эйәһе булараҡ асты. Уға башҡорт халыҡ кейеме эксперты, “Тамға” башҡорт милли кейеме оҫталарының халыҡ-ара бәйгеһенең баһалама ағзаһы булараҡ та ҡыҙыҡлы һорауҙар бирҙеләр. Башҡортостандан ситтә йәшәп тә беҙҙең рухиәтте һынландырыу ҡыйын түгелме тигәс, рәссам ижадҡа был хатта үҙенсәлекле тәм һәм йәм биреүен, күберәк эшләргә һәм көс һалырға этәреүен әйтте. Осрашыуҙы ойоштороуға күп көс һалған “Йола” ижад берекмәһе еткәсеһе Гөлгөнә Вәлит ҡыҙы Баймырҙина әйтеүенсә, “Асыҡ тирмә” эше арҙаҡлы шәхестәребеҙ менән бындай осрашыуҙарҙы ойоштороуҙы дауам итәсәк.