Байтаҡ сүплектәр бөтөрөлдө

Башҡортостандың Тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология министры Нияз Фазылов БСТ телеканалының “Интервью” тапшырыуында ҡаты –коммуналь ҡалдыҡтар һәм һауа бысраныуы менән бәйле проблемаларҙы хәл итеү тураһында һөйләне, йылға йомғаҡ яһаны. Ведомстсво башлығы һүҙҙе төбәктә “Экология” милли проектының алты йыллыҡ циклы тамамланыуынан башланы. Уның сиктәрендә республика өс федераль проектта ҡатнашты - ҡаты-коммуналь ҡалдыҡтар менән эш итеүҙең комплекслы системаһы, ҡала һыҙатындағы сүплектәрҙе бөтөрөү, уникаль һыу объекттарын һаҡлау. - Сибай, Баймаҡ, Стәрлетамаҡ, Күмертау, Дәүләкән, Благовещен ҡалалары ситендә алты сүплек бөтөрөлдө. 56 гектарҙа сүплек юҡ ителеүе һөҙөмтәһендә, 468 мең кеше йәшәү шарттарын яҡшыртты. Бының өсөн 1,5 миллиард федераль аҡса йәлеп ителде, 500 миллион һумды республика индерҙе. Ҡаты-коммуналь ҡалдыҡтар менән эш итеү комплекслы системаһына килгәндә контейнер һәм майҙансыҡтар һаны дүрт тапҡырға артты. Халыҡтың сүп-сарҙы сығарыу сифатына ҡағылышлы мәсьәләһен дә хәл итеүгә өлгәштек. Федераль ҡаҙнанан 180 миллион һум аҡса йәлеп итеп, сүпте айырым йыйыу өсөн 12700 контейнер алыуға өлгәштек. Һыу объекттарын реабилитациялауға килгәндә, Дим йылғаһы буйы үҙәнен таҙартыу буйынса өс йыллыҡ цикл тамамланды. Был эш Новомихайловканан Нижегородкаға тиклемге арауыҡта башҡарылды. Уға тиклем Потеха йылғаһын да һауыҡтырҙыҡ. Эш байтаҡ ине. Дөйөм алғанда, һыу ресурстарының Федераль агентлығы менән бәйләнеш һөҙөмтәһендә йыл һайын 40-50 объект тормошҡа ашырыла. Мәҫәлән, гидротехник ҡоролмаларҙы ремонтлау. Бынан тыш беҙҙә “Рәсәй һыуы” хәрәкәте лә бик әүҙем. Быйыл Башҡортостан рейтингының өсөнсө һыҙығына күтәрелде. Акцияларҙа 114 мең кеше ҡатнашты, - тине Нияз Фазылов. Һуңынан Тәбиғәтте файҙаланыу министры төбәктә ҡаты-коммуналь ҡалдыҡтар менән эш итеү проблемаһын хәл итеү тураһында һөйләне. Ведомство етәксеһе әйтеүенсә, биш йыл эсендә төбәк операторҙары менән бәйләнеш схемаһы көйләнгән. “Эко-Сити” менән килешеү 10 йылға төҙөлгән. Төбәк операторының эшендә өҙөклөктәр булмаясаҡ. Республикала сүпте сығарған өсөн уртаса түләү бер кешенән 100-104 һум тәшкил итә. Инвесторҙар иҫәбенә Башҡортостанда 13 сүпте сортировкалау комплексы төҙөлгән. Шулай уҡ ике полигон эшләнгән. Бөгөн ведомство эшендә алты эре объект иҫәпләнә. -Хәҙер айырым йыйыуға күсеү, заманса сүп эшкәртеү, ҡалдыҡтарҙы үтилләштереү комплекстарын төҙөү мөһим. Шуны ла өҫтәп әйтәм, республикала бер миллион тонна ҡалдыҡ барлыҡҡа килә, уның 94 проценты полигондарға йүнәлтелә. Маҡсат – 50 процентҡа еткереү, - тине министр. Тура эфирҙа төбәктәге һауа сифаты темаһы ла иғтибарһыҙ ҡалманы. Ҡала халҡы тәмһеҙ еҫтәргә үтеп барған йылда аҙ зарланмаған. Эксперттар атмосферала ПДК-ның артыуын билдәләгән. Нияз Фазылов һауа таҙараҡ булһын өсөн Башҡортостанда ниндәй саралар күреләсәген билдәләне. 2027 йылдан республиканың мониторинг системаһына килеүен дә билдәләп үтте. - Иң беренсе “Таҙа һауа” федераль проектының яңы милли проектта һаҡланып ҡалыуын белдерәһем килә. Уға ярашлы автоматик контролдең датчиктарын ҡуйыу, ҡабаттан йыһазландырыу бара. Беҙ проектҡа эләгергә тырышабыҙ. Ләкин атмосфера бысраныуы индексы тигән критерий бар. Ул юғары булырға тейеш. Башҡортостан уның буйынса тура килмәй. Беҙҙә «Газпром нефтехим Салават», БСК, СНХЗ, «Синтез-Каучук» менән дүрт килешеү төҙөлгән, улар 2030 йылға тиклем тәбиғәтте һаҡлау сараларын уҙғарыуға йөкләмәләр алды. 2025 йылдың 1 ғинуарынан беренсе категориялы һәр объекттың хужалыҡ эшмәкәрлеген алып барыуға комплекслы экологик рөхсәте – предприятие паспорты булырға тейеш, - тип аңлатты Фазылов. Әңгәмәнең һуңғы темаһы булып Башҡортостанда Белоруссия зубрҙарының яраҡлашыуы булды. 2023 йылдың ғинуарында уҡ Радий Хәбиров ошондай башланғыс менән сыҡҡайны. Бөгөн улар Мораҙым тарлауығында йәшәп яталар. -Хайуандарҙың барыһы ла яҡшы. Быйыл ҡыуаныслы ваҡиға ла бар – ике зубр балаһы тыуҙы, - тип әңгәмәне йомғаҡланы ведомство етәксеһе. Дәүләт Думаһы депутаты, экология, тәбиғәт ресурстары һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау буйынса комитет ағзаһы Зариф Байғусҡаров министрлыҡ эшенә баһа бирҙе. Ул Башҡортостандың тәбиғәтте файҙаланыу һәм экология министрлығы менән тығыҙ хеҙмәттәшлек итә, республикала милли проекттар тормошҡа ашырылыуын иғтибар үҙәгендә тота. Зариф Байғусҡаров сүплектәр менән көрәштә айырыуса уңышҡа өлгәшеүҙе билдәләй. -Минең фекеремсә, ведомство һөҙөмтәле эшләй. Мәҫәлән, Башҡортостан тарихында беренсе тапҡыр беҙ сүплектәрҙе рекультивациялауға федераль аҡса алдыҡ. 2024 йылда республикала алты ҙур сүплекте рекультивациялауға өлгәштек. Бында һүҙ проблемалы нөктәләр тураһында ла бара. Баймаҡта халыҡ даими рәүештә янған сүплеккә зарланды. Хәҙер был урында үлән үҫә, сүплектең эҙе лә ҡалмаған. Биш йылдан ерҙе тәғәйенләнеше буйынса ҡулланырға мөмкин. Дәүләт Думаһы етәкселеге ҡушыуы буйынса мин рекультивациялауҙың комиссия тикшеренеүҙәрен үткәрҙем, етди етешһеҙлектәр табылманы, - тине ул. Сығанаҡ: Gorobzor.ru сайтынан. Фото: "Башинформ" мәғлүмәт агентлығы.