Найти в Дзене
Тывам

Тыва аттар

Чамдык тыва аттарның үндезини Айыжы – аюуш – аас-кежиктиң чеди бурганнарының бирээзи (один из семи будд счастья)  Айыраа – санскр. аюур «эмнеп турар»  Амаа – моол: амаа – дядя, тетя  Ананды – Ананд – санскр. бүгү өөрүшкү; Бурган-Башкының эң чоок өөреникчилериниң бирээзи.  Аракчаа – рагчаа – санскр. камгалакчы-сагыызын (гений-хранитель)  Аранчын (Эренчин) – ринчин, рэнцэн – төв. rin-chen (ринчен) эртине (драгоценность)  Араптаң – төв.: rab-brtan (рабтэн) – кончуг быжыг (весьма прочный)  Артына – санскр.: ратна – драгоценность    Баазаң – төв.: Шолбан-сылдыс, пятница хүнү  Бавуу – төв.: маадыр  Бадыраа – санскр.: bhadra – эки  Базыр (Мазыр) – санскр.: ваджра – очур  Базыр-Сат (Базыр-Сады) – санскр.: Ваджрасаттва – Очурсады бурган  Базыр-Тараа – санскр.: Ваджрадхара – Очурдаара бурган  Байырты-Белек – моол: баярт бэлэг – байырлыг-белек  Байыскылаң – моол: баясгалан – өөрүшкү, хөглээшкин  Балган – төв.: Улуг бүзүрел-чүдүлге.  Балдаң – төв.: преисполненный вдохновением  Балдыр – төв.: кури

Чамдык тыва аттарның үндезини

Айыжы – аюуш – аас-кежиктиң чеди бурганнарының бирээзи (один из семи будд счастья) 

Айыраа – санскр. аюур «эмнеп турар» 

Амаа – моол: амаа – дядя, тетя 

Ананды – Ананд – санскр. бүгү өөрүшкү; Бурган-Башкының эң чоок өөреникчилериниң бирээзи. 

Аракчаа – рагчаа – санскр. камгалакчы-сагыызын (гений-хранитель) 

Аранчын (Эренчин) – ринчин, рэнцэн – төв. rin-chen (ринчен) эртине (драгоценность) 

Араптаң – төв.: rab-brtan (рабтэн) – кончуг быжыг (весьма прочный) 

Артына – санскр.: ратна – драгоценность 

 

Баазаң – төв.: Шолбан-сылдыс, пятница хүнү 

Бавуу – төв.: маадыр 

Бадыраа – санскр.: bhadra – эки 

Базыр (Мазыр) – санскр.: ваджра – очур 

Базыр-Сат (Базыр-Сады) – санскр.: Ваджрасаттва – Очурсады бурган 

Базыр-Тараа – санскр.: Ваджрадхара – Очурдаара бурган 

Байырты-Белек – моол: баярт бэлэг – байырлыг-белек 

Байыскылаң – моол: баясгалан – өөрүшкү, хөглээшкин 

Балган – төв.: Улуг бүзүрел-чүдүлге. 

Балдаң – төв.: преисполненный вдохновением 

Балдыр – төв.: курительница 

Балчат – төв.: прославленный величием 

Балчын – төв.: величественный, дарящий величие 

Балчыр (Балчар) – төв. исполненный величием 

Барчын (Барчың) – төв.: кыдыг-кызыгаарга четкен 

Баянды – моол: баянт – байлактыг 

Бегзи – төв.: куяк 

Бириңлей (Бүрлей, Бүрүле, Бирлей) – төв.: ниити каттышкан үүле-херек; ыдыктыг бойдусадыларның ачы-буянныг үүле-херээ 

Бойду – санскр.: бодхи – бурган шажынчы тергиини, ыдыктыы; чырыткы; Будда байдалы 

Бумба – төв.: Сатурн, суббота (чеди-хонуктуң алдыгы хүнү) 

Бүдегечи – моол: бүтээгч – чаяакчы, бүдүрүкчү, күүседикчи 

Бүлчүң (Бүлчүн, Булчуӊ, Булчун) – төв.: дээжи, бир чүвениң эң экизи, эң бажы 

 

Даваа – төв. (моол. даваа): Ай, понедельник (чеди-хонуктуң бирги хүнү) 

Дагба – төв. grags-pa (тагпа) – ээ(зи), баштың 

Дажы – төв. (моол. даш, бурят: даши): благоденствие 

Дамба – төв. дамба – высший, религиозное учение 

Дамдын (Дамдың) (-оол) – төв. rta-mgrin – чиӊге үннүг (моол. дамдин, дамиран) 

Дамчай – дамчаа – төв. высшее учение 

Дандар – санскр.: тантра – чажыт өөредиг 

Данзын (Тензин) – төв. bstan 'dzin – Өөредиг тудукчузу (моол. данзан) 

Данзырын (Данзырың) – дансран – төв. честный 

Данчыыр (Данзыыр) – тангьюр – төв. данджур 

Даржаа (Даржай) – төв. распространяться 

Дарыйгы (Дарийги) – моол.: Дарь эх – Тара ийе (ава) 

Дарыма (Дарма, Дарбаа) – санскр.: дхарма – Өөредиг 

Даян – моол.: даян – эң күчүлүг, бүгүнү шыдаар, дээди, бүгү-ниити (всемогущий, высший, всеобщий) 

Делик (Делег) – төв.: хорошее спокойствие 

Дембирел – төв. связь, узы 

Довуу (Товуу) – төв. дошкун, килеңниг 

Долгар – төв. спасительница, белая Тара 

Долума – төв.: ролма – избавляющая мать (один из эпитетов богини Тара) 

Дондуп – төв.: don-grub (дондуб) –совершающий деяние 

Доңмит (Догмид) – төв.: независтливый 

Допчун – төв.: всесильный 

Доржу – төв.: rdo-rje (дорже) – алмаз 

Дорлук – төв.: воплощение могущества 

Дугар (Дукар, Дүгер, Дүгүр, Дүкер) – төв. ак пөс чаглактыг 

 

Ёндан (Чондан) – төв. yon-tan (йонтэн) – билиг 

Ёңзак (Ёнзук) – ёнзог – моол. каприз 

Ёнзан – ёнзон – төв. мерген угаанныг башкы 

 

Идам (Ыдам) –төв. сагыызын, камгалакчы бурган (моол: ядам) 

 

Каадамба – гаадамба – төв. өөрүшкүлүг (преисполненный радости) 

Каваа – ka-ba (кава) гаваа – төв. өөрүшкү 

Калдаң (Калдың) – төв. өөрүшкүлүг; преисполненный участи (моол.: галдан) 

Калзаң – төв.: аас-кежиктиг 

Камбаа – төв.: khams-pa (кампа) 

Кандан – төв. тушита ораны – бурган шажынында чыргалаңныг арыг черлерниң бирээзи, дываажаң ораны 

Канчыыр – ганжуур төв. чарлыктың очулгазы 

Кенден – төв. хуурак 

Кечил – төв. послушник 

Комбу – төв. сүзүк-чүдүлге 

Кончук – төв. эң дээди, эң үстүкү 

Коңгар – гонгор – төв. ак чүдүлгелиг 

Кочаа – гочоо төв. куяк 

Куңгаа (Куңаа) – төв.: kun-dga’ (кюнга) – шурту чүве үнген (все выходящий) 

Кунчун (Күнчүн) – төв.: бүгүнү болгаап чөпшээреп турар (все соизволяющий) 

Күйүк – моол: гүег – арзылаң оглу 

Күңзең (Күнзүң) – төв.: шуптузунга чаагай 

 

Лакпа (Лагба) – төв. кедергей улуг; меркурий; среда чеди-хонуктуӊ үшкү хүнү (моол.: лхагва) 

Лопсаң – төв. угаан-сарыылдыг (моол.: лувсан) 

Лудужап (Лүдүжап, Лүдүжеп) – лүд – төв. долаа (выкуп) + чап төв. камгалал 

Лүдүп – лүдэв – төв. суг ээзи 

Лүндүп – лхүндэв, лхүнрэв – төв. lhun-grub (лхундуб) туттунуп турар (сооружаться) 

 

Магаранзаа (Магаранчы) – санск.: махараджа – дээди хаан 

Магбын (Нагбын) – төв. шериг баштыңы 

Мазылай (Мачыылай) – орус. Василий 

Майдыр – санск. Майтрея: бүгү амылыгларга энерелдиг 

Максыр (Маскыр, Магсыр) – төв. Яманың (тыва: Эрлик-Ловуӊ-хаан) кадыны 

Максыржап – төв. Яманың кадынынга камгалаткан. 

Мандал – санск. мандала: 1. октаргай тургузуу; 2. шажынчыларның өргүл салыр тускай херексели 

Мандараа (Мандарый) – санск. мантра 

Манзан (Манзай, Маӊзай) – төв. хөйнү туткан, хөйнү чагырган; отту ойзу адаар ат 

Маны(й) – санск. мани: эртине, суузун-чинчи (жемчуг) 

Маныгы – банага – моол. күзел, фантазия 

Маңзырыкчы (Банзарыкчы, Мазырыкчы) – банзрагч – санскр. панча ракша – чүдүлгениң беш таңныылы 

Матпа(а) (Бадма, Падыймаа) – санскр. padma лотос 

Мижит – төв. (моол. мижид) 1. чайгылыш чок, быжыг туруштуг; 2. беш даяаны-буддаларның бирээзи Акшобхьяның төвүт ады. Могаг-шылаг чок 

Мижит-Доржу – төв.: очур дег быжыг туруштуг 

Минчиир – минжүүр – төв. өскертинмес 

Мичик – төв. үрелип бузулбас, мөңге 

Моламдай – молом – төв. алгыш-йөрээл + дай 

Моңгалбии – моол. монгол би: моол мен 

Мужааң – моол. бызаңчы 

Муна – моол. улуг аар маска 

Мунзук (Мунчук) – төв. (моол. пунцаг): сайзыралдыг, аас-кежиктиг, магалыг, долган 

Мындырыяа (Миндирияа) – санскр.: вайдурья: төв. бинтурия: берилл 

Мыңмыр (Ныңмыр) – төв. (моол. мягмар): марс; чеди-хонуктуң ийиги хүнү 

 

Найдан (Найдаң, Найдың) – төв. 1. баштың, улуг назылыг хүндүткелдиг лама; 2. октаргай, өртемчей; 3. мөңге чорук 

Намгай – төв. nam-mkha’ (намха) космос, дээр 

Намдак – төв. 1. көңгүс арыг; 2. алдарлыг 

Намзырай – төв. (моол. намсрай): эки оолак – байлакшылдың бурганы Вайшраванның (Кувераның) төвүт ады 

Намнаң – төв. эки херел 

Намчак – төв. октаргай демири 

Намчалмаа – төв. долу тиилелгелиг ие. Ума деп кыс бурганның ойзу адаан аттарының бирээзи 

Намчыл (Намчал) – намжил – төв. долу тиилелге, тиилелгелиг 

Нанзат – төв. чырыдыкчы 

Нанчыт – төв. сес херелдиглер; судур ады 

Наңзалмаа (Намзалмаа) – төв. чырыткылыг ие 

Натпит – төв. надмэд (моол. надмид): аарыг чок 

Натсак, Насак – төв. нацог: октаргайның 

Натсак-Доржу – төв. нацог-дорже: октаргайның очуру 

Нимаа – төв. nyi-ma’i (ньима) (моол. ням): Хүн; чеди-хонуктуң чедиги хүнү – улуг-хүн 

Нимаажап – төв. хүннүң камгалалында 

Норбу (Нуруп) (-оол) – төв. (моол. норов) эртине 

Нордак – төв. байлактар ээзи 

Нордуп – төв. (моол. нордов) эртине бүдүрүкчүзү; бай 

Норжай – төв. байлакшыл арбыдадыкчызы 

Норжуң – төв. (моол. норжин): хөреңги берикчизи; эгээртинмес байлактың агымы; Өртемчей камгалакчызы Индраның кадыны – Ак Дээрниң бурганы 

Норзун – төв. байлактыг; байлактар ээзи 

Норпул – төв. үнелиг чырыткы 

Нүрзат (Нүрсат, Нурсат, Нүрзет) – төв. дүрген 

 

Ойдуп – төв. (моол. ойдов), санскр. сиддха: илбиниң боттанганы; шиди 

Оржуңмаа (Уржуңмаа, Уржаана) – санск. уржина: бурганнарның бажын каастаан эртинелиг бөрт 

Откун – моол. отгон: хеймер, хенче 

Очур (-оол) – санскр.-моол. очир, вачир, санскр. ваджра: алмаз 

Очуржап – моол-төв.: очурга камгалаткан 

Оюу (Оюун) – моол. оюун: 1. эртинелиг даш бирюза; 2. угаан-сарыыл, интеллект 

 

Пагба (Пагма) – төв. ыдыктыг, буянныг 

 

Самба – цамба – төв. божество Брахма (Эсруа – Зерван); самба – төв. намерение 

Самбуу – самбуу – төв. эки (хороший) 

Самбылдай – цэмбэл – төв. увеличение продолжительности жизни; сампил – төв. размышлять 

Самдан (Самдаң) – самдан – төв. bsam-gtan (самтэн) – даяан (медитация, созерцание) 

Самыяа – санскр.: samaya – сүзүк-чүдүлгеде быжыг туруштуу, сүзүк-чүдүлгени сагыыры, сагыл (моол: самъяа, самиа) 

Сандак (Сандык) – сандаг – төв. чажыт ээ(зи) 

Санчай (Саңчай, Санчы) – төв.: Бурган-Башкы (Будда) 

Санчат (Саңчат) – төв.: благодеяние 

Севээн – төв. tshe-dbang (цэван) полный жизни (моол: цэвээн) 

Седен – төв. преисполненный жизни (моол: цэдэн) 

Седип – төв. жизненное творчество; жизнеописание (моол: цэдэв) 

Сенди – төв.: узун назылыг чуртталга дугайында төөгү (история о продолжительности жизни; моол: цэнд) 

Серен (Сериң, Серең) – төв.: узун назы (моол: цэрэн) 

Сереп – төв.: төрел (моол: цэрвэ, цэрэв) 

Серимаа – төв.: узун назылыг ие 

Симчит (Синчит) – төв.: величие (моол: сэвжид) 

Содунам (Сонам) – төв. sod-nams (сонам) – буянныг үүле (моол: содном, соном) 

Сосур – сосор – төв. шуут аӊгы, өске 

Сотпа – төв. снисходительный 

Сундуй – төв. илбилиг сөстерниӊ чыындызы; бурган шажыныныӊ судурунуӊ хурааӊгай ады. 

Суңгар (Шоӊгур, Суӊгар-оол, Шоӊгур-оол) – түрк: начын (сокол) куштуӊ бир хевир – кречет. 

Сүрүң – төв.: сагыызын-камгалакчы (моол: сүрэн) 

 

Тавылаң – моол. предопределение, судьба тавилан 

Тактаң – төв. (моол. дагдан): алдаржаан, алдарлыг 

Тарбаа – төв. хостакчы 

Тая – төв. кыдыг-кызыгаар 

Тойбу – төв. чарлал, медээ 

Тойбу-Хаа – төв. өөрүнчүг медээ 

Төгүс (-оол) – моол. төгс: долу, төнген, шупту, сайзырангай, тергиин, дээди, кызыгаар чок, деңнелге чок 

Туван – төв. аржыларныӊ (аскеттерниң) чагырыкчызы. Будданы ойзу адаар аттарының бирээзи 

Туванчап – төв. аскеттер чагырыкчызынга камгалаткан 

Түгжү – төв. өршээл 

Түмен – бур.-түрк.: tümän – он муң 

 

Уванчаа (Уванчык) – төв. dbang-phyug (ванчуг) (моол. ванчиг): эргелиг 

Утпал (Удбала) – санск. utpala: ак-көк өңнүг падма чечек 

Удумбара (Удумбар, Үдүмбараа) – санскр. udumbara (моол. удамбар): бурган шажынчыларның тоолчургу ыяжы; буддалар чер кырынга төрүттүнүп турар үеде чечектелир чечек 

 

Хайдып – төв. илби-шидилиг (моол: хайдав) 

 

Чалзып (Чалзап) – төв. последователь бурхана жалцав 

Чалзырай – жалсрай – төв. принц, царевич 

Чамбал – жамбал – төв. величественный 

Чамзы – төв. гьяцо – далай (моол: жамц, жанц) 

Чамзырың – жамсран – төв. сестры 

Чамыяң – жамъян – төв. благозвучный 

Чанчып – жанчив – төв. byang-chub (жанчуб) совершенство: Чанчывай (Чанчыппай) 

Чапсың – жавзан – төв. святой 

Чапсымаа – жавзмаа – төв. святая мать 

Чимит (Шимит, Шивит, Чимит-оол, Шимит-оол, Шивит-оол) – чимид – төв. нет смерти 

Чоксум – чогсом – төв. три высших 

Чүлдүм (Сүлдем) – төв. tshul-khrims (цултим) 

Чымба – жамбаа – төв. милосердие 

 

Шагдыр (Шактар) – төв. чагдор (моол. шагдар): очур туткан: Очурмаанай бурганны ойзу адаар ат 

Шагдыржап – төв. чагдорчап (моол. шагдаржав): Очурмаанай бурганга камгалаткан 

Шагдыр-Сүрүң – төв. чагдор-цүрен (шагдарсүрэн): сагыызыны Очурмаанай бурган 

Шагжы – төв. …… (моол. ……, санскр. мудра): салааның им-демдээ 

Шинин – төв. (моол. шинэн) дөргүл-төрел 

Шириндивии – санскр. чайыннанган дээр, Улуг дээр 

Ширинең (Ширнен, Ширниң) – төв. билиг чүрээ – праджня-парамитаның кыска вариантызы болур «Жом-даг-дэ-ма шэй-раб-жи парол-ду чин-би нин-бо шуг-со» деп судурнуң хурааңгайлаан ады 

Ширме (Ширим, Шириң) – моол. ширэм: шой 

Ширшин (Ширчин) – төв. (моол. ширчин) кызыгаар чок мерген угаан, белги-демдек 

Шогжал (Чойжал, Шожул) –– төв. (моол. чойжил): Өөредигниң ээзи – Эрлик Ловуң-хаан 

Шожулчап (Шойжулчап) – төв. Эрлик Ловуң-хаанның камгалалында 

Шойдак (Шойдук) – төв. (моол. чойдог): Өөредиг алдары 

Шойдаң (Шойдан, Шойдуң) – төв. (моол. чойндон): күчү-күштүг шажын, эртемден 

Шойдуп – төв. чырыткылыг угаанны шажындан алган; шажын ёзулалы; шажын өөредиин туюлунга чедир өөренири 

Шоюң – төв. шажын делегейи, шажын хүрээлеңи 

Шоюңгаар – төв.: Өөредигниӊ төгерии (моол: чойнхор) 

Шоюңзун – төв. шажынга өргүл 

Шөмбүл – төв. шажын нептередикчизи 

Шулуу(н) – моол. чулуу: даш 

Шындазын – шандасан – моол. сиир (сухожилие) 

Шыырап – төв. shes-rab (шэраб) (моол. шарав, шийрав) угаан-сарыылдыг; чайгаар билири; кызыгааржок мерген угаан. Алды парамиталарының бирээзи 

 

Ямбыл – төв. аялга өөскүдүкчүзү; аялганың алгып хөгжүүрү; буян-кежик арбыдалы 

Яндак – төв. алыс-шынныг, шын сөстүг, авыралдыг 

Янчываа (Янчымаа) – төв. янчаңмаа: аялгалар чагырыкчызы, аян үннүг. Чечен сөстүң, ыры-хөгжүмнүң, уран-чүүлдүң камгалакчызы болур Сарасвати – деп кыс бурганның төвүт ады 

Дөзү: бөлүүвүстүң "обсуждение" салбырында "тыва аттар"