Сабыйың сәләмәт булып тыуһын, тиһәң…

Заман башҡа – заң башҡа, тиҙәр. Әммә ниндәй генә осор булмаһын, сәләмәтлек – кеше бәхетенең һәм ғаилә именлегенең төп шарттарының береһе. Әгәр һаулыҡ юҡ икән, матур тормош, бәхет, шул иҫәптән ҡатын-ҡыҙ бәхете тураһында һүҙ йөрөтөп булмай. Ошо хаҡта һөйләгәндә йөклөлөк тураһында әйтәбеҙ. Ул иһә ҡатын-ҡыҙ организмының тәбиғи торошо. Был ваҡытта күп ағзаларҙың төҙөлөшөндә һәм эшмәкәрлегендә үҙгәрештәр күҙәтелә. Улар сабыйҙың үҫеше, бала табыу процесын тәьмин итеү, күкрәк һөтө менән имеҙеү, әсә организмының тиҙерәк тергеҙелеүе өсөн кәрәк. Әсә булырға йыйынған ҡатын үҙенең сәләмәтлеге хаҡында ғына түгел, тыуасаҡ сабыйының һаулығын да хәстәрләргә тейеш. Ауыр нәҫел һәм тыумыштан килгән сирҙәрҙе иртә асыҡлау өсөн пренаталь һәм неонаталь скринингтар үткәрелә, һөҙөмтәлә улар сабыйҙың тәүге көндәренән сирҙе диагностикаларға һәм иртә дауалай башларға ярҙам итә. Милләттең сәләмәтлеген билдәләүсе фактор – әсәнең репродуктив сәләмәтлеге һәм сәләмәт йөклөлөк, әсә һәм баланың һаулығы. Неонатолог иһә - иң бәләкәй пациенттарҙы дауалаусы табип. - Бала донъяға килгән мәлдән алып 28 көн эсендә беҙ уларҙың сәләмәтлеге һағында. Мин эшләй башлаған 2016 йылда әлеге кеүек етлекмәй тыуған, төрлө патологиялар теркәлгән сабыйҙар һаны аҙыраҡ ине, - тип һөйләне беҙгә Республика балалар клиник дауаханаһының табип-неонатологы Эльвира Тимербаева. Эльвира Фәйез ҡыҙының медицина тармағындағы дөйөм хеҙмәт стажы – 13 йыл. Уның һөйләүенсә, сәләмәт бала донъяға килһен өсөн буласаҡ әсәй менән атай ғүмерҙәрендәге иң мөһим осорға – сабый тыуыуына – етди ҡарауы, алдан планлаштырыуы, сәләмәт тормош алып барыуы, табиптар күрһәтмәләрен үтәүе мөһим. – Әгәр буласаҡ әсәй кәрәкле витаминлы аҙыҡ-түлек менә туҡланмай, мәҫәлән, икмәк-ҡалас ҡына ашай икән, был тыуасаҡ сабый һаулығына ла тәьҫир итмәй ҡалмай. Йөклөлөк ваҡытында ҡатындың үҙе төрлө витаминдарға мохтаж икән, әлбиттә, тыуасаҡ сабыйҙа ла был хәл теркәлә, - ти табип. – Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, йөклөлөк ваҡытында гестацион шәкәр диабеты башланырға мөмкин. Был сир ваҡытында ауырлы ҡатындың ҡанында глюкоза кимәленең артыуы күҙәтелә. Ауырыу плацентаның яралыуына ла бәйле. Процесҡа бер нисә гормон йәлеп ителә. Уларҙың ҡайһы берҙәре күҙәнәктәрҙең инсулин гормонына тотороҡлолоғон ҡаҡшатырға мөмкин. Һөҙөмтәлә глюкозаның ҡанда йыйылыуы һәм сосудтарҙы, төрлө ағзаларҙы зыян итеүе ихтимал. Шул уҡ ваҡытта йөклө ҡатындың ашҡаҙан аҫты биҙҙәре, ғәҙәтигә ҡарағанда, гормондар тарафынан провокацияланған инсулин дефицитын компенсациялау өсөн шәберәк эшләй башлай. Эльвира Фәйез ҡыҙы хәбәр итеүенсә, йөклө һәм шәкәр диабеты менән сирләгән, шулай уҡ тән ауырлығы артыҡ булған ҡатындарға гестацион шәкәр диабеты менән сирләү хәүефе янай. Ошо хәлде булмауы өсөн глюкоза күрһәткестәрен тикшереп торорға кәрәк. - Ғөмүмән, йөклө ҡатындар “алтын өс бишле” ҡағиҙәһен күҙәтһен. Йәғни инсулин, глюкоза һәм гликирланған гемоглобин күрһәткестәренең барыһы ла биштән артмаһын. Ашау рационына ит, балыҡ, һурпа, йәшелсә индерергә, глюкометр һатып алырға һәм ҡандағы шәкәр кимәлен контролдә тоторға кәрәк. Ас көйөнсә был күрһәткес - 5.0, ашағандан һуң 7.0-дән юғары булмаҫҡа тейеш. Шулай уҡ шәкәр кимәлен күтәргән аҙыҡ-түлекте ашау рационынан алып ташлау яҡшыраҡ, - тип һөйләне Эльвира Тимербаева. Табиптың әйтеүенсә, йөклө ҡатындың шәкәре күтәрелә икән, уның ҡарынындағы яралғының да шәкәре арта. Һөҙөмтәлә алдан уҡ бәләкәсте төрлө сирҙәргә һәм туҡланыу стиленә этәрәбеҙ. Был – балаларҙың һимеҙ булыуы, шәкәр диабеты менән яфаланыуы, инсулинға ҡаршы тороусанлығы. Тағы сабый донъяға килгәс, һаулыҡ мөмкинлектәренә ҡарап, әлбиттә, әсәнең имеҙеүе балаһының һаулығы өсөн күпкә яҡшыраҡ. Сөнки яңы тыуған сабый өсөн әсә һөтөнән дә яҡшыраҡ аҙыҡ юҡ. Табип Эльвира Тимербаеваның кәңәштәренә ҡолаҡ һалһағыҙ ине, буласаҡ әсәйҙәр һәм әсәйҙәр. Әйткәндәй, 5 апрелдә, Неонатологтар көнө билдәләнә. Эльвира Фәйез ҡыҙын һәм уның хеҙмәттәштәрен һөнәри байрамдары менән ҡотлайбыҙ! Ныҡлы сәләмәтлек, оҙон ғүмер, уңыштар теләйбеҙ. Республикабыҙҙа тыуасаҡ сабыйҙар һау, киләсәгебеҙ имен булһын! Фото: Эльвира Тимербаеваның шәхси архивынан.