Башҡорт халыҡ әкиәте
АС АЙЫУ, ТӨЛКӨ, ЕГЕТ
Борон заманда бер егет урманға бара. Шунда бер ас айыуҙы осрата. Егетте тотоп ашамаҡсы була ул. Ашайым тигәндә генә, бер төлкө килеп сыға. Айыу егетте ысҡындырып: "Һине ашамаҫҡа булдым, төлкөнө ашайым", - ти.
Төлкө егеткә:
- Ни эшләп тораһың? - ти.
Айыу егеттең ҡолағына: "Утын алам, тип әйт тә, мине арбаға төртөп йыҡ. Мин шунда үлгән булып ятырмын. Төлкө, хәлемде белер өсөн, яныма килер. Шул саҡ мин уны тотып алып ашармын", - ти.
- Утын алырға килдем, - ти егет. Айыуҙы арбаға төртөп йыға. Төлкө егеткә:
- Утынды арбаға һалғас, арҡан менән бәйләргә кәрәк, бәйләйек, - ти айыу.
- Дөрөҫ әйтәһең, - тигән була, егет һәм айыуҙы уратып-уратып бәйләй.
- Уратып бәйләгәс, ағас менән бығаулап та ҡуялар утынды, - ти төлкө.
Егет бығаулай. Айыу аҡыра, ҡыбырлай ҙа алмай. Төлкө, арбаға бәйләнеп һалынған айыуҙың баш осона килеп:
- Мине йөрөй инең ҡурҡытып. Үҙеңде урман хужаһы итеп тоя инең. Хәҙер ятаһың утын булып, - тип көлә.
Шунан егеткә:
- Утындың йыуанын сөй ҡағып яралар ул. Шулай ит, - ти.
Егет ҡаға, айыу аҡыра. Айыу аҡыра-аҡыра үлгән шунда. Айыу урынына арыҫлан кейектәр батшаһы булып ҡалған, ти бынан һуң.