Сәхнә, тулы зал, прожекторлар, актерлар. “Һөнәр” XII Бөтенроссия яшь режиссура фестиваленең икенче көне. Г. Кариев исемендәге Казан татар дәүләт яшь тамашачы театрында “Уңыш бәйрәме биюләре” – “Танцы во время урожая” драмасы куелачак. Утлар сүнде, пәрдә ачылды, тынлык. Спектакль башланды!
Драманың авторы Брайн Фрилны “ирланд Чеховы” дип юкка гына әйтмиләр. Аның әсәрләрендә, бөек рус язучысының кебек, тыштан сюжет юклыгы, әмма эчке хисләр ташкыны, бүтән чынга ашмаслык “узган яхшы тормыш” буенча сагыну. “Уңыш бәйрәме биюләре” дә шул кануннарга туры килеп тора. Ә режиссер Дмитрий Акриш шул нечкәлекләрне оста һәм дөрес итеп тамашачыга күрсәтү юлларын тапкан.
Җиде кресло залга арты белән тора. Алар акрын гына тирбәлә, савыт-саба тавышы ишетелә. Шулай итеп өметсезлек, кайгы һәм чынга ашмаган хыяллар белән тулы гаилә турында сөйләм башланып китә. “Сөйкемле апа-сеңелләр” күптән торгынлык утравында – иске йортларында утырып калган: кырыс вакчыл олы апалары Кейт, хыялый Мегги, эчүчелек белән мавыккан, тупас Агнес, авырту Роуз, яшь әни Крис. Шулай ук өйдә хәтерен югалтып баручы Джек абзыйлары һәм бар хатын-кызларга юаныч булган Крисның кечкенә малае.
Хатын-кыз бәхете нәрсәдә? Тулы гаиләдә, яраткан кешедә, кечкенә балаларда, хезмәттә. Әмма апалы-сеңелләр язмышның әлеге зур бүләгенә ия була алмый, һәрберсенең үз бәхетсезлеге. Ялгызлык – драманың төп проблемасы. Кемнеңдер олы мәхәббәте дус кызга өйләнә, кемдер балага уза алмыйча интегә, кемнеңдер баласы атасыз үсә. Берсе исә туганнары өчен яшәп, сеңелләрен бәхетсез итә. Кызларның һәрберсенең канатлары киселеп беткән, ә якты киләчәк чәлпәрәмә килгән. Ничек алда яшәргә? Билгесез.
Уңыш бәйрәмендәге биюләр утызны узып киткән хатын-кызларда өмет утларын яндырып җибәрә. Бик күп еллар буе биемәгән, күңел ачмаган сеңелләрне Кейт өйдән чыгармый, ә кызлар исә көрәшүне башлап та җибәрми. Курку хисе йозаклап куйган аларны. Ачкычлары вакыт аралыгында югалган. Бары үткән заманда гына шатлык һәм җылылык сизелә. Кинәт видео күрсәткеч эшләп җибәрә һәм кызлар каршына якты балачак мизгелләре килеп баса. Әйе, күңелле, әмма хыяллар, иллюзияләр белән ерак китеп булмый шул.
Спектакль иң яхшы һәм хәтердә калган элементы – актерлар уйнавы. Уйнадылар дип тә әйтеп булмас, чөнки вакыйгаларга чын-чынлап ышанып утырасың, җаның-тәнең белән персонажларның язмышына үтеп керәсең. А.В. Батталов исемендәге Бөгелмә драма театры артистлары үз вазифаларын искиткеч итеп башкарып чыгардылар, чын-чынлап рольгә кереп киттеләр һәм шуның белән соклану хисләрен уяттылар. Иң кызыгы – актерларның барысы да үз персонажына туры килеп тора, алар тормышчан һәм глянецбелән бизәлмәгән.
Крисны уйнаган Усманова Лейсан таң калдырды, чөнки төшенкелеккә бирелгән, кайгыдан шашкан һәм тормышта үз урынын таба алмаган яшь әнине яшьләнгән күзләре белән кычкырып, үксеп күрсәткән артист бик сирәктер ул. Спектакльнең бер өлешендә ялгыз хатын истерикага бирелә, ул улый, елый һәм үкси. Актерның шуның кадәр җанлы уйнавына хәтта бугазда төеннәр, күз яшьләре барлыкка килә. Надежда Вышенская да үзенең уйнавы белән тамашачы тарафыннан мәхәббәт яулады. Эчкечелек белән авырткан, әмма көрәшергә туктамаган Агнес ролен ул бик оста башкарды. Герой шашканын күрсәтер өчен, актриса хәтта үз чәчләрен йолкыды. Гомумән әйткәндә, барлык актерларны да аерым әйтеп мактыйсы килә, чөнки декорациясе, эпизодлары аз булган спектакльне актерлар уйнавы гына зур дәрәҗәгә илтте.
Драманың башыннан ахырына кадәр котылгысызлык һәм бәхетсезлек атлап бара. Тамашачы өчен авыр кабул ителсә дә, андый спектакльләр безнең җәмгыятебездәге олы проблемаларны мәйданга чыгара, “Менә, карагыз!” дип күз каршына ук тери. “Уңыш бәйрәме биюләре” азагында экранда хатын-кызларның тормышлары, үз кайгысы, беренче онытылмаслык мәхәббәтләре турында монологлары тәкъдим ителә. Ул көчле һәм бәхетсез апаларга карагач, спектакль бары әсәр дип кенә түгел, ә чын кешеләр турында хикәя икәнен аңлыйсын. Шунысы төшенкелеккә бирдертә дә инде.