Родченко - иң танылган совет фотографларының берсе. Аның исемен ишетмәсәгез дә, сез аның эшен күрдегез.
Нәкъ Родченко Россия авангардының башында торды.
Ул егерменче гасыр башында үсеш алган фотография турындагы барлык идеяларны тамырдан үзгәртә башлаган кешеләрнең берсе булды.
Хәзер сез мондый почмаклар белән беркемне дә гаҗәпләндерә алмыйсыз. Чөнки безнең өчен бу инде хикәя, үткән этап.
Ләкин, 30-нчы еллар башында, аның кайбер экспериментлары хәтта бик кыю тоелды.
Менә тагын кызыклы кадрлар. Аларның күбесе дә күргән булырга тиеш. Бу Беломорканалдан башка бернәрсә түгел, хәтта төзелеш стадиясендә дә Родченконы фотога төшерү ышанып тапшырылган.
Рам төзүдә шул ук "хәйләләргә" игътибар итәсезме?
Хәтта ГУЛАГ тоткыннарын һәм алар белән канал төзү процессын алып ташлап, ул үзен үзгәртмәде һәм перспективалар белән тәҗрибә ясады.
Ни өчен аны Беломорканал атуга чакырдылар? Ул фотограф кына түгел, ә Совет пропагандасы даһи булганлыктан, Родченко СССРда дизайн һәм реклама өчен яңа стандартлар куйган һәм плакат, аның алдына килгән графикалар турындагы барлык идеяларны бозган. Аннан кала, тиешле энергия һәм инновацияләр белән зур масштаблы төзелешне кем ала ала?
Ләкин, моннан тыш, аның биографиясендә дәүләт куркынычсызлык органнары белән билгеле бер бәйләнеш бар. 1920-нче еллар башында Мәскәүдә “Лилия кирпеч салоны” бар иде; безнең заманда билгеле булганча, бу салон агентның сөйкемлелеге аркасында гына түгел (GPU No. 15073 сертификаты), шулай ук ОГПУ яшерен бүлек начальнигы урынбасары Яков Аграновның ярдәме белән эшләде. "Салон" булдыруның максаты - иҗади интеллигенцияне контрольдә тоту. Бу "клуб" (хәзерге сүзләр белән) язучы Пастернак тиздән "полиция салоны" дип аталачак. Бриклар гаиләсенең дусты һәм "GPU салонының" еш кунагы Александр Родченко иде.
Ләкин, Ак диңгез каналына кире кайту. OGPU проектына идеологик ярдәм өчен рәссамнар, фотографлар, язучылар һәм шагыйрьләр кирәк иде. Төзелеш беткәнче алты ай кала, үзебезнең катлаулы караңгы бүлмәне булдыру турында сорау туды. Күрәсең, Родченконың бурычы - бу проектны тормышка ашыруга багышланган пропаганда фотосурәтләрен ясау гына түгел, ә бу караңгы бүлмәне ачу. "Лаборатория әзер һәм мин эшли башладым", диде ул хатларда.
Родченко сайтка 1933 елның башында барган. Ул төзелештә бердәнбер "граждан" фотографы иде, ул анда яшерен эшләде.
Родченкога түләү, ризык бирелде, һәм бик уңайлы яшәү шартлары тудырылды, документлардан һәм хатынына язган хатлардан: "Мин наданлык, кайда, нәрсә һәм пассажир булмау аркасында язмадым. Хәзер барысы да яхшы. Мин сәламәт һәм яхшы күренәм. Мин ашыйм, эчәм, йоклыйм, әле эшләмим, ләкин иртәгә мин башлыйм. Барысы да искиткеч кызык. Дөрес ял иткәндә. Шартлар бик яхшы ... Ак диңгез каналында булуымны беркемгә дә әйтмәгез ... "
Родченко сүзләре буенча, ул Ак диңгез каналында ике меңнән артык фотога төшкән (хәзер 30 дан артык түгел). Алынган тискәре әйберләр, мөгаен, ОГПУ архивында калган. Пропаганда кулланылган басмалар гына исән калган.
Менә ул соңрак "Совет фотосы" профессиональ журналында "рәссамны реструктуризацияләү" турында - "үтерүчеләрне һәм халык дошманнарын яңадан укыту" мисалы турында язган: "Кешеләрне яңадан укыту үткәрелгән сизгерлек һәм зирәклек мине гаҗәпләндерде. Алар һәрберсенә индивидуаль караш табарга беләләр иде. Бездә ул вакытта иҗат эшчесенә карата йомшак караш юк иде ... "
https://zen.yandex.ru/media/sevprostor/rodchenko-konstruktivist-snimavshii-v-novatorskom-stile-maiakovskogo-brik-i-gulag-5e7cd2bd1a61405f7471191f