143-ші Қара пайым-сөз: Билікке таласқандардың кесірінен, бейбіт өмірдің бір күнде тозаққа айналуының мысалы

Марқұм, Амантай Мағзомұлы деген найман кісімен қызметтес болып, бір кабинетте төрт жылдай бірге отырдым. Қазақтың маңдай алды компьютер программаларын жасаушы маманы болатын. Бірақ ешқашан жұмысын бұлдап, мақтанбайтын. Тіпті өзінің баласындай жастармен де көзін төмен салып, сыпайы сөйлесетін. Бір күні «Осы сіз қадіріңізді кетіріп, неге төменшіктей бересіз?» деп жарылып кеттім. Сондағы Амантайдың айтқан әңгімесі: «Сендер мына бейбіт өмірге үйреніп кеткендерің соншалық, сендерге құдды бәрі осылай болу керек сияқты көрінеді. Алматыда оқып, қызмет жасаған 90-шы жылдардың басында мен де сөйтіп ойлағам. Содан бір күні «ұнатқан қызыммен үйленем» деген қуанышты хабарды айту үшін Тәжікстанда тұрып жатқан әке-шешеме бардым. Қырсық қылғанда мен барған бойы (1992 жыл) ол елде қырғын азамат соғысы басталып, әке-шешемнің үйіне фугасный снаряд түсіп, бүкіл құжаттарым жанып кетті. «Қазақстанның азаматымын» деп дәлелдейтін құжаттарым болмағасын, елге қайту жайына қалды. Көшеге шыққанда, автомат асынған моджахедтің көзіне кездейсоқ байқамай тіке қарап қалсаң, еріккен сарбаздар сені сөзге келмей ит сияқты атып тастайды. Әуелде жұрт өлген туыстарын жерлеу үшін көшеден алып кетуге барған көрінеді. Бірақ анау сақалдары қауғадай моджахедтер әлгі туыстарын да атып тастапты. Бәріне жан керек, содан көшелерден өліктерді ешкім жинамайтын болды. Күн ыстық, өлген адамдардың сасыған иісінің сондай зәрлі болатынын кім білген, дем ала алмай, есік-тесіктің бәрін бітеп тастайтын едік. Соғыс аяқталғанша тек қана тандыр нан жеп күнелттік. Онда да түнде әр талдың тасасына тығылып, тандыр сататын жерге абайлап бармасаң, түнде күндізгідей көретін оптикалық дүрбісі бар снайперлер жаныңды бірден жаһаннамға аттандырады. 1997 жылы әупірімдеп тыныштық орнаған бойы товарный вагонға жасырынып мініп Алматыға бір ай жүріп әзер жеттім. Мұнда келсем, халық көшеде ағылып жүр, айнала тып-тыныш, тарсыл-гүрсіл, атыс-шабыс, автомат-пулемет асынып жүрген ешкім жоқ. Адамдардың соншалық бейқамдығынан әуелде менің миым ашып қалды. Сенсең автобус аялдамасында тұрғанда, жақын тұрған талдың тасасында тығылып тұратын едім. Өйтпесем қазір көшеден өтіп бара жатқан біреу ермек үшін атып кететін сияқты болып көрінетін. Содан бері адамдардың көзіне тіке қарай алмаймын» деді. Мен сонда ғана, мына бейбіт өміріміздің билікке таласқан біреулердің кесірінен, бір күнде тас-талқан болуы мүмкін екенін бірінші рет сезіндім. Сол Амантай жұмысқа келе жатып, жүрегі ұстап қалып, метро станциясының ішінде 2-3 минутта қайтыс болып кетті. Адамға да, мысыққа да зияны жоқ момын, тамаша адам еді, артында ұрпақ та қалмады...