Aşgabat - Türkmenistanyň paýtagty bolmak bilen, ýurduň durmuşynda möhüm orny eýeleýär. Ol diňe bir döwlet häkimliginiň merkezi bolman, eýsem, Türkmenistanyň medeni we taryhy mirasynyň özboluşly nusgasydyr. Bu makalada şäheriň döreýşi, onuň taryhy ösüşiniň esasy döwürleri, medeni gymmatlyklary we häzirki döwürde eýeleýän orny giňişleýin ara alnyp maslahatlaşylýar.
Aşgabat, Köpetdagyň eteginde, günorta-günbatarda ýerleşýän şäher, häzirki zaman bilen gadymyýetden galan gymmatlyklaryň özboluşly utgaşygyny görkezýär. Şäheriň ady "söýgi şäheri" diýlip terjime edilýär. Bu at diňe bir poetik manyny däl, eýsem, şäherde ýaşaýan halkyň myhmansöýer häsiýetini hem aňladýar. Aşgabat taryhda birnäçe möhüm wakalaryň merkezinde bolup, geçen asyrlaryň dowamynda öz gurluşy we keşbi bilen birnäçe gezek üýtgedi. Aşgabat şäheri resmi taýdan 1881-nji ýylda Russiýa imperiýasynyň harby punkty hökmünde esaslandyryldy. Şäheriň ýakynynda ýerleşýän gadymy Nusaý (häzirki Gündogar Nusaý we Günbatar Nusa) taryhy şäherleriniň mirasy bolsa bu sebitde ýaşaýşyň müňlerçe ýyllap dowam edendigini görkezýär.
XIX asyryň ahyrynda Aşgabat şäheri günbatar bilen gündogaryň
söwda ýollarynyň kesişýän ýerinde ýerleşmegi bilen yzygiderli ösüp başlady. Şäheriň ykdysady ösüşi onuň ilat sanynyň artmagyna we sosial infrastrukturasynyň giňelmegine getirdi.XX asyryň başynda Aşgabatda söwda maksatly desgalaryň gurulmagy, şeýle hem demirýol stansiýasynyň açylmagy şäheriň strategik ähmiýetini artdyrdy. Aşgabat özüniň baý medeni mirasy bilen tapawutlanýar. Şäherde ýerleşýän muzeýler, tebigy we taryhy ýadygärlikler, şeýle hem dünýä belli binagärlik desgalary türkmen halkynyň medeniýetini dünýä ýaýýar.Şäheriň binagärligi häzirki zaman tehnologiýalarynyň ulanylyşy bilen türkmen milli ýörelgeleriniň sazlaşygyny beýan edýär.
Şeýle hem, Aşgabat dünýäde ak mermer bilen örtülen binalaryň iň köp jemlenen şäheri hökmünde Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi. Ak mermerli köçeler we binalar şäheriň häzirki zaman keşbiniň esasyny düzýär. Häzirki döwürde Aşgabat diňe bir Türkmenistanyň paýtagty bolman, eýsem, sebitleýin derejede möhüm diplomatik we ykdysady merkez bolup durýar. Şäherde köp sanly halkara çäreler, halkara guramalaryň wekilhanalary ýerleşýär. Şeýle hem Aşgabatda dünýä derejesindäki sport desgalary, ösen tehnologiýaly ýokary okuw jaýlar we saglyk merkezleri döredildi.
Aşgabatda ýaşamak üçin döredilen şertler şäheriň ilatynyň durmuş derejesiniň ýokarydygyny görkezýär. Onuň arassaçylygy, giň ýol-ulag ulgamy we ekologik taýdan amatly ýagdaýy şäheri ýaşamak üçin iň amatly ýerleriň biri edýär. Aşgabat häzirki döwürde hem uly ösüşleriň öňdebaryjysy bolup, milli ösüş strategiýasynyň möhüm bölegi hökmünde ösüşini dowam etdirýär. Şäheriň giň gerimli infrastruktura taslamalary, halkara derejede hyzmatdaşlyk mümkinçilikleriniň artdyrylmagy we ilatyň durmuş derejesiniň ýokarlandyrylmagy onuň geljekde hem Türkmenistanyň ösüşiniň we ösüş ýolunyň aýdyň nyşany bolup galjakdygyna şaýatlyk edýär. Aşgabat taryhy, medeni mirasy we döwrebap ösüşi bilen aýratyn bir şäherdir. Onuň keşbi, gadymy däpleri bilen häzirki zaman binagärliginiň utgaşygynyň netijesinde emele gelip, türkmen halkynyň döredijilik ukybyny we ruhubelentligini görkezýär. Aşgabat diňe bir Türkmenistanyň paýtagty bolman, eýsem, dünýäniň iň özboluşly şäherleriniň biri hökmünde hem taryha girdi.
Gülnabat DAÝANÇMYRADOWA,
Döwletmämmet Azady adyndaky
Türkmen milli dünýä dilleri
institutynyň talyby.