Հայաստանում ԵՄ դիտորդական առաքելությունը կարելի է համարել «փափուկ ուժ», «փափուկ անվտանգության առաքելություն», Ադրբեջանի կողմից հնարավոր հարձակումները կանխող գործոն, Բրյուսելից Հանրային հեռուստատեսությանը տված առցանց հարցազրույցում ասել է միջազգային հարաբերությունների, պետական կառավարման և անվտանգության փորձագետ Սոսի Թաթիկյանը։
«Առաքելության ուղարկումն ընկալվում է հակասական, շատերը հույս չունեին, որ այս հարցում կոնսենսուս կձևավորվի, բայց ԵՄ-ն միաձայն կողմ քվեարկեց։ ԵՄ պատմության մեջ սա նման արագ որոշման աննախադեպ դեպք է»,- ասել է նա։
Փորձագետը հորդորել է չուռճացնել առաքելության նշանակությունը, բայց նաև չխնդրել նրան. «Մեր հասարակությունն այնքան բևեռացված է և մի ծայրահեղությունից մյուսն է գնում, բայց փաստն այն է, որ այս առաքելությունը շատ կարևոր գործոն է փափուկ անվտանգության համար»,- պարզաբանել է Թաթիկյանը։
Նա նշել է, որ այս առաքելությունը կարող է մեծապես նպաստել ՀՀ անվտանգությանը։ «Ոչ այն իմաստով, որ կարող է ռազմական հակահարված տալ Ադրբեջանի հնարավոր ռազմական գործողություններին, քանի որ չունի ո՛չ նման մանդատ, ո՛չ հնարավորություն, այլ պարզապես իր ֆիզիկական ներկայությամբ և քաղաքական ազդեցությամբ, ամենայն հավանականությամբ, կկանխի ադրբեջանական հնարավոր սողացող անեքսիան և լայնածավալ ռազմական գործողությունները»,- կարծում է փորձագետը։
Նրա խոսքով՝ ԵՄ առաջին առաքելության տեղակայման ժամանակ Ադրբեջանի սադրանքները Հայաստանի դեմ գործնականում դադարել են, Ադրբեջանը դադարել է Երևանին մեղադրել հրադադարի ռեժիմը խախտելու մեջ, իսկ ԵՄ անդամ երկրների հայտարարությունները դարձել են շատ ավելի հայանպաստ։
Հարցին, թե ինչ է ակնկալում ԵՄ-ն Հայաստանից առաքելություն ուղարկելու դիմաց, Թաթիկյանն ասել է, որ Հայաստանից ակնկալվում է մասնակցություն բրյուսելյան ձևաչափին։
«Կարող է տարօրինակ թվալ, թե ինչ պատճառներով ԵՄ-ն որոշեց իր առաքելությունն ուղարկել Հայաստան։ Մի երկիր, որտեղ չկա գազ, նավթ, չկա Եվրոպայի համար որևէ կարևոր պաշար, բայց հիշեք, որ Արցախում 44-օրյա պատերազմի ժամանակ 2020 թվականին ԵՄ-ն որդեգրեց ծայրահեղ չեզոք, անդեմ դիրքորոշում, որը քննադատվեց ոչ միայն հայ պահպանողական ընդդիմության, այլ նաև առաջադեմ լիբերալ հասարակության կողմից, ինչը կասկածներ առաջացրեց ԵՄ մարդասիրական և ժողովրդավարական սկզբունքների ու արժեքների նկատմամբ»,- պարզաբանել է նա։
Նա հավելել է, որ ԵՄ-ին քննադատել են նաև Ադրբեջանի հետ «գազային գործարքի» և ավելի ժողովրդավար Հայաստանին չաջակցելու համար, որը գտնվում է Ադրբեջանի կողմից ռազմական հարձակման տակ։
«ԵՄ-ն մտավախություն ունի, որ եթե Ադրբեջանը շարունակի ռազմական հարձակումները Հայաստանի վրա և խախտի «կարմիր գծերը», որոնք նա արդեն խախտել էր 2022 թվականի սեպտեմբերին, այդ թվում՝ ռազմական հանցագործություններով, ապա Եվրամիությունը չի կարողանա անտեսել դա և ստիպված կլինի կողմնորոշվել իր դիրքորոշման հարցում և նույնիսկ հնարավոր է խզի գազային գործարքը։ Եվ այնուհետև ԵՄ-ն պետք է հավատարմություն ցուցաբերի մարդու իրավունքների պաշտպանությանը, ժողովրդավարությունը, որոնք խթանվում են Հայաստանում»,- ասել է Թաթիկյանը։
Ինչ վերաբերում է այն պնդումներին, թե սա Ռուսաստանին գործընթացից հեռացնելու փորձ է, փորձագետը խոստովանել է, որ ԵՄ-ն մրցակցության մեջ է մտնում Ռուսաստանի հետ, որի խաղաղապահները տեղակայված են Արցախում։
«ԵՄ-ն կարող է տեսնել Ռուսաստանի ազդեցությունը տարածաշրջանում նվազեցնելու հնարավորություն և օգտագործում է այդ հնարավորությունը։ Սակայն Եվրամիությունն իր վրա է վերցնում պատասխանատվություն բավականին զգայուն իրավիճակում, քանի որ հնարավոր են սադրանքներ ու միջադեպեր»,- ասել է Թաթիկյանը։
Նրա խոսքով՝ ԵՄ-ն փորձում է բալանսավորել իր աշխարհաքաղաքական շահերը և հավատարմությունն արժեքներին, ինչպես նաև թույլ չտալ նոր պատերազմ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև։ Դիտարկմանը, թե ՀՀ ընդդիմությունը պնդում է, թե Արևմուտքն իբր «ցանկանում է հանձնել Արցախը», նա նշել է, որ այդ առաքելությունը չի կարող աջակցություն ցուցաբերել Արցախի հարցում։
Փետրվարի 20-ին ԵՄ խորհուրդը հայտարարել է Հայաստանում քաղաքացիական առաքելության մեկնարկի մասին։ «Առաքելության օպերատիվ շտաբը կտեղակայվի Վայոց ձորում՝ Եղեգնաձորում»,- նշվում է հաղորդագրության մեջ։ ԵՄ դիվանագիտության ղեկավար Ժոզեպ Բորելը ավելի ուշ հայտնել էր, որ Հայաստանում ԵՄ դիտորդական առաքելությունն իրականացրել է իր առաջին պարեկությունը։ «Մենք գործարկել ենք Հայաստանում ԵՄ առաքելությունը (EUMA), որն այժմ գործում է և այսօր իրականացրել է իր առաջին պարեկությունը։ EUMA – ն կնպաստի մարդկանց անվտանգությանը, կամրապնդի վստահությունը տեղերում և կաջակցի ԵՄ-ի ջանքերին Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղ գործընթացում»,- գրել էր նա։