Совет солдаты дошманга каршы батырларча көрәшә, авырлыкларда сыгылмаган түзем халыктан партриотизм белән сугарылган җырлар яңгырый, көч-көдрәт, туган якка олы мәхәббәт һәм өзелеп көтелгән олы бәйрәм – Җиңү бәйрәме. Хәзерге буын вәкилләре Бөек Ватан сугышы турында сүз кузгатылса, әлеге сүзтезмәләрне күз алдына китерә.
Әмма бик күп мизгелләр кадр артында яшерен булып кала. Күпме ятим балалар, ялгыз хатын-кызлар, җимерелгән авыллар, гаиләләр һәм көрәштә аякларыннан, кулларыннан мәһрүм калган солдатлар. Бу “җиңүчеләр” телгә алынмый, алар сәнгатьтә урын таба алмаган. Тик әлеге хаксызлыкны юк итү үзен озак көттермәде.
“Һөнәр” XII Бөтенроссия яшь режиссура фестивале кысаларында Бөек Ватан сугышының 75 еллыгына “Әкият” курчак театрында “Самовары” спектакле куелды. Пьессаның авторы Рафаэль Тагиров режиссер буларак та әлеге әсәргә үз өлешен керткән.
“Самовары” ихлас хисләр белән тулган, күңелнең иң тирән урыннарын кузгата алган, башыннан ук бугазда төеннәр калдырырга сәләтле иҗади мәрҗән. Сугыштан соң авыр хәлдә калган, әмма кешелекләрен онытмаган адәмнәрнең тавышы, сүзләре, халыкка эндәшүе монда.
Ни өчен спектакль “Самовары” дип атала соң? Фашизмга каршы җиңүне бәйрәм ителде, тик җиңүчеләре онытылды. Бөтенесе һәм җир шары буйлап ук түгел, әлбәттә. Ә җиңүчеләр илендә, кулларын, аякларын туган як өчен, җиңү өчен, Сталин өчен биргән солдатларны искә алмадылар. Сугыш кырыннан инвалид калган меңләгән кешеләрне өстен карап “самоварлар” дип атый башлыйлар, “матур бәйрәмне кыяфәтләре белән бозмасыннар” дип монастырьләргә куалар. Аларның күбесе бүгенге көндә дә “югалганнар” исемлегендә санала.
Метафоралар, символлар спектакльнең иң көчле урыныдыр. Бер карашка гади декорация (капма-каршы торган ике бүрәнәле стена, өстәл, мич һәм магнитофон) утлар, көй һәм вак детальләр ярдәмендә яңа сулыш ала, тамашачы каршында ихлас һәм чын дөнья ачыла. Урам тәрәзәләренә охшаган лампалар, кер бауында эленеп торган киемнәр белән вакыт аралыгын күрсәтүләр, сугыш кырын тасвирлаган өстәл һәм башка алымнар тамашачыны таң калдыра. Фантазияне генә кушып җибәрергә кала. Курчак театрының асылы, үзенчәлеге шундадыр инде ул - гади җиһазлар ярдәмендә катлаулы, тормышчан образлар, күренешләр тудыру.
“Самовары”да рольләрне, шулай ук курчакларны хатын-кызлар йөртә. Шуңа спектакльгә хатын-кыз нечкәлеге, үткенлеге кушылып китә дисәм хата булмас. Музыка да бик зур роль уйнап тора. Магнитафоннан яңгыраган “Темная ночь” җыры тәмам күзләрне яшьләндерә. Төп рольләрне курчаклар уйный, спектакль дәвамында бер диалог, бер монолог, гомумән сөйләм юк. Ә ышанасың! Шуңа күрә 12+ диелсә дә, курчак театры балалар өчен генә түгел, олы яшьтәге тамашачыларга да кулай киләчәк.
Моңсу һәм тормышчан. Йөрәккә үтеп керә һәм күңелләрне сыкрый. Ә иң мөһиме – бүгенге көндә зур һәм четерекле проблеманы олы мәйданга чыгара. 3 декабрь – Бөтендөнья мөмкинлекләре чикләнгән кешеләр көне. Алар һәрдаим безнең ярдәмебезгә мохтаҗ, әмма бары декабрь аенда гына бурычларыбыз искә төшә. Ә “Самовары” ел дәвамында проблеманы күтәреп чаң сугар иде. “Әкият” курчак театры әлеге спектакль белән тамашачыларны алда да шатландырып торыр дип ышанып калабыз.