2016-yilda dunyoda 4.2 million chaqaloq 1 yoshga bormay vafot etgan. Juda qo'rqinchli raqamlar a? Bu degani 4 200 000 ta ota-onaning yostig'i qurigan. Endi shoshmang. Bu raqamlar bizning ko'zimizga katta ko'rinishi mumkin. Lekin aslida ular unchalik ham katta bo'lmasa-chi?
Sizlarga aytmoqchi bo'lgan narsam ham shu. Shunaqa katta sonlarni ko'rganingizda darrov tushkunlikka tushmasdan u sonni boshqa bir son bilan solishtirib ko'ring. Shunda fojianing asl yuzi ochiladi.
Keling solishtiramiz: 1950-yilda dunyo bo'ylab 14 400 000 ta chaqaloq 1 yoshga to'lmay vafot etgan. Bu degani 66 yil ichida chaqaloqlar o'limi soni 10 200 000 taga kamaygan. Quvonarli holat, shundaymi? Bu sonlar dunyo yaxshi tomonga o'zgarayotganini, tibbiyot va odamlarning yashash sharoitlari yaxshilanayotgani sababli o'zgargan.
Lekin! Lekin bunday katta sonlar yana bizni aldashi mumkin. Qanday qilib? 1950-yil bilan 2016-yilda tug'ilgan chaqaloqlar o'rtasida ham farq bor-ku. 2016-yilda 1950-yildagiga qaraganda kamroq chaqaloqlar tug'ilgan bo'lsa-chi? Buni tekshirib ko'rish uchun o'limning jami sonini tug'ilganlarning jami soniga bo'lish kerak
1950-yilda 97 million bola tug'ilgan. Bolalar o'limi darajasini aniqlash uchun o'limlar sonini (14.4 m) tug'ilish soniga (97 m) bo'lamiz . Natija taqriban 15%. Demak 1950-yilda tug'ilgan har 100 ta chaqaloqning 15 tasi bir yoshga to'lmay vafot etgan.
2016-yilda 141 million chaqaloq tug'ilgan. 4.2 millionni 141 millionga bo'lsak taqriban 3% chiqadi. Dunyodagi 100 ta chaqaloqdan 3 tasi bir yoshga to'lmay vafot etgan. Qoyil! Go'daklar o'limi darajasi 66 yil ichida 15% dan 3% ga o'zgardi.
O'lgan chaqaloqlar sonidan ko'ra darajalarni solishtirsak farq sezilarli darajada pasayganini ilg'aymiz.
Unutmang, yolg'iz raqam hamisha shubhali bo'ladi.
Factfulness (Hans Rosling. Ola Rosling va Anna Rosling bilan birgalikda) kitobidan hozircha o'rganganlarim