Алдагы мәкаләдә мине баш хәрефләр белән бомбардировать иттеләр, онытырга оныттым. Мин тагын бер кат инандым, Россия нинди зур ил!
Бу ил түгел, ә автономия. Ләкин һаман да закон проектында.
Авызыбызга һава укыйбыз: Автоном Социалистик Совет Идел Немецлары.
Бу авыр түгел? Әйдәгез хәзер немец телендә: Sozialistische Sowjetrepublik der Wolgadeutschen.
Автономия 1923 елда бүгенге Волгоград һәм Саратов өлкәләрендә оешкан. Itәм андагы халыкның күпчелеге чыннан да немецлар иде. Инде 400 мең немец!
Кайсысы? Нигездә, алар Австрия, Бавария һәм Свабиядән иммигрантлар иде, бу аларның уртак телен - алманник һәм түбән немец диалектын аңлата. Ләкин тиздән ул немец теленең аерым Идел диалектына әверелде
Икенче бөтендөнья сугышы башлангач, СССР Идел немецларының Вермахт белән берләшүеннән курка. Рейхның Сталинград чикләренә кадәр баруы белән, Автоном Совет Социалистик Республикасына берничә чакрым гына калды! Автономия 1941-нче елда бетерелгән иде. Себер һәм Казакъ далаларында немецларны депортацияләү башланды. Республика Саратов һәм Сталинград өлкәләре арасында бүленде.
"Алман" дан шәһәрдә пан-немец төсләре булган флаг бар кебек. Рәсми рәвештә бу расланмаган булса да. Ләкин мин флагның немец яки иске Австрия төсләренә охшашлыгын сиздемме?
Бу гадәти булмаган ил. Башкалардан аермалы буларак, ул үз валютасы, президенты һәм рәсми теле булган тулы хокуклы республика иде. Ул 33 ел яшәде! Бу безнең исемлек өчен рекорд.
Республика 1921-нче елда барлыкка килгән, ләкин моңа кадәр 17 ел дәвамында Урянхай территориясе Кытайдан бәйсез иде диярлек. Әйткәндәй, ул үле ingин империясеннән аерылды.
Шуннан ук ил тарихындагы иң авыр ел башланды.
Аңа турыдан-туры һөҗүм иттеләр: 1918 елның 7 июлендә Территория Колчак гаскәрләре тарафыннан яулап алынды, һәм шул елның көзендә Кытай гаскәрләренә Ян-Шичяо басып алу башланды. Chineseәм кытайлардан соң, монгол армиясе феодаль хуҗа Максаржава җитәкчелегендә Тувага керде. Алар төбәк башкаласы Белоцарскка (булачак Кызыл) юнәлделәр.
Ләкин ничектер, Тува кат-кат барлык басып алучыларны уңышлы этеп җибәрде: туваннар Россия торак пунктларын һәм Ак Гвардия лагерьларын җимерә башладылар, шул ук Кызыл Армия һөҗүме астында чигенделәр һәм базаларында бик күп корал һәм сугыш кирәк-яраклары калдырдылар. Алар ярдәмендә Туван партизаннары алга таба һөҗүмнән курыккан кытайларны артка этәрделәр. Шул ук вакытта монголлар эчтән зәгыйфьләнделәр - үз илләрендә популяр революция башланды. Монгол армиясе соңгы булып китте һәм 1921 елда Тува Халык Республикасы игълан ителде.
Республика, СССРның тугры союздашы буларак, Союзга һөҗүмнән соң беренче булып Германиягә каршы сугыш игълан итте.
20 елдан соң, республика 1944-нче елда RSFSR-ка керде, шул ук вакытта якынча 15 мең км2. Бүгенге көндә Кызыл Тува Республикасының шул ук башкаласы. Аның хәтта үзенең матур гимны бар.
Көнчыгышның ерак җирләреннән борчулы Кара диңгезгә кайтырбыз.
Украина иммигрантлары, казаклар, бу территорияне 18-19 гасырларда бик актив яшәгәннәр, һәм Рәсәй империясе җимерелгәннән соң, нигездә, Украина Кубаны Россия Республикасына озак кермәгән.
Илнең рәсми теле - украин, хакимият башлыгы Атаман, һәм Кубан казак армиясе армия ягында иде. Дипломатик һәм хәрби бәйләнешләр Тау федерациясе һәм Кырым Республикасы белән иде
Озакламый хөкүмәт большевиклар белән сугышның котылгысыз булуын аңлады, Кубан Украина көче белән федераль союз төзергә булды. Ләкин ул, кәгазьдә генә булганы ачыкланды. Аның армиясе һәм аның чикләре якланмады.
Теге яки бу, республика элеккеге империянең фрагментларының иң озынын дәвам итте. Нигездә, бүтән "фрагментлар" ярдәме белән, Кавказ һәм Көнчыгыш Европа.
Республика 1920 елның мартында RSFSR составына керде.
Киләсе мәкаләдә мин Борыңгы Дагыстан штатларының башкалаларын искә төшерәсем килә. Монда һәр икенче шәһәр диярлек ниндидер ханат яки Нутсул башкаласы булган. Бу кызык булырга тиеш ...
https://zen.yandex.ru/media/historykos/kakie-goroda-rossii-byli-stolicami-drugih-stran-ch3-5ea1d46457a30d4bd105f086