Бу мәкалә гитарачылар өчен кулланылган музыка теориясенә игътибар итә. Материалны аңлар өчен, сез музыкаль нотация нигезләрен белергә тиеш, шулай ук зур һәм кечкенә өчлек, аларның мөрәҗәгатьләре, фрет һәм тональлеге турында иң төп идеяларга ия булырга тиеш.
Шулай итеп, арткан өчлек - өчтән ике өлештән торган өчлек.
"Табигый" арткан өчлек гармоник балигъ булмаганның өченче этабында, шулай ук гармоник майорның алтынчы (төшерелгән) этабында барлыкка килә.
Өчпочмакның стандарт резолюциясе аның бишенче тонының ярты тонның өскә яки аска хәрәкәтенә кадәр киметелә, бу билгеле әйләнештә тиешле фретның тоник өчлеген формалаштыруга китерә, һәм моның искәрмәләренә нигезләнгән мисалларны сез рус телендәге Википедиядә җиңел таба аласыз.
Кечкенә бармак иллюстрациясе түбәндәге рәсемдә (фрет саннарын күрсәтмичә, үрнәк теләсә нинди фрет өчен яраклы). Яшел нокталар өчпочмакның арткан тавышларын күрсәтәләр.
Әгәр дә без гармоник балигъ булмаганның җиденче адымы беренче кылда алынган дип уйласак, аның ярты тонлы хәрәкәте кечкенә тоник өчпочмакның бармагына китерә (әйләнештә). Әгәр дә без гармоник майорның алтынчы (аска төшерелгән) адымы беренче кылда алынган дип уйласак, аның ярты тонлы хәрәкәте зур тоник өчлекнең (әйләнештә) бармагына китерә.
Арткан өчпочмак - "симметрияле" сузык, чөнки хроматик масштабта октава зур өчтән бере белән "бертөрле тутырылган". Шулай итеп, арткан өчпочмакның квинт тоныннан тагын бер зур өченче төзергә тырышканда, без төп тонга, ягъни "кабатлау" га тигез булмаган тавыш алабыз:
Бу шулай ук арткан өчлекне кире кайтаруның "мөмкин булмавын" аңлата. Аның тоннарын октава белән бу максатларга күчерү өчен, без энхармонизм ярдәмендә язылган бүтән арткан өчпочмакларны гына алабыз:
Тагын бер нәтиҗә шунда: теләсә нинди тавыш зурайтылган өчпочмакның төп тоны өчен ялгышырга мөмкин, бу энхармонизм кулланып бер үк гармония өчен төрле язу вариантларына китерә (өстә китерелгән мисал моны күрсәтә).
, Әм, бары тик бармак нәтиҗәсе - арткан өчпочмакның бармакларын гитара муенына күчергәндә зур өченче яки аска (дүрт фрет) теләсә нинди тапкыр без бер үк тавыш композициясен алабыз. Түбәндәге рәсемдә, өч бармакның теләсә кайсысын моңарчы, mi һәм G кискен (башка тәртиптә алынган) авазлардан торган сузык аваз дип аңлатырга мөмкин.
Бу аваз уникаль, чөнки ул сузык авазлардан гына тора, ләкин барлык дәреслекләрдә ул диссонанс авазларга кагыла (һәм бу, әлбәттә, дөрес). Ни өчен бу булды?
Ләкин, кайбер тикшерүчеләр арткан өчлекне өченче категориягә - "авазсыз" гармониягә бәйлиләр, ягъни диссонанс түгел, ә авазлар түгел. Бу аккорд диссонансны үз эченә ала - зурайтылган бишенче, ләкин сез аны үз элементларына таркатсагыз, зур өчтән бере генә кала, һәм зурайтылган бишенче, кечкенә секстус буларак язылган (зур өченчесенең кире әйләнеше), кабат камил булмаган аваз.
Алайса, ни өчен без акустик рәвештә өч сузык авазны үз эченә алган аккордта “киеренкелек” сизәбез? Чынлыкта, әле дә шартсыз кабул ителгән теоретик позиция юк. Гадәттә музыка теориясендә алар “контекстта” аккордны кабул итү турында сөйләшәләр.
Ләкин, арткан өчлекне тыңлаганда саф акустик диссонанс тойгысын овертон ярдәмендә аңлатырга мөмкин. Иң якын "октава булмаган" автоном октава аша саф бишенче, һәм ул кеше колагына җитәрлек ишетелә.
Күренеп тора, якын арада алынган өчпочмакның төп тонының квинты өстенлеге (югарыдагы рәсемдә тоз пешерүче, өстәмә тон) формаль рәвештә зур септимның интервалын арткан өчпочмакның квинт тоны белән формалаштырачак (әгәр без G кискенне югарыдагы рәсемдә язсак; яссы).
Моннан тыш, арткан өчпочмакның өченче тонының квинто өстенлеге (югарыдагы рәсемдә өске си, мидән отон) зур септимның октава аша арткан өчлекнең төп тоны белән интервалы булачак.
Шулай итеп, без зурайтылган өчпочмак тавышында берьюлы ике яшерен зур септимны таба алабыз, бу аңлашыла торган диссонанс сенсация тудыра.
Традицион рәвештә эмоциональ яктан арткан өчлек ниндидер "әкият" яки "чынбарлык" тавышын тудыра, шуңа күрә композиторлар аны шундый драматик максатларда кулланалар.
Шулай ук кара: җиденче аккорд нигезләре.
https://zen.yandex.ru/media/classical_guitar/uvelichennoe-trezvuchie-5eca17653982fe03e8f8b4d4